Мөгаллим язмалары

 Татарстан Республикасы Арча  муниципаль районы “Ташкичү төп гомуми белем мәктәбе” муниципаль бюджет белем учреждениесенең югары квалификацион категорияле татар теле һәм  әдәбияты укытучысы Әхмәдуллина Алсу Тәфкил кызы. Тема: “Алмашлыкларны гомумиләштереп кабатлау” 6 нчы сыйныф өчен  дәрес планы.

Максатлар:

1. Алмашлыклар турындагы белемнәрне ныгыту; мөстәкыйль сүз төркемнәре буларак алмашлыкны җөмләдә дөрес билгели алуларына ирешү; алмашлык төркемчәләрен дөрес билгеләү күнекмәләрен ныгыту.
2. Төркемнәрдә эшли белү күнекмәсен үстерү; аралашу һәм коллективта хезмәттәшлек итү күнекмәләрен формалаштыру.
3. Туган телгә  ихтирам тәрбияләү.

Шәхескә кагылышлы нәтиҗәләр:

– күршеңә ярдәм итүдә танып-белү инициативасы күрсәтү;

– үзең алган белем күнекмәләрен тормышның төрле шартларында куллана белергә өйрәнү.

Метапредмет нәтиҗәләр:

Танып-белү гамәлләре:

– мөстәкыйль рәвештә теманы, куелган проблеманы ача белү, фикер йөртү;

– тема тирәсендәге төп билгеләрне аерып алу нигезендә кагыйдә формалаштыру;

Коммуникатив УУГ:

– сыйныфташлары һәм укытучы белән уку эшчәнлеген оештыруда хезмәттәшлек итү;

– төрле җавапларны тыңлау, чагыштыру, нәтиҗә ясау;

– күмәк эш вакытында уртак фикергә килү;

Регулятив УУГ:

– укытучы белән бергәләп, үз эшен, иптәшләренең җавапларын бәяләү;

– кагыйдә, күрсәтмәләрне истә тоту һәм аларга ияреп гамәлләр кылу;

Предмет нәтиҗәләр: алмашлыклар турындагы белемнәрне ныгыту; мөстәкыйль сүз төркемнәре буларак алмашлыкны җөмләдә дөрес билгели алуларына ирешү;  алмашлык төркемчәләрен дөрес билгеләү күнекмәләрен ныгыту.

Предметара бәйләнеш: татар әдәбияты, математика

Дәрес тибы: белемнәрне  кабатлау дәресе

Җиһазлау: дәреслек, презентация, интерактив такта, ноутбук, карточкалар, тест биремнәре , рефлексия бите.

Дәрес барышы

I Оештыру.

1. Исәнләшү.
2. Уңай халәт тудыру.

Хәерле көн, укучылар!

Кәефләрне күтәрик,

Дусларча бер елмаеп,

Бер-берегезгә

Хәерле көннәр телик!

II Актуальләштерү.

-Укучылар, безнең бүгенге дәресебез гадәти түгел. Без сезнең белән морфология дөньясына сәяхәткә чыгабыз. Бүгенге дәрестә морфология дөньясының кайсы иленә барачагыбызны белү өчен мәкальләр ярдәмгә килер.  Слайдтагы җөмләләргә игътибар итегез. Астына сызылган сүзләрнең кайсы сүз төркеме икәнен әйтегез.

1. Кем эшләми, шул ашамый.
2. Акыллы сүзен мин дип башламый.

– Алмашлык.

– Димәк, без бүген алмашлык темасын кабатларбыз, ныгытырбыз, күнегүләр эшләрбез, үз эшчәнлегегезне бәяләп барырбыз.

III. Проблемалы ситуация булдыру. Уку мәсьәләсен кую.

– Укучылар, безгә Шүрәледән хат килгән. Ачып укыйк әле.

“Балалар, зинһар, хуҗам турында язган хикәямне төзәтеп бирегез”.

-Булышабызмы  Шүрәлегә?

Текст.

Бөек шагыйребез Г.Тукай бик аз гомер эчендә гаять бай ижат мирасы калдырган. Г.Тукай исән чакта ук татар милләте тарафыннан татар милләтенең рухи юлбашчысы итеп танылды, иҗаты югары бәя алды. Г.Тукайның исеме күңелебезгә бик якын, Г.Тукайны хөрмәт итәбез.

– Текст матур яңгырыймы? Бергәләп төзәтик.

Бөек шагыйребез Г.Тукай бик аз гомер эчендә гаять бай иҗат мирасы калдырган. Ул исән чакта ук татар милләте тарафыннан аның рухи юлбашчысы итеп танылды, иҗаты югары бәя алды. Г.Тукайның исеме күңелебезгә бик якын, аны хөрмәт итәбез.

– Шулай итеп,  текстта алмашлыклар нинди әһәмияткә ия?

(Сөйләмдә кабатлаулардан коткаралар, җыйнак һәм матур яңгырашлы итәләр, җөмләләр арасында бәйләнеш чарасы да). (Үзбәя)

1. I Яңа белемнәрне беренчел үзләштерү.

Тукай!  Бу исем гомер буе  безнең йөрәк түребездә сүнмәс йолдыз булып балкып торыр.Безнең күңелләрдә туган илгә, туган халкыма, туган телгә мәхәббәт хисе әнә шулай Тукай исеме белән бергә туа.

Тукай  – татар милләтенең йөзек кашы. Ул милләтнең җаны. 2026 елда  сөекле шагыйребез Г. Тукайга  140 ел тула.

Г. Тукайның “Сабыйга” шигырен тыңлап үтик. Тыңлаганда игътибарлы булыгыз: алмашлыклар бармы бу шигырьдә?(аудиоязманы тыңлау) Алмашлыкларны дәфтәрегездә теркәп барыгыз        .

– Барлыгы ничә алмашлык таптыгыз? Тулырак…

Татарстан Республикасы Түбән Кама муниципаль районы Бакый Урманче исемендәге “2 нче гимназия” муниципаль бюджет гомуми белем бирү учреждениесенең югары квалификацион категорияле татар теле һәм әдәбияты укытучысы Зарипова Әнисә Газизулла кызы. Тема: “Сузык аваз хәрефләре һәм аларның составы” (5 нче сыйныф)

Дәрес  максаты. Сузык  авазлар  турында булган белемнәрне камилләштерү.

Укучыларның иҗади фикерләвен үстерүгә йогынты ясау.

Бер- береңә ярдәмләшү  кебек уңай сыйфатлар тәрбияләү.

Планлаштырылган  нәтиҗә

Предмет нәтиҗәләре:

– Сузык авазлар турында булган белемнәрне  камилләштерү;

А, Ә, И, У,Ү,Ө хәрефләренең бер авазга билге булып йөрүен үз нәтиҗәләре мисалында төшендерү:

 Я, Ю, Е хәрефләренең ике авазга билге булып йөрүен үз нәтиҗәләре мисалында төшендерү

Универсаль уку күнекмәләре (УУК).Шәхси: мәктәпкә карата  уңай мөнәсәбәт булдыру

   Регулятив:уку мәсьәләсен кабул итү һәм дәрес дәвамында шуның буенча эшләү.

   Танып-белү: язма һәм телдән сөйләмдә үз фикерләреңне формалаштыра белү.
Коммуникатив:сөйләмнең диалогик формасы белән эш итә белү;
хезмәттәшлектә башкаларның фикерләрен исәптә тоту һәм карашыңны яклый белү;
бердәм эшчәнлектә уртак нәтиҗәгә килү.

 Предметара бәйләнеш. Әдәбият, рус теле

Төп ресурслар Туган тел (татар теле). 5 сыйныф. Методик әсбап : төп гомуми белем бирү оешмаларында (татар телен туган тел буларак өйрәнүче укучылар белән) эшләүче укытучылар өчен. / М. М. Шәкүрова, Л. М. Гыйниятуллина, О. Р. Хисамов. — Казан: Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе нәшрияты, 2022. — 52 б5

Өстәмә ресурслар. Техник чаралар: компьютер, экран, проектор, презентация.

Төп төшенчә. Сузык аваз хәрефләре һәм аларның составы

Дәресне   оештыру

Эш формалары индивидуаль,  фронталь, төркемнәрдә эш,  парлап эшләү.

Дәрес этаплары

1 этап. Оештыру өлеше, мотивация.

Исәнме, дустым! (Кул бирешәләр)

-Хәлләрең ничек? (Бер-берсенең җилкәсенә кул куялар)

-Мин сине бик сагындым! (Кулны йөрәккә куялар)

-Син килдең. Бик шәп! (Кочаклашалар)

Хәерле көн телик таңнар саен,

Аяз күкләр телик җиребезгә.

Кояшлы көн телик һәр кешегә,

Һәм иминлек телик җиребезгә,

Хәерле көн телик барчабызга,

Хәерле көн телик үзебезгә

Белемнәрне актуальләштерү

Өй эшен тикшерү

1.Сорауларга җавап бирү

2.Өй эшенә бирелгән  күнегүне тикшерү,

3.Кагыйдәне әйтү

Графика-сөйләм авазларының язуда бирелү  ысулларын өйрәнә торган бүлек.

Орфография –  сүзләрне дөрес язарга өйрәтә торган бүлек

Орфографик сүзлектән файдаланып, бирелгән сүзләрнең язылышында булган хаталарны төзәтеп  язарга.

Йомош, явлык,  хәйкәл, ауру, дингез,класташ, конгоз

Калын сузыклар ничә?Нечкә сузыклар ничә?Алфавитта ничә хәреф аваз белдерми? Сузык авазлар,  телнең алга һәм артка хәрәкәтенә карап, ничә төрле булалар?Иреннәр хәрәкәтенә карап ничә төрле булалар?

Уку мәсьәләсен кую

-Сезнеңчә ничек, кайсы авазлар әһәмиятлерәк, кирәгрәк?Сузык авазлармы әллә тартык авазлармы? Ә хәзер бер әкият тыңлагыз.  Әлеге әкияттән шул ук сорауга җавап эзләгез. Беренче язып куйган фикерегез үзгәрдеме?(Сорау: -Сезнеңчә ничек ? Кайсы авазлар әһәмиятлерәк, кирәгрәк?)

Бер заман тартык авазлар белән сузык авазлар бәхәсләшкәннәр.

–        Әлбәттә, без кирәгрәк! Бездән башка кеше авызын да ача алмый! – дип кычкырганнар сузыклар.

-Анысын карарбыз әле!- дип, каршы чыкканнар ди, тартыклар. – Бер дә авызыңны ачмыйча әйтеп кара әле безне. Барып чыкмаячак!

-“М” дип авыз ачмыйча да әйтеп була!

-Шул бер “М” нан башка бер авазны да авыз ачмыйча әйтә алмаячаксыз. Тулырак…

Балтач муниципаль районы муниципаль бюджет учреждениесе “Бакый Зыятдинов исемендәге Карадуган гимназиясе”нең беренче категорияле татар теле һәм әдәбияты укытучысы Гарифуллина Эльмира Мәсхүт кызы. Тема:Татар теле диалектлары.

 Тема:   Татар теле диалектлары. 6нчы сыйныфның татар төркемендә татар теленнән уздырылган ачык дәрес планы.

Максат:  1. Татар теле диалектлары һәм аның үзенчәлекләре турында белемнәр формалаштыру;

2. Тексттан диалекталь сүзләрне таба белү, әдәби әсәрләрдә очраган диалектизмнарның әсәр эчтәлеген ачуда әһәмиятен билгеләү;
3. Җирле сөйләмгә, халкыбызның тел үзенчәлекләренә хөрмәт һәм якташ әдипләребез иҗатына кызыксыну тәрбияләү.

Эш  формалары: төркемнәрдә эш, фронталь  эш, индивидуаль  эш, парларда  эш.

Дәрес тибы: яңа белемнәр ачу.

Планлаштырылган нәтиҗәләр:

Предмет нәтиҗәлелеге: татар тел гыйлемендә диалектлар , аның үзенчәлекләрен танып белү.

Метапредмет нәтиҗәләр:

Танып белү УУГ: укучыларның сорау куя белү, нәтиҗә ясый белү кебек фикерләү сәләтләрен

үстерү, үз фикерләрен дөрес һәм матур итеп әйтүләренә ирешүне булдыру.

Регулятив УУГ: эш тәртибен аңлап, уку эшчәнлеген оештыра, нәтиҗәле эш алымнарын таба

белү; ихтыяр көче, максатчанлык, активлык кебек сыйфатларга ия булуга ирешү.

Коммуникатив УУГ: төркемдә эшли белү; мәгълүматны туплау өчен күмәк эшчәнлектә

катнашу.

Җиһазлау: дәреслек, видео, интеллектуаль карталар,  Татарстан Республикасы, Россия карталары, М.Әмир, Ә.Еники, Г.Мөхәммәтшин әсәрләре, карточкалар, “Диалектизмнар сүзлеге”, презентация-слайдлар, интерактив такта

 Дәрес барышы.

 Мотивлаштыру. 1слайд

1. Дәресне оештыру: Уңай психологик халәт тудыру.

Укытучы: Исәнмесез, укучылар! Барыбызга да яхшы кәефләр теләп, дәресебезне башлыйбыз. Дәресебезгә көйләнү өчен сезгә кечкенә генә лингвистик күнегү ярдәмгә килер. Сүзләрне укыгыз, аларны телдән ике группага бүлегез. Бу сүзләрне нинди нигездә бүлүегезне аңлатыгыз.

 ай, кояш, шыртлавык , җөйләү, түш, җил, кәләпүш, тастар, пута, яңгыр.

Укучылар. Кулланылыш өлкәсе ягыннан: гади сөйләм сүзләре (гомумхалык сүзләре) һәм әлеге сөйләмгә кермәгән  сүзләр.

3. Белемнәрне актуальләштерү. Өй эшен тикшерү.

Укытучы: Үткән дәрестә без өйрәнгән сүзләрнең нинди төркеме гади сөйләм сүзләренә керми икән?

Укучылар. Һөнәрчелек сүзләре

Укытучы: Өй эшенә һөнәрчелек сүзләре кертеп, киләчәк һөнәрегез турында 10 җөмләдән торган текст төзеп килергә иде. (текстлар тикшерелә)

Бүген без гади сөйләм сүзләренә кермәгән сүзләрне өйрәнүне дәвам итәрбез. Дәреснең темасына якынаю максатыннан мин сезгә бер видео күрсәтәм. Игътибар белән карыйбыз, чөнки видеога карата сораулар да булачак.

4. Яңа белемнәрне беренчел үзләштерү. (2слайд)

Укытучы. Мин сезгә бу видеоны нигә күрсәттем  икән? Нинди фикерләр әйтерсез?

Укучылар.  Күп сүзләр аңлашылмый.

Укытучы. Ни өчен аңлашылмый? Г.Камал артисты Миләүшә Шәйхетдинова да татарча сөйләшә бит.

Укучылар.  Чөнки безнең якта болай сөйләшмиләр.

Укытучы. Ә каядыр ишеткәнегез юкмы болай сөйләшкән кешеләрне? Кайсы якларда шулай сөйләшәләр икән? (укучыларның фикерләре)

Нинди сүзләр икән соң болар, укучылар?

Укучылар. Билгеле бер районга, төбәккә караган сүзләр.

Укытучы: Бик дөрес, укучылар.Татарстанда үзләренә генә хас сөйләм үзенчәлекләренә ия булган  районнар күп әле ул. (3слайд) Шундый сүзләрне  диалекталь сүзләр дип атыйлар. Димәк, телнең билгеле бер төбәктә генә таралган төрен диалект, җирле сөйләш диләр. Шул төбәккә генә хас, гомумхалык теленә кермәгән сүзләрне диалекталь лексикага кертеп карыйлар. Диалекталь сүзләр территориаль яктан чикләнгән булалар.

Дәфтәрләребезне ачып бүгенге числоны, теманы, язып куйыйк.  Матур язу, гәүдәне төз тоту турында онытмыйк. (билгеләмәне дәфтәрләргә язып кую: Әдәби телдә кабул ителмәгән, һәр төбәкнең үзенә генә хас җирле сөйләме диалекталь сүзләр дип атала.)

Укытучы: Димәк, дәресебездә нәрсә турында сөйләшербез? Үз алдыбызга нинди максатлар куйыйк?

Укучылар. Диалектлар турында, тагын кайсы районнарда ничек сөйләшүләрен беләсебез килә.

Укытучы. (4слайд)  Әйе, укучылар, бүгенге дәресебездә татар теле диалектлары һәм аның үзенчәлекләре хакында белемнәр формалаштырырбыз, диалект төрләрен, әдәби әсәрләрдә очраган диалектизмнарның әсәр эчтәлеген ачуда әһәмиятен билгеләрбез. Тулырак…

Дәреснең тибы: Яңа материалны өйрәтү.

Дәреснең максаты: 1. Ясалма сыйфатларны актив сөйләмдә кулланырга өйрәтү.

2. Ишетеп аңлау күнекмәләрен үстерү.
3. Ярдәмчеллек сыйфатлары тәрбияләү.

Җиһазлау: дәреслек, компьютер,кагыйдәләр таблицасы.

Лексик күнекмәләр формалаштыру дәресе

Өч этаптан тора:

1. Белем һәм күнекмәләрне актуальләштерү.
2. Яңа төшенчә һәм билгеләмәләрне формалаштыру.
3. Алган белемнәрне гамәлдә куллана белергә күнектерү – материалны ныгыту.

Дәрес планы.

1. Укучыларның элек үзләштергән белемнәрен актуальләштерү һәм, шуңа бәйләп, яңа материалны өйрәтү – 20 минут.
2. Белем һәм күнекмәләрне камильләштерү, аны гамәлдә куллана белергә өйрәтү – 20 минут.
3. Дәрескә йомгак – 3 минут.
4. Өйгә эш бирү – 2 минут.

Дәрес барышы.

1. Кереш өлеше.

Дәресне оештыру.

• Исәнмесез, укучылар!
• Хәерле көн!
• Дәресне башлыйбыз.
• Бүген кем дежур?
• Дәрестә кем юк?
• Бүген ничәнче число?
• Атнаның нинди көне?

Бүген без 2 нче теманы өйрәнүне идәвам итәбез. “Партадашың кем?” дип атала. 

1. Актуальләштерү.

Укытучы. -Тактага игътибар белән карагыз әле

Сүзләрне искә төшерегез.Аларны русча әйтегез.

(тактада сыйфатлар)

1. Игътибарлы, тәрбияле, шәфкатьле, җаваплы.

(внимательный, воспитанный, милосердный, ответственный)

2. Кайгыртучан, онытучан, кызыксынучан, аралашучан.

(заботливый,забывчивый, интересующийся, общительный)

3. Ялганчы, гайбәтче, әләкче, алдакчы.

(лгун , сплетник, ябеда, обманщик)

4. Җитез, кыю, тапкыр, кире, тупас, тыныч, битараф, куркак, гадел.

(быстрый, храбрый, находчивый,упрямый, грубый, спокойный, безразличный, пугливый, справедливый).

Укытучы. – Бу сүзләр нинди сүз төркеменә керә?

Алар нинди кушымчалар ярдәмендә ясалган?

Аларның кайсылары ясалма сыйфатлар (производные прилагательные)?

(Укучылар интекрактив тактада эшлиләр, кушымчаларын аерып күрсәтәләр).

Укучылар. – лы, – ле, – чы, – че, – чан, – чән кушычалары ялганып сыйфатлар ясала.

Укытучы. – Кагыйдә чыгарабыз.

Исем һәм фигыльләргә төрле кушымчалар ялганып сыйфатлар ясала. Алар ясалма сыйфатлар дип атала.

1. Уен. «Сүзләрнең парын тап, уклар белән күрсәт».

(Укучылар интекрактив тактада эшлиләр)

горур

ярдәмчел

түземле

тәкәббер

тәвәккәл

җитди

кыланчык

максатчан

көнче

масаючан

үзгәрүчән

үпкәчел

намуслы

оялчан

таләпчән

туры сүзле

терпеливый

гордый

отзывчивый

решительный

серьёзный

высокомерный

целеустремлённый

кокетливый

изменчивый

завистливый

заносчивый

стеснительный

требовательный

прямолинейный

обидчивый

совестливый

Укытучы. – Кайсылары уңай, кайсылары тискәре сыйфатлар?

(Укучылар уңай һәм тискәре сыйфатларны аерып күрсәтәләр),

УҢАЙ

СЫЙФАТЛАР

• ярдәмчел
• түземле
• тәвәккәл
• җитди
• максатчан
• намуслы
• оялчан
• таләпчән
• туры сүзле

ТИСКӘРЕ

СЫЙФАТЛАР

• горур
• тәкәббер
• кыланчык
• көнче
• масаючан
• үзгәрүчән
• үпкәчел

III. Ныгыту.

1. Язу дәфтәрендә эшләү. 46 бит, 5 нче бирем.

Сүзләрнең антонимнарын табыгыз.

(Бер укучы итерактив тактада яза, калганнары язу дәфтәрендә эшлиләр).

масаючан – _____________________________

кыланчык – _____________________________

оялчан – _____________________________

тәккәббер – _____________________________

туры сүзле – ____________________________

Физминутка

Күбәләк уң җилкәгә кунган,

Күккә күтәрелгән,

Сул җилкәгә кунган,

Чәчәккә төшкән. (3 – 4 мәртәбә кабатлана)

1. Дәреслек белән эш. 

1. 13 нче бирем. 57 бит.

Укытучы. – Кызлар турында фикерләрегезне әйтегез.

Бу кыз сезгә бераз кыланчыктыр/ мактанчыктыр кебек тоелмыймы?

15 нче бирем. 57 бит.

Укытучы. – Партадашың турында сөйлә. Аның нинди уңай сыйфатлары һәм тискәре сыйфатлары бар?

Мәсәлән: Настя үзен ярдәмчел, намуслы дип саный.

2. Парлап эшләгез.

Бер – берегезгә фикерләрегезне әйтегез. Киңәшләр бирегез.

Укучы 1. – Таня, син – ярдәмчел, акыллы, намуслы кеше. Синең бу сыйфатларың миңа

ошый. Ләкин син бераз үпкәчел, бу миңа ошамый.

Укучы 2. – Мин бу сыйфатларымны төзәтергә тырышырмын.

Сөйләшү вакытында укучылар бер – берсе белән килешмәсәләр, фикерләрен әйтсеннәр:

Укучы 2. – Саша мин синең белән килешмим. Мин үземне үзсүзле дип санамыйм. Әлбәттә, мин еш үзем теләгәнчә эшлим, ләкин башкаларның фикерләрен дә тыңлыйм.

Өстәмә сөйләм үрнәкләре: Ни өчен сиңа шулай тоеладыр, белмим, ләкин мин үзем турында үпкәчел дип уйламыйм.

1. Дәрескә йомгак.

Укытучы. – Ясалма сыйфатлар ничек ясала? (Кагыйдә).

– Нинди сыйфатлар була? (Уңай һәм тискәре сыйфатлар).

Шәвәли һәм Кирлемәннең уңай һәм тискәре сыйфатларын әйтегез.

ярдәмчел, масаючан,

түземле, кире,

максатчан, кыланчык,

… …

Билгеләр куела.

Дәрес “Күңелле тәнәфес” җыры белән тәмамлана.

Әлеге материалда чит автор хокуклары бозылмады. Моның өчен закон каршында бөтен җаваплылыкны үз өстемә алам.

Казан шәһәре Совет районы 187нче күппрофильле лицейның  туган тел һәм әдәбияты укытучысы Ногманова Диләрә Рәшит кызы. Тема: “Мәктәп”  (“Сәлам” дәреслеге буенча 1 нче сыйныфта татар теле дәресе)

Тема: “Мәктәп”

Дәрес тибы: ныгыту.

Белем бирү максаты:

• уку-язу әсбапларының исемнәрен дөрес итеп әйтү;
• предмет һәм затның барлыгын раслый, инкяр итә белүне булдыру;
• өйрәнелгән сүзләрне сөйләшү күнекмәләрендә үстерү.

Үстерү максаты:

• татар телендә фикерләү сәлтен үстерү;
• әңгәмәдәшне тыңлый белү, сөйләшүне дәвам итә белү

Тәрбияви максат:

• сыйныфташларына итәгатьле эндәшә белү;
• аралашу теләген тәрбияләү

Җиһазлау: рәсемле карточкалар, интерактив такта.

1. Оештыру моменты.

• Хәерле иртә, укучылар.
• Хәерле иртә.
• Укычылар, бүген бездә кунаклар бар. Әйдәгез аларны “Сәлам” җыры белән сәламлибез.

(“Сәлам” җырын җырлау)

1. Актуальләштерү.

• Укучылар, карагыз әле, миндә матур карточкалар бар. Карыйк әле, анда нәрсәләр бар микән? (карточкалар буенча сүзләрне кабатлау)
• Уку мәсьәләсен кую.
• Бу сүзләр арасында артык сүзләр бармы? ( Тыныч йокы, Хәерле кич сүзләре)
• Нигә ул сүзләр артык? (Калган сүзләр “Мәктәп” темасына)
• Бүген без сезнең белән “Мәктәп” темасына караган лексиканы кабатлыйбыз, алар белән җөмләләр төзибез, белемнәрне ныгытабыз.

1. Уку мәсьәләсен чишү.
2. “Танышу”

• Укучылар, әйдәгез танышабыз. Мин –… . Ә син кем? (чылбыр буенча укучылар бер-берсеннән сорыйлар)

2. “Бар! Юк!”

• Укучылар, без кайда? (Сыйныфта)
• Әйдәгез, сыйныфта нәрсә бар? Нәрсә юк? уенын уйныйбыз. Кем укытучы була? (берәмләп укучылар тактага чыга һәм рәсемне алып укучылардан сорыйлар: Бу нәрсә? … сыйныфта бармы? Җавапны алгач, тактага БАР яки ЮК сүзе янына рәсемне ябештерәләр)

3. “Әйе, юк, түгел” сүзләрен кабатлау.

• Бу … (китапмы)? (ЮК, бу китап ТҮГЕЛ. Бу дәфтәр). (Укучыларга рәсемнәр күрсәтәм, сораулар бирәм)

4. “Уйлап тап!” уены

• Укычылар, монда нинди сүз яшерелгән? (Укучы бер рәсемне каплап тота. Укучылар аңарга сорау бирәләр: Бу китапмы? Бу акбурмы? … Сүзне дөрес итеп әйткәнче уйнала)

5*. “Рюкзакта нәрсәләр бар? Ничә?”

• Укучылар, рюкзакта нәрсәләр бар? Әйдәгез карыйбыз. (Рюкзактан мәктәп кирәк яракларын алып, аларның ничә икәнен әйтү)

6*. “Кайда? Нинди?”

Сораулага җавап бирү.

• Китап кайда? (өстәлдә)
• Сыйныфта нәрсәләр бар? (дәфтәрләр)
• Линейка нинди? (озын, кыска)

1. Рефлексия.

• Укучылар без бүген нәрсә турында сөйләштек? Нинди темага сөйләштек? (Мәктәп турында, мәктәп темасы)
• Мәктәп турында нинди сүзләр беләбез? (берничәсен әйтеп чыгу)

1. Үзбәяләү.

• Укучылар, бүген кем тырышып эшләде, кем бик яхшы эшләде? Үзебезгә билге куйыйк. (Бармаклар белән “яхшы”, “бик яхшы”, “начар” күрсәтәм. Укучылар кул күтәреп үзләрен бәяли)
• Сез бик яхшы эшләдегез. Мин сезгә яхшы билгеләрне “куям” – “5”ле наклейкаларын бирәм. (Укучылар үзләренең көндәлекләренә ябештерәләр)

Әлеге материалда чит автор хокуклары бозылмады. Моның өчен закон каршында бөтен җаваплылыкны үз өстемә алам.

 Дәреснең максатлары.

1. Белем бирү максаты (дәреснең предмет нәтиҗәсе):

• фигыльнең мәгънәсе һәм сораулары белән таныштыруны дәвам итү, аны башка сүз төркемнәреннән аерырга өйрәтү; фигыль заманнарын билгели белү күнекмәләрен булдыру.

2. Үстерү максаты (дәреснең метапредмет нәтиҗәсе):

• уку хезмәтендә үзеңә максат куя, бурычларны билгели белү; эш тәртибен аңлап, уку эшчәнлеген оештыра, нәтиҗәле эш алымнарын таба белү; гомумиләштереп нәтиҗә ясый белү; парлап сөйләшү барышында үз фикереңне аңлата, раслый, әңгәмәдәшеңнең фикерен тыңлый, аңа туры килерлек итеп җавап бирә белү.

3. Тәрбия максаты (шәхси нәтиҗә):

• әйләнә-тирәдәге матурлыкны күрә белү, күзәтергә өйрәнү һәм эстетик хисләр формалаштыру;

Җиһазлау. 3нче сыйныф өчен татар теле дәреслеге, компьютер, интерактив такта, презентация

1. Мотивацион этап

Уңай психологик халәт тудыру, укучыларны дәрестәге эшчәнлеккә әзерләү.

Укытучы. Кояш чыга, ал нурлары

Тәрәзәне чиртә.

Хәерле иртә, балалар!

– Хәерле иртә!

Укытучы. Авыл буйлап  ап-ак карлар

Йөгерешеп үтә.

Хәерле иртә, укучылар!

– Хәерле иртә!

Укытучы. Тышта, барыгыз да күргәнегезчә, кыш ае. Бар җирдә аклык, сафлык хөкем сөрә. Табигатьнең шушы аклык, сафлык нурлары сезнең күңелләрегезгә иңсен.  (Укучылар бер-берсен сәламлиләр. Хәерле көн телиләр.)

2. Сл.1(экранда кышкы табигать күренеше)

Укытучы. Шушы рәсемгә карап, дәресебезне Фирүзә Җамалетдинованың “Бәсле иртәдә” дигән шигыре белән башлыйк әле.(196нчы күнегү)

Ап-ак шәл итеп япкан,

Энҗе итеп тә таккан:

Бәскә төреп каенны,

Кыш үткән безнең яктан.

Кыймыйм “аһ!” дияргә дә,

Куркам мин тияргә дә,

Бәсләр коелыр кебек,

Бар ямь җуелыр кебек.

Укучылар, сезнең мондый күренеш белән очрашканыгыз бармы? (Укучылар игътибар белән карыйлар.)

-Әйе, очрашканыбыз бар.

Укытучы. Тексттагы барлык сүзләр дә аңлашыламы?

-Әйе.

Укытучы. Бәс нәрсә ул?

Көтелгән җаваплар:

–Агачлар ап-ак була.

-Агач ботаклары бик матур була.

-Русча иней була.

-Рәсемдә күрәбез: агачларның ботакларын бәс сарган.

3.Сүзлек эше.

Укытучы. Җуелыр дигән сүзнең мәгънәсен аңлыйсызмы?

Көтелгән җаваплар:

–Югалыр дигән мәгънәдә.

–Бетәр дигән мәгънәдә дип аңлыйм.

Укытучы. Ә кыймыйм дигән сүзнең мәгънәсен ничек аңлыйсыз?

Көтелгән җаваплар:

-Батырчылык итмим.

-Русча – не осмеливаюсь.

Укытучы. Бу сүз нинди формада килгән?

-Юклыкта килгән.

1. Актуальләштерү

1.Фигыльнең мәгънәсе һәм сораулары белән таныштыру.

Укытучы.   Күнегүнең биремен укыйбыз:

калын хәрефләр белән бирелгән фигыльләрне табып, сораулар куй.

Укучылар,без фигыль турында нәрсәләр беләбез? Искә төшерик әле.

Көтелгән җаваплар:

-Фигыль эш-хәрәкәтне һәм хәлне белдерә;

-Фигыль нишләде? нишләгән? нишли? нишләр? нишләячәк? сорауларына җавап бирә.

-Фигыль барлыкта, юклыкта килэ.

Сл.2 (экранда схема)

Укытучы. Фигыльләргә сораулар куеп барабыз:

Япкан- нишләгән?

Таккан –нишләгән?

Үткән –нишләгән?

Кыймыйм- нишләмим?

Куркам- нишлим?

Коелыр –нишләр?

Җуелыр – нишләр?

III. Уку мәсьәләсен кую

Укытучы. Бу фигыльләр эш-хәлнең кайсы вакытта  үтәлүен белдерәләр?

 Көтелгән җаваплар:

-Таккан, үткән –үткән  вакытта;

-Кыймыйм (кыям), куркам –хәзерге вакытта;

-Коелыр, җуелыр –киләчәк вакытта;

Укытучы. Вакытта сүзен заманда дип тә әйтәбез.

Димәк, безнең бүгенге тема нинди булыр?

Көтелгән җавап:

-Фигыль заманнары.

Укытучы. Дәфтәргә теманы язабыз.

Дәфтәр битен 3кә бүлеп, заманнарны язабыз, сүзләрне тиешле графага урнаштырабыз.( Дәфтәрләрдә эш.)

Фәрит абыйның киңәшен укыйбыз.(101нче бит: кагыйдә)

Нәтиҗә.

Укытучы.Димәк, фигыль эшнең кайсы вакытта үтәлүен белдерә?

Көтелгән җаваплар:

-Үткән заманда фигыль эшнең сөйләү вакытыннан элегрәк үтәлүен белдерә;

-Хәзерге заманда фигыль эшнең сөйләү вакытында үтәлүен белдерә;

-Киләчәк заманда фигыль эшнең сөйләү вакытыннан соңрак үтәлүен белдерә.

Физминут. Ак куян. (Ял итү. Хәрәкәтләр ясау) 

IV.Уку мәсьәләсен чишү

Фигыль заманнарын билгели белү күнекмәләрен булдыру.

197нче күнегү.

(Укучылар текстны укыйлар).

Укытучы .

1нче төркем үткән замандагы фигыльләрне;

2нче төркем хәзерге замандагы фигыльләрне;

3нче төркем киләчәк замандагы фигыльләрне үрнәктәгечә язып тикшерәсез.

Көтелгән җаваплар:

1нче төркем.

-Үткән замандагы фигыльләр: төренгән, капланган;

2нче төркем.

-Хәзерге замандагы фигыльләр: күренә, үсә, ярата;

3нче төркем.

-Киләчәк замандагы фигыльләр: йомылыр, калыр.

Сл.3.(экранда сүзләр) “Парын тап!” уены.

умылся                   язабыз

позавтракал           укыйбыз

пошел                     саныйбыз

пишем                    барачаклар

читаем                    юынды

считаем                  ашады

пойдут                    китте

Укытучы. 199нчы күнегүдәге җөмләләрне татарчага тәрҗемә итегез:

1.Утром я умылся, позавтракал и пошел в школу.

2. В школе мы пишем, читаем, считаем.

3.После уроков ребята пойдут в музей.

Көтелгән җаваплар:

1нче төркем.

-Мин иртән юындым, ашадым һәм мәктәпкә киттем.

2нче төркем.

-Мәктәптә без язабыз, укыйбыз, саныйбыз.

3нче төркем.

-Дәресләрдән соң балалар музейга барачаклар.

1. Ныгыту

 Темага караган фигыльләрне сөйләмдә активлаштыру.

Сл.4 (рәсемнәр:“Кибет”, “Китапханә”, “Стадион”, “Парк”, ”Даруханә”, “Троллейбус”, “Музей”, “Бассейн”,”Мәктәп”, “Өй”)

Укытучы. Карточкаларда язылган фигыльләрне кулланып, үзегезгә ошаган бер рәсемне сайлап алып, диалог төзеп карагыз.

(укучыларның җаваплары)

Сл.5 (рәсемнәр:“Кар бөртеге”, “Кояш”, “Тамчы”, “Җил”, “Чыпчык”, “Тимераяк”, “Рольле уен”)

Һәр төркем үзенә ошаган бер рәсемне сайлап ала һәм  сөйләм (монолог) төзи.

(укучыларның җаваплары)

1. Рефлексия

200нче күнегү.

Бирем: фигыльләрне таблицага урнаштырып язарга.

Көтелгән җаваплар:

–Үткән заман: карадылар,укыган, аңлады.

-Хәзерге заман: сөйли, белә, шылтырый.

-Киләчәк заман: әйтәчәк, кайтыр, язачак, дуслашачак, карар.

Укытучы. Кемнең 1 хатасы да юк –кызыл төсле түгәрәк, кемнең 1-2 хатасы бар – яшел төсле түгәрәк, кемнең 3-4 хатасы  – сары төсле түгәрәк ала.

Димәк, укучылар, без бүгенге дәрестә нәрсәләр өйрәндек?

Көтелгән җавап:

-Без фигыль заманнарын өйрәндек: үткән заман, хәзерге заман, киләчәк заман.

VII. Өй эше

1.Фигыль заманнарына 2шәр сүз уйлап язып килергә, берсе калын, берсе нечкә әйтелешле булсын.

2.*Шул сүзләр белән җөмләләр  уйлап язарга.

ПРЕЗЕНТАЦИЯ: https://cloud.mail.ru/public/qZS8/Sr53uqDAx