24.10.2019

Муса Җәлилгә багышлана Җыры белән җиңде дошманны


Муса Җəлилгə багышланган әдәби-музыкаль композиция.

                      Җыры белəн җиңде дошманны…

Муса Җəлилнең зур портреты. Аңа тере чəчəклəр куелган.Муса Җәлилгә

Сəхнəнең сул ягында Муса Җәлилнең «Җырларым» шигыреннəн:

Җыр ɵйрəтте мине хɵр яшəргə,

Һəм үлəргə кыю ир булып.

Гомрем минем моңлы бер җыр иде,

Үлемем дə яңгырар җыр булып, — дигəн сүзлəр язылган.

Уңъякта компьютер экраны. Ул кичə барышында кинофрагментлар, сурəтлəр күрсəтү ɵчен кирəк.

Залны Муса Җәлилнең тормышы һəм иҗаты турында сɵйлəүче стендлар, фотолар, альбомнар, китаплар күргəзмəсе белəн бизəргə мɵмкин.

Пəрдə ачык. Сəхнə ярым караңгы. Акрын гына татар халык кɵе ишетелə.

 

Башлам. 

Экранда Берлин эчендəге сугышлар, рейхстагны штурмлау фрагментлары күрсəтелə. «День Победы» (Д.Тухманов) җыры яңгырый.

Диктор тавышы:  Бүген совет гаскəрлəре Германиянең башкаласы – Берлин шəһəрен камалышка алуны тɵгəллəделəр. Сугышлар шəһəр урамнарында бара…

Сугыш күренешлəре барган экран артыннан солдатлар чыга. Музыка акрыная. Прожектор утлары солдатларны яктырта.

1 нче солдат. 1945 елның язында, без, Берлинны штурмлаучы солдатлар, фашистлар тɵрмəсе Моабит ишегалдында чəчелеп яткан китаплар арасында читенə кулдан нидер язылган китап бите күреп алдык. Анда менə нəрсəлəр язылган иде.

2 нче солдат. (Укый) «Мин, күренекле шагыйрь Муса Җəлил, политик яктан гаеплəнгəн əсир буларак, Моабит тɵрмəсенə ябылдым. Мɵгаен, мине тиздəн атарлар. Əгəр дə бу язу руслардан берəрсенə элəксə, ул Мəскəүдəге язучы иптəшлəремə миннəн сəлам тапшырсын иде…»

 

Җəлил шигырьлəрен укучы (Ул һəрвакыт Җəлил портреты янында басып тора)

Үлгəндə дə йɵрəк туры калыр

Шигъремдəге изге антыма.

Бар җырымны илгə багышладым,

Гомремне дə бирəм халкыма.

Җырлап үттем данлы кɵрəш кырын,

Җырлап килдем тормыш языма.

Соңгы җырым палач балтасына

Башны тоткан килеш языла.

(«Җырларым»)

3 нче солдат. Палач балтасы астында шундый зирəк, Туган илне чиксез ярату һəм фашистларга чиксез нəфрəт хисе белəн сугарылган юллар язу ɵчен тимердəй нык ихтыярлы, олы җанлы, кайнар йɵрəкле булырга кирəк. Муса Җəлилнең бɵтен дɵньяга мəгълүм «Моабит дəфтəрлəре» халык күңелендə батырлык һəм югары поэзия үрнəге булып мəңге яши.

4 нче солдат. Муса Җəлил 1941 елның 13 июлендə ил саклаучылар сафына баса.

Җəлил шигырьлəрен укучы.

                     Калəмемне салдым юл сумкама,

Автоматым тактым аркама.

Фашистларга каршы пуля һəм җыр

Бил каешымда бергə саклана.

Əйдə, җырым, батыр җиңү дəртен

                     Алып керик ялкын эченə.

Мин калмасам җирдə, син калырсың

Һəйкəл булып үлмəс эшемə.

(«Əйдə, җырым»)

5 нче солдат. Алар чолганып алынган хəлдə бик каты һəм озак сугыш алып барганнар. Тиңдəшсез кɵрəштə Муса Җəлил берничə тапкыр яраланган һəм 1942 нче елның 28 нче июнендə, аңын югалткан хəлдə фашистлар əсирлегенə элəккəн.

Җəлил шигырьлəрен укучы.

Кичер мине, илем, синең бɵек

Исемең белəн килеп сугышка,

Данлы үлем белəн күмəлмəдем

Бу тəнемне соңгы сулышта.

Нишлим, сугыш дустым – пистолетым

Соңгы сүздəн кинəт баш тартты.

Богау салды дошман кулларыма

Һəм хурлыклы юлдан атлатты.

(«Кичер, илем»)

Шигырь сɵйлəү барышында экранда «Моабит дəфтəрлəре» фильмыннан кадрлар күрсəтелə.

6 нчы солдат. Муса Җəлил Варшава, Берлинның Моабит, Тегель, Шпандау тɵрмəлəрендə утыра.

(Экранда тɵрмə камерасы, рəшəткəле тəрəзə проекциясе. Тəрəзə артында богаулы куллар).

Җəлил шигырьлəрен укучы.

Кая гына башым куйсам да,

Кайгы талый йɵрəк итемне.

Кич ятсам да, иртə торсам да,

Əллə нəрсə җитми шикелле.

(«Ирек»)

1 нче солдат. 791 кɵн. Ачлык, яралардан жəфа чигү, рухи газап һəм əрнеш белəн тулган əсирлек кɵннəре була бу. Əсирлектə шагыйрь бəгырен кимерə торган тойгылар, ташны эретерлек күз яшьлəре белəн тулган 791 кɵнен үткəрə.

2 нче солдат. 1944 елның 25 нче августында Муса Җəлил һəм аның кɵрəштəшлəрен Плетцензее тɵрмəсенə алып килəлəр һəм гильотинода башларын чабып ɵзəлəр. Тулырак…

“Математик Яңа ел сәяхәте” 10 эчендә кушу-алу темасын кабатлау


“Математик Яңа ел сәяхәте” , математика дәресе (10 эчендә кушу-алу темасын кабатлау).

математик яңа ел сәяхәте

Татарстан Республикасы Балтач  муниципаль районы муниципаль бюджет гомуми белем учреждениесе «Бакый Зыятдинов исемендәге Карадуган гимназиясе »  башлангыч сыйныф укытучысы Хөсәенова Айгөл Марсель кызы.  Тема: “Математик Яңа ел сәяхәте” , математика дәресе (10 эчендә кушу-алу темасын кабатлау). (Мәктәп җитәкчеләренең район семинарында күрсәтелгән ачык дәреснең технологик картасы). Сайт архивыннан алып куелды. 
   

Тема

 

Математик Яңа ел  сәяхәте.    (1 дән 10 га кадәрге саннар. Кушу һәм алу. Дәрес  №58/25)
Дәрес максаты

 

 

 

ӨйрәтүҮстерүТәрбияви
Өйрәнгән материалны кабатлау, гомумиләштерү һәм ныгыту; белем алудагы шәхси кыенлыкларны ачыкларга, аларны бетерү  юлларын табарга өйрәтү.танып –белүләрен  ; уйлау-фикерләү сәләтләрен үстерүУку хезмәтенә уңай караш тәрбияләү; сәламәтлекне саклау; ярдәмчеллек хисләре тәрбияләү.
Планлаштырылган нәтиҗәПредмет нәтиҗәләре. Укучы өйрәнә: алган белемнәрен практик кулланырга өйрәнә;

Метапредметлы нәтиҗәләр.

Танып –белү универсальуку гамәлләре: танып –белү эшчәнлеге башкару; үз белемең системасында ориентлашу; гомумиләштерә, нәтиҗә ясый белү;

Коммуникатив универсаль уку гамәлләре: кабул ителгән бәяләү нигезләмәсенә таянып, үз уңышларыңны, иптәшләреңнең уңышларын бәяләү; үз хаталарыңны табу, тану, әйтә белү;

Регулятив универсаль уку гамәлләре: биремнәрне үтәгәндә эш тәртибен эчтән үз-үзеңә сөйләү; үз эшеңне анализлау, нәрсә белгәнеңне, ә нәрсәне әле белеп җиткермәгәнеңне ачыклау; эш нәтиҗәсен бәяләү.

Шәхси нәтиҗәләр: уңышларыңны  бәяли белүне формалаштыру; килеп туган авырлыкны чишәргә,  уңышсызлык сәбәпләрен ачыкларга омтылу; мөстәкыйльлек, инициатива күрсәтү, җаваплылык хисе булдыру.

Дәрес тибыРефлексия дәресе.
Дәрес төре Сәяхәт -дәрес
ТехнологияСәламәтлекне саклау,  үстерешле укыту, проблемалы зоналарны тулыландыру, шәхескә ориентлашкан укыту(дифференциаль якын килү); мәгълумати –коммуникацияле укыту.
ПроблемаАлган белемнәрне практикада ничек кулланырга?
Предметара бәйләнешӘйләнә-тирә дөнья.  Әдәби уку. Литературное чтение. Музыка.    Технология. Инглиз теле.
Ресурслар: төп

-өстәмә

Дәреслек     124-125   б.                      Презентация №61

Интернет чыганаклары

Эш формаларыФронталь, индивидуаль, парларда, төркемнәрдә, мөстәкыйль
Дәрес этабы, максатыУкытучы эшчәнлегеУкучы эшчәнлеге
I. Оештыру өлеше.

Максат–Укучыларның психологик кәефләрен активлаштыру

.

1.Укучыларны сәламләү . Дәрескә әзерлекләрен барлау

-Хәерле көн,  хөрмәтле кунаклар, укучылар!

2.(Кар бөртекләре очуын хәтерләткән көй.)

-Математика дәресен башламакчы идек бит. Нинди серле көй бу? Әллә кар бөртекләре оча инде? Балалар , берсе минем өстәлгә кунган, сездә дә юкмы? Әйдәгез, алар белән бергә бөтереләбез. Кар бөртекләре үзләре белән кунаклар да алып килгән түгелме соң?

1.Укытучыны, кунакларны  сәламлиләр.  Эш урыннарын әзерлиләр

 

Кар бөртеге өйгә керде, (балалар бер урында кулларын җилпеп әйләнәләр)

Өй эчендә очып йөрде.

Менә шулай, менә шулай, (очып йөрү хәрәкәтләре ясыйлар)

Менә шулай, менә шулай.

 

 

II. Актуальләштерү.

 

(Слайд – төрле илләрнең кыш бабайлары)

—        Балалар, слайдка карагыз әле, болар кемнәр? Сез кайсы белән таныш?

-Менә, Cанта Клаус үз исемен ишетүгә килеп тә җиткән.

(Инглизчә Яңа ел көенә Санта Клаус керә, исәнләшә, 1-10 саната, капчык калдыра.  Глобус һәм күчтәнәчләр биреп калдыра)

 

-Кыш бабай, Санта Клаус

 

1-10, 10-1 саныйлар

 

 

 

 

 

III. Проблема тудыру.  Мотив булдыру.

 

 

 

— Санта Клоусны белдек, ә  калганнары кемнәр икән?  Кемнәр икәнен беләсегез киләме? Капчыкны ачып карыйк әле. Бәлки белербез.Хәйләкәр икән бу Санта Клаус. Ул  сезне сәяхәткә чакыра, шунда калган кунаклар белән дә танышырсыз, ди.

— Бик барыр идек тә, математика укыйсыбыз бар шул. Туктагыз, безнең яңа тема үтәсебез калдымы әле? Ә нәрсәләр өйрәндек?

(Фаразлар)

 

 

 

-Юк, үтеп бетердек.

-1 дән 10 га кадәрге саннарны язарга, чагыштырырга, күппочмакларны танырга, кисемтә сызарга, үлчәргә.

Планны PDF форматында күчереп алырга:  Математикадан ачык дәрес  357кв

Авторның тагын бер хезмәте: Исәпләүләрнең дөреслеген тикшерү ысуллары.3нче сыйныф.

Әй син, өлгер көз, синнән җитез без! Көзге балга бәйрәм сценариесе


Өлгер көз, синнән җитез без!

көз

Арча районы муниципаль бюджет мәктәпкәчә белем бирү учреждениесе “Яңа Кенәр балалар бакчасы”ның өлкән тәрбиячесе Мөхәммәтгалиева Фәридә Роберт кызы. Тема: “Әй син, өлгер көз, синнән җитез без!” Көзге балга әзерләнгән бәйрәм иртәсе сценариесе

Зал бәйрәмчә  көзге яфраклар  белән бизәлгән, идәнгә яфраклар чәчелгән.  С.Сәйдәшевның “Уңыш вальсы” яңгырый.

Алып баручы: Исәнмесез, балалар. Хәерле көн. “Әй син, өлгер көз. Синнән җитез без!” дип аталган бәйрәм иртәсен башлыйбыз. Бер табышмак әйтим әле сезгә, җавабын белерсезме икән?

“Кырлар буш кала,

Яңгырлар ява,

Җирләр дымлана,-

Бу кай чак була? “

Балалар: Көз!

Алыпбаручы: Әйе, балалар, бу-көз. Көз- ул ел буена эшләнгән эшләргә

нәтиҗә ясау вакыты. Бакчаларда үскән яшелчә-җимешләрне, басу-кырларда үскән игеннәрне җыю вакыты. Без  бүгенге бәйрәмебезне дә “Әй син, өлгер көз, синнән җитез без!”дип атадык. Исеменнән күренгәнчә бәйрәмебез күңелле уеннар, матур җырлар, матур шигырьләр белән үрелеп барачак.Ә хәзер бәйрәмне башлап җибәрер өчен сүзне уртанчылар төркеме балаларына бирәбез.

Уртанчылар төркеме балалары шигырьләрен сөйлиләр

Алып баручы.

Көз бәйрәмен элек-электән ”Сөмбелә “ бәйрәме дип тә атаганнар. Сөмбелә- ул башак дигән сүз. Сөмбелә итеп иң уңган, иң булган кызны сайлап куйганнар. Безнең бүгенге бәйрәмебезгә дә Сөмбелә килергә тиеш иде. Балалар,  әйдәгез  Сөмбеләне чакырыйк.

Балалар.(бергә) Сөмбелә, Сөмбелә, рәхим ит син бирегә!

( Музыка астында Сөмбелә керә).

Сөмбелә: Ашлык булып җирдә үсә

Уңыш бит ул”Сөмбелә”

Бөтен җирдә нурга күмә

Кояш кебек “Сөмбелә”.

Менә мин инде ул Сөмбелә.

Исәнмесез, дусларым,

Сезне сагынып килдем мин.

Көзге  бәйрәмегезгә

Күчтәнәч тә алып килдем  мин.

Алып баручы:

Әйдә Сөмбелә, түрдән уз, бүгенге бәйрәмебезнең кунагы син. Бүген безнең балаларыбыз үзләренең нинди җитез, өлгер булуларын күрсәтерләр.

Сөмбелә:

Мин рәхәтләнеп сезнең белән күңел ачармын.

Алыпбаручы: Сөмбелә, бакчабызның иң бәләкәй балалары хәзер  матур җыр җырлап күрсәтерләр.

Беренче кечкенәләр төркеме балалары чыгышы.

Күмәк җыр.

“Көз, көз әйт әле!”

Көз, көз, әйт әле

Кәрзинеңдә ниләр бар

Кәрзинемдә алмалар

Помидорлар, кыярлар

Көз, көз әйт әле

Кәрзинеңдә ниләр бар

Кәрзинемдә сары, кызыл

Алтын, матур төсләр бар.

Алып баручы. Алтын көз залыбызны никадәрле төрле-төрле төстәге яфраклар белән  түшәгән. Балалар, әйдәгез әле шул коелган яфракларны җыеп алыйк.

Уен. Яфрак җыю

Алып баручы . Балалар, ә сез  агачлар төбендә үсеп утырган гөмбәләрне күргәнегез бармы?

Балалар. Бар.

Сөмбелә. Менә мин гөмбәләрне җыярга бик яратам. Бүген дә сезгә кунакка килгәндә урман буеннан гөмбәләр җыеп алган идем, ләкин кәрзинемне  төбе тишек булган. Гөмбәләрем төшеп калган. Сез миңа гөмбәләремне җыеп алырга булышмассызмы икән?

Уен. Гөмбәләр җыю.

Сөмбелә. Рәхмәт инде сезгә балалар. Тулырак…

Исәпләүләрнең дөреслеген тикшерү ысуллары.3нче сыйныф.


Исәпләүләрнең дөреслеген тикшерү ысуллары

исәпләүләрнең

Балтач муниципаль районы  муниципаль бюджет гомуми  белем  бирү учреждениесе  “Бакый Зыятдинов исемендәге Карадуган гимназиясе” башлангыч сыйныфлар укытучысы Хөсәенова Айгөл Марсель  кызы.  Тема: Исәпләүләрнең дөреслеген тикшерү ысуллары. Математика. 3 сыйныф.

Калдыклы бүлүнең дөреслеген тикшерү.

Предмет: математика

Класс: 3

Дәрес төре: яңа материал өйрәнү

Максат: калдыклы бүлүне тикшерү ысулын өйрәтү; исәпләү күнекмәләрен, өйрәнгән  төр мәсьәләләрне чишә белүне, фикерләү сәләтен  үстерү; фән белән кызыксыну тәрбияләү.

Планлаштырылган нәтиҗәләр.

Шәхескә кагылышлы нәтиҗәләр:

— математик белемнәрнең  тормышта кирәклеген аңлау;

-сәламәтлекне саклау;

-яңа  материал һәм аны үзләштерү юллары белән кызыксыну;

-“әйбәт укучы”булырга тырышу;

-үзенең уңышларын, уңышсызлыкларын аңлап кабул итү.

Универсаль уку гамәлләрен формалаштыру.

Регулятив:

-дәреснең максатын һәм бурычларын аңлау, алардан тайпылмау;

— башкарган гамәлләргә үзконтроль, үзара контроль ясау, тиешле төзәтмәләр кертү;

— төркемнәрдә эшләгәндә вазифаларны аңлашып бүлешү, эшне шул таләпләргә яраклаштырып башкару;

Танып-белү:

— исәпләүләрнең алган белемнәрне куллана белү, математик терминнар кулланып фикереңне җиткерү;

-исәпләүләрне алгоритм буенча эшли белү;

-логик фикерләү;

— уку мәсьәләсен чишү юлын фаразлый белү ( таныш һәм таныш булмаган  белемнәрне,  кирәкле чараларны, уку гамәлләрен билгеләү);

Коммуникатив:

-әңгәмә кора, әңгәмәдәшеңне тыңлый белү;

-сораулар бирә  белү;

-үзконтроль булдыру; бердәм хезмәттәшлек нәтиҗәләрен үзара контрольдә тоту;

Предмет нәтиҗәләре:

Калдыклы бүлүне тикшерүне  алгоритм буенча эшләргә өйрәнү; тапкырлау таблицасын мәсьәлә һәм мисал чишкәндә файдалана белү; көндәлек тормышка бәйле, вакыйганың вакытын билгеләүгә  мәсьәләне арифметик юл белән   чишү, мәсьәләне чишү юлын планлаштыру,  геометрик фигураларны тану (күппочмак, өчпочмак, квадрат);  периметр табуда үзлекләрен файдалану.

Дәрестә кулланылган технологияләр:

-уен технологиясе;

-сәламәтлекне саклауга юнәлдерелгән технологияләр;

-үстерешле укыту технологиясе;

-проектлар технологиясе;

-төркемнәрдә эшләү.

Укыту формасы һәм методлары: практик эш, фронталь, шәхескә юнәлдерелгән.

Җиһазлау: дәрескә презентация, төркемдә һәм индивидуаль эшләр өчен карточкалар.

Материал: Математика 2ч/ М.И.Моро, М.А. Бантова. 32 нче бит.

ТСО:  проектор; ноутбук, экран.

Дәреснең технологик картасы.

Исәпләүләрнең дөреслеген тикшерү ысуллары. План тулысы белән:  Хөсәенова А.М. Ачык дәрес

Глобуста һәм картада булмаган океан. 3 сыйныфта үткәргән дәрес планы.


“Глобуста һәм картада булмаган океан” дигән темага әйләнә-тирә дөнья фәненнән 3 сыйныфта үткәргән дәрес эшкәртмәсе

глобуста

Арча муниципаль районы муниципаль бюджет белем учреждениесе Яңа Кенәр урта гомуми белем мәктәбе филиалы Сөрде башлангыч гомуми белем мәктәбе муниципаль бюджет гомуми белем учреждениесенең башлангыч сыйныф укытучысы Фәйзрахманова Физия Әхъяр кызы. “Глобуста һәм картада булмаган океан” дигән темага әйләнә-тирә дөнья фәненнән 3 сыйныфта үткәргән  дәрес эшкәртмәсе.

Предмет:   Әйләнә-тирә дөнья

Класс:    3 класс

Тема:  “ Глобуста һәм картада булмаган океан”

Максат:  -һава океаны-атмосфера белән таныштыру, һаваның каты

матдәләрдә һәм суда булуын ачыклау.

—  Әйләнә-тирә дөнья турында белемнәрен арттыру, сөйләм

телен  үстерү.

— Табигатькә сакчыл караш тәрбияләү.

Ресурслар: Г.В.Трафимова ,О.Н.Федотова.3 нче сыйныф өчен дәреслек, мөстәкыйль эш дәфтәрләре, интернет дәрес, презентация, төп төшенчәләр  язылган карточкалар

 

Дәрес барышы

I этап      Дәресне оештыру. Эшкә кызыксыну тудыру

Психологик уңай халәт барлыкка китерү.

-Исәнмесез,укучылар!

-Исәнмесез,саумысыз!

-Кәефләрегез ничек ?

-Кояшлы иртә кебек,

Әйләнә -тирә дәресенә,

Күп белергә дип килдек .

-Алдагы дәресләрдә без нинди темалар өйрәндек? Глобус һәм картада сулыклар нинди төс белән күрсәтелә? Нинди океаннар турында белдек?

Дәреснең темасына игътибар иттерү.

“Глобуста һәм картада булмаган океан”

Димәк, без күзгә күренми торган океан белән танышабыз.

II этап     Актуальләштерү. Яңа материалны үзләштерүгә ихтыяҗ булдыру

Суның үзлекләрен кабатлау, яңа дәреснең темасын һәм максатын  билгеләү өчен кроссворд чишү.

Сыек хәлдә суның үзлеге? (агучан)

Төсе бармы?(төссез)

Елга-күл  өсләрендәге ак “төтен” ничек атала?(томан)

Каты хәлдә су ничек атала?(боз)

Боз эргәч нишли?(су була)

Чиста суны икенче төрле ничек дип атыйлар?(саф су)

Суның исе бармы?(иссез)

Газ хәлендә су ничек атала?(пар)

Түбәдән нәрсә тама?(тамчы)

(вертикаль баганада атмосфера дигән сүз чыга)

 

III  этап   Яңа  белем һәм күнекмәләр булдыру

Яңа белем һәм күнекмәләр бирү.Сүзлекчә белән эш.

1.-Нәрсә ул атмосфера?  (Дәреслек ахырындагы сүзлекчәдән табып укыйлар)

Атмосфера-Җир шарын чорнап алган һава катламы.

-Фоторәсемдә Җир зәңгәрсу төстәге шар булып күренә. Әлеге төсне Җирнең биш океаны гына түгел, аның атмосферасындагы болытлар да бирә. Планетабызның “алтынчы океаны” шул инде. Планетаның зәңгәр һава «океаны» төбендә Җир үзе ята.

2.Интернет дәрес карау.

-Без һава турында нәрсә белдек?

-Һава үтә күренмәле, төсе юк. Без аны сизмибез дә күрмибез дә. Әмма ул безгә бик кирәк. Без һавадагы кислородны сулыйбыз. Кешегә тәүлегенә 11 мең литр кислород кирәк. Тулырак…

Гарәфи Хәсәнов табигать җырчысы


Гарәфи Хәсәнов табигать җырчысы

Гарәфи Хәсәнов

Казан шәһәре Совет районы муниципаль бюджет белем учреждениесе 156 нчы номерлы урта гомуми белем бирү мәктәбенең татар теле һәм әдәбияты укытучысы Тихонова Нурфия Ринат кызы. Тема: Гарәфи Хәсәнов табигать җырчысы.

  Гарәфи Хәсәнов турында уйланулар.Табигатебез моңсуланып, көзгэ кереп барган мизгелдә әллә нинди сихри уйлар керде күңелгә. Юк шул һәрбер нечкәлеген, серлелеген, узенчәлеген, матурлыгын  күрә белмибез шул җир-анабызның. Ә булган бит шундый язучыларыбыз. Менә шундый уйлар белән, озак еллардан бирле кулга алмаган, бер таушалып беткән китапны алдым кулыма.

 Бу  Гарәфи Хәсәновның “Елның дүрт фасылы”дигән китабы. Кулыма алып китапның саргайган битләрен барлый башладым. Шундый таныш битләр, әйтерсен бала чакларга кайттым. Кызганыч хәзер балалар бу язучыныда, аның иҗатында, шушы китапны да белмилэр.

 Сүземнең  башы  табигать турында . Әйе, мин менә шушы табигатьне сөюче Гарәфи Хәсәнов турында фикерләремне әйтеп китәсем килгән иде.

  Гарәфи Хәсәновны табигать җырчысы дип юкка гына әйтмәгәннәр икән. Ул табигатьнең гүзәллеген генә күрми анын һәрбер нечкәлегенә тукталып, җансызны җанлы күрсәтеп, һәр укучы каршында могҗиза ача.  Ул узенең әсәрләрендә табигатьне төрле яктан күрсәтә.  Аның  әсәрләре сихри көчкә ия, үзенә тарта, җәлеп итә. Бу җыентыклардагы әсәрләр һәр кешене әйләнә- тирәбезне сакларга чакыра.

Бүгенге фәнни-техник прогресс нәтиҗәсендә әйләнә-тирә мохиткә килгән зыян турында көннән-көн күбрәк сөйлиләр. Бу уңайдан, җир- анабыз  табигатькә сакчыл караш тәрбияләү юнәлешендә Гарәфи Хәсәнов әсәрләренең кыйммәте артканнан арта бара.Шуңа күрә балаларны  кечкенәдән үк табигатьне яратырга, сакларга өйрәтергә кирәк дигән фикерләр тынгылык бирми.

  Табигатьне ярата аның  матурлыгын тоя, күрә  белгән кеше беркайчан да каты бәгырьле була алмый, минемчә. Балаларыбыз шушы табигать турында булган әсәрләрне укып миһербанлы, мәрхәмәтле, киң күңелле булып уссен иде.

Аның әсәрләре эстетик,экологик ләззәт бирү белән бергә тирән белем бирә. Без ул әсәрләрне укып табигатьнең узебез мона кадәр җитәрлек игътибар итмәгән бик күп яңа серләренә, беренче карауга күзгә чалынмый торган гаҗәеп нечкә үзенчәлекләренә төшенәбез. Табгатьне бөтен җаны-тәне белән тоеп язган әсәрләрне без кызыксыну һәм гаҗәпәнү белән укып устек. Шуңа күрә дә бу таушалып беткә, үзем белән бер яшьлек китап кулым эләккәч битараф  кала алмадым.

  Гарәфи Хәсәновның табигать  белеме дип атарлык, искиткеч зур мәгълүмат туплаган, яшь буынны дөрес итеп тәрбияләүдә әйтеп бетергесез файда китергән китапларын кабат  чыгарсалар да, начар булмас иде. Ул китапларны барыбызга да күреп укырга насыйп булсын. Һәм шушы әсәрләрне укып, үзебездән соң килгән буынга да җиткерсәк иде. Чөнки минем уйлавымча бик кирәкле темага иҗат иткән Гарәфи Хәсәнов. Аның әсәрләре балалар өчен генә диелсә дә , табигатебез турында зурларга, олы кешеләргә дә белү зарур. Табигатебез, җир-анабызны саклау шушы тирән мәгънәле хикәя, повестьлардан башлана дип карарга кирәк.

Авторның тагын язмалары: Дәрескә контроль эш.Татар теле.7 сыйныф.

Туган телем,туган җирем. Башлангыч сыйныфлар өчен Сценарий

8 Мартка багышланган  “Гүзәлләрнең гүзәле”  бәйге-уены.


8 Март
8 Мартка багышланган  “Гүзәлләрнең гүзәле”  бәйге-уены. “Сәламәтлек мөмкинлекләре чикләнгән  балалар өчен Яңа Кенәр мәктәп-интернаты” дәүләт бюджет гомуми белем учреждениесенең биология укытучысы    Файзрахманова Ленара  Ильбик кызы һәм  дефектолог- психолог  Таюпова Флюра Җәлил кызы.

 Алып баручы: 8 Март белән, хөрмәтле тамашачылар!

Кышның инде күз яшьләре тама,

Беткән  димәк горурлыгы сүнеп.

Урамда яз әнә күкрәк кага,

Түбәләргә боз сөңгеләре элеп.

Бар тарафта кояш түккән балкыш,

Рәхимлеккә язын ул юмарт .

Түбәләргә  элгән  бәллүрләрдә

Күз яуларын  алып  җемелди  Март!

Хөрмәтле  хатын-кыз укытучылар, тәрбиячеләр, апалар, кызлар!

Сезне барыгызны да якынлашып килүче 8 март халыкара хатын-кызлар бәйрәме белән тәбриклибез. Сезгә, яз ничек ашкынулы-дәртле  –   шундый ук дәртле мәхәббәт, яз сулары ничек ярларына сыеша алмыйча ташый   – шундый ташып торган үлчәмсез бәхет, язгы кояш  үзенең җылысы белән барлык табигатьне уятырлык көчле   – шул җылылыкны саклаучы ир-егетләрегез һәрвакыт  янәшә булып, тигез канатта, гомерләрегез озын- озак , сәламәтлектә яшәргә насыйп итсен дип теләп калабыз.

8 март көннәрен тагын да матурлап, нур өстәп, безнең интернат-мәктәбебезнең иң булган, иң тырыш, иң чибәр кызлары катнашуында

“Гүзәлләрнең гүзәле” бәйгесен карарга рәхим итегез.

Бәйгебезне башлыйбыз.

  1. Һәрбер бәйге танышудан башлана. Без дә “Таныш булыйк!” ягъни

“Визит карточкасы”   бәйгесен башлыйбыз.

Һәрбер уйнаучы кыз үзе белән таныштырырга тиеш.

  1. Серле сандык “ конкурсы.

Менә таныштык та , ә хәзер менә шушы  серле сандыкта  нәрсә икәнен белү  өчен , безгә текстны укырга кирәк.  Сез игътибар белән тыңлап, җавабын кул күтәреп әйтергә кирәк.

“ Хәзерге безнең кызларыбыз шикелле , бу предметка элек-электән  кызлар карарга яратканнар. Иң беренче бу предметны Борынгы Венециядә ясаганнар.  Аңарчы җыелып торган  сулар  бу предметны алыштырган.  Хәзерге заманда бу предмет һәрбер өйдә  дә бар.”

Аңа карап үзеңнең төс-кыяфәтеңне күрәсен.

3.Көзгегә карап , без үзебезнең төс-кыяфәтебезне күрдек, уңган кызлар төз гәүдәле, зифа буйлы да  булырга тиеш. Матур итеп йөри дә белергә кирәк. Чираттага конкурсыбыз “Зифа буй” дип атала. Кызлар баш өстенә китап куеп әйләнергә тиеш.

4 Уңган кызлар һәр яктан да уңган-булган булырга тиеш. Чираттагы конкурсыбыз “Остабикә” дип атала.

1) Ак фасольбелән кызыл фасольне  араларга.

*  5а класс  укучылары бәйрәм белән тәбрикләп  җыр башкара. 

2) Кем күбрәк “Татар халык ашларын белә икән.”  Чираттан беренче кыз башлый икенчесе дәвам итә.

3) Борщ пешерү өчен нинди яшелчәләрне кулланалар.   Яшелчә рәсемнәре төшкән кирәкле карточкаларны сайлап алырга кирәк.

4) Ашарга  пешергәч,  савыт-сабаны юа да  белергә кирәк. Пластик тәлинкәләрне бетергеч  белән ышкып юарга кирәк. Кемнеке чистарак һәм тизрәк булыр икән?( Алдан тәлинкәләрне карандаш белән сызгалап әзерләргә кирәк)

* Тамашачылар белән уен. (Лента чорнау) Тулырак…

Укытучы хезмәте бездә һәм чит илләрдә


 Укытучы

Икътисадый хезмәттәшлек һәм үсеш оешмасы дөньядагы илләрнең укыту һәм белем бирү өлкәсен өйрәнү максатыннан, ел саен, “TALIS” дип аталган халыкара тикшерү уздыра. “TALIS”- Teaching and Learning International Survey , ягъни “Укыту һәм белем бирү тармагын халыкара тикшерү” дигән сүз. Бу – халыкара проект һәм 2008нче елдан Россия дә шушы оешмага керде. Монда 48 дәүләт катнаша.

“TALIS”-2018 нәтиҗәләре.

  Шул исәптән, “TALIS”-2018дә РФнең дә 14 регионыннан 4 мең укытучы катнашты. “TALIS”ның асылы — укытучылар һәм мәктәп директорларыннан компьютерлаштырылган сорашу уздырудан гыйбарәт. Шуның нигезендә мәктәп эчендәге педагогик, методик һәм социаль хәлләр турында мәгълүмат җыела. Тикшерү нәтиҗәләре мәгариф системасын тулаем күз алдына китерергә ярдәм итә. Рособрнадзордагылар әйтүенчә, бу инде өченче цикл. Беренчесе – 2008нче, икенчесе – 2013нче елда булган иде. 2018нче елгы тикшерүләрдән соң түбәндәгеләр билгеле булды.

  1.Укытучы һөнәре элеккечә күпчелек илләрдә хатын-кызлар хезмәте булып кала бирә. Россиядәге укытучыларның 85%ы хатын-кызлар. Башка илләрдә – 70%. Латвиядә бездәгедән күбрәк – 89%. Россиядәгедән азраклары Япония (42%), Согуд Гарәбстаны (52%), Нидерланд (53%).

   2.Рәсәйдә укытучы булып эшләүчеләрнең уртача яше – 52 ел. 30 яшькә кадәргеләр – 11%, 30дан 49 яшькә кадәргеләр – 47% тәшкил итә. 50не узганнар барлык илләрдән дә уздыра – 42% (аларда-31%). Илдәге укытучыларның 30%ы 50 белән 59 яшь арасында. Сорашулардан күренгәнчә, безнең ил укытучылары уртача 21 ел эшлиләр. Бу башка илләрдән 4 елга артыграк. Ә менә Төркия яшь укытучылар саны буенча рекордсмен. Алар барлык укытучыларның 43%ын алып торалар.

  1. Россия мәктәпләрендәге директорларның уртача яшьләре 40тан 59га кадәр. Тагын шул күренә: директорлар мәктәптәге педагогик-методик эш белән аз шөгыльләнәләр, уку-укыту планнарын төзүдә катнашмыйлар. Мәктәптәге укытучылар һәм укучылар белән кирәгенчә идарә итмиләр. Директорлар эшкә алдан хәзерләнмичә, тиешле квалификацион белемнәр тупламыйча керешәләр. Бары 19%ы гына директорлар хәзерләү курсларын узган була. Ә башка илләрдә һәр өченче директорның берсе алдан ук директор булып эшләү өчен махсус белемнәрне үзләштерә. Россия мәктәпләрендә директорлар гадәттә 11 елдан артык эшләмиләр.Тагын бер үзенчәлек: Рәсәй директорлары үзләренә укыту сәгатьләре дә алалар. Чит ил директоры укытмый, алар менеджер вазыйфасын гына башкара.
  1. Бездәге укытучыларның 95%ы педагогик белемгә ия. Һәм алар нигездә бер фән укыталар. Ә Европа илләрендә укытучыларның 53%ы берьюлы берничә предметны укыта.
  1. Безнең укытучылар эш урыннарын үзгәртергә теләмиләр. Башка илләрдәге укытучылар һәр ун ел саен эш урыннарын үзгәртеп торалар. Япония белән Сингапурда, мәсәлән, ротация сәясәте үткәрелә. Укытучылар белем һәм тәҗрибәләрен киңәйтү өчен мәҗбүри рәвештә эш урыннарын алыштырырга тиешләр.
  1. Россия укытучыларының эш сәгате – 46 сәгатькә кадәр сузыла. Бу сорашуда катнашкан 48 ил арасындагы иң югары сан. Башка илләрдә ул 38 сәгатьтән артмый. Эш вакытының өчтән берен административ-кәгазь эшләре – төрле отчетлар язу алып тора. Мондый эшләргә атнага 4 сәгать сарыф ителә.
  1. 7. Россиядә укытучы булып эшләү өчен һич югы бакалавриат бетерергә кирәк, бу 4 ел уку дигән сүз. Ләкин уку программалары шундый итеп төзелгән: практика өчен вакыт бик аз каралган.
  1. Безнең булачак укытучыларның күбесе чынлыкта мәктәпкә барырга җыенмыйлар икән. Педагогик уку йортларын ел саен уртача 100 мең студент тәмамлый. Сорашулардан күренгәнчә, аларның бары 10%ы гына мәктәпкә бару турында уйлый. 80% абитуриент диплом алу һәм югары гуманитар белем алу өчен генә укырга керүләрен белдергәннәр. Ләкин соңгы ике елда яшьләрнең мәктәпләргә килүләре арткан. Бездә хәзер кайбер шәһәр мәктәпләрендә фән кандидатларын һәм дәрәҗәле уку йортларын тәмамлаучыларны да очратырга мөмкин.

Хәзер конкрет аерым илләрдәге хәлләрне карап үтик.

 Польша. Польшада укытучыларга хезмәт хакы (1300$) илдә эшләүче башкаларныкыннан азрак булу сәбәпле, мәктәптә эшләүче укытучыларның 75%ы башка эшкә күчәргә тели. Укытучыларның күбесе 1.5 ставкага эшли, ләкин эш вакыты 27 сәгатьтән артырга тиеш түгел. Моннан тыш ул атнага 2 сәгать бушлай эшләргә тиеш (экскурсияләргә алып бару, түгәрәкләр үткәрү һ.б.)

Германия. Бу илдә үз эшләреннән иң канәгать кешеләр – укытучылар. Чөнки башкалар 2500 еврога эшләгәндә, укытучылар 3500 евро алалар.Эш сәгате – атнага 25 сәгать. Укытучыларга чиновник статусы бирелә, димәк алар налогларны азрак түлиләр һәм картлык пенсиясен күбрәк алалар. Немец укытучысы ирекле эш графигы белән эшли. (Буш сәгатьләрендә аны берәү дә мәктәптә тота алмый). Алар репетиторлык белән, бигрәк тә үз мәктәпләрендәге балалар белән шөгыльләнмиләр.

Төркия. Хезмәт хакы – 1000$. Әле моңа тагын өстәмәләр бар. Мәсәлән, фәнни дәрәҗә, квалификация күтәрү, үз балалары өчен. Юлда йөрү өчен 50% ташлама бирелә. Кыска эш көне белән эшлиләр.

 Бу илдә укытучыларны гаиләгә кунакка чакыру гадәти хәл. Укытучыларга бүләк бирү тыелмый, киресенчә төрек гаиләләре үз балаларын укытучыларга бик еш бүләкләр бирәләр.

Франция. Укытучылар башкаларга караганда күбрәк – 2068 евро алалар. Музейларга керү бушлай. Укучыларга өй эше бирелми. Укытучылар дәүләт хезмәткәрләре статусына керәләр. Укытучы пенсиядә эшләвен дәвам итсә, аңа һәр квартал саен 0,75% өстәмә түләнә. Махсус мәктәпләрдә эшләүчеләргә өстәмә түләнә. Мәсәлән, иммигрантларны укытучыларга 100 евро артык бирәләр.

Бөекбритания. Бу илдә укытучылар шулай ук начар хезмәт хакы алмыйлар. Ул уртача – 3650$ . Укытучылар ничә сәгать укытуларына карамастан, көн буе мәктәптә булырга тиешләр (8.30-15.30).Үз мәктәпләре укучыларына өстәмә сәгатьләр бирү тыелган. Шәхси мәктәп укытучыларына бөтенләй рөхсәт юк.

Испания. Укытучыларның эш күләме – атнасына 40 сәгать. Хезмәт хакы алай мактанырлык түгел. 1500-2000 евро тирәсендә. Бернинди өстәмә түләүләр, льготалар юк. 30 ел стажы булганнар 60 яшьтән пенсиягә китә алалар. Ә болай пенсия яше – 65.

Кытай. Кытайда укытучы һөнәре мактаулы эшләрнең берсе. Укытучылар чиновник дәрәҗәсенә ия кешеләр. Пекин һәм Шанхай кебек шәһәрләрдә эшләүчеләр 15000 долларга кадәр алырга мөмкиннәр. Әмма күпчелекнең хезмәт хакы 590 доллар тирәсендә. Укытучыларга күп өстенлекләр каралган. Мәсәлән, льготалы дәвалану, ипотека кредиты һәм төрле социаль ярдәмнәр.

Финляндия. Укытучының уртача хезмәт хакы – айга 2500$. Бу артык зур сумма булмаса да, дәрәҗәле хезмәт санала.Илдә педагогларга ихтыяҗ юк дип әйтерлек.

АКШ. Америкада башлангыч һәм урта белем бирү өлкәсендә эшләү хәйран авыр эшләрнең берсе. Хезмәт хакы төрле штатларда төрлечә. Атнага 40 сәгать эшлиләр. Укытучыларның күбесе хатын-кызлар. Укытучының квалификациясенә карап, 42 дән 68 мең долларга кадәр булырга мөмкин. Ә болай укытучылар уртача 59 мең доллар алалар. Моңа өстәп кыйммәт булмаган, әмма сыйфатлы медицина страховкасы һәм югары пенсия бирелә.Җәйге ял вакыты – 2 ай.

Югары белемне иң яхшы бирүче илләр рейтингы.( QS буенча). 

Тулырак…

Тылсымлы яулык. ( математик күзаллауны үстерү шөгыль конспекты.)


Тылсымлы яулык

Яр Чаллы шәһәре «126 нчы санлы «Сәйләннәр» катнаш балалар бакчасы муниципаль бюджетлы мәктәпкәчә белем бирү оешмасы тәрбиячесе Валиева Гөлназ Әхнәф кызы.  Тема: Тылсымлы яулык. (Икенче кечкенәләр төркеме өчен иң гади математик күзаллауны үстерү шөгыль конспекты.)

Бурычлар:

Белем бирү: Төркем предметларының гомуми билгесен күрә белү, бертөрле предметлар төркеме төзергә һәм алар арасыннан аерым предметларны аерып алырга; «күп», «бер», «берәү дә юк» төшенчәләрен аерырга; тирәлектә бер һәм берничә бертөрле предметны табарга; «Ничә?» соравын аңларга; җавап биргәндә «күп», «бер», «берәү дә юк» сүзләрен кулланырга өйрәтү.

Тәрбияләү: Бер- берсенә юл куеп,аралашу әдәбен, саклык, сизгерлек сыйфатлары тәрбияләү.

Үстерү:Аңга кабул итүне, игътибарны, хәтерне, күзәтүчәнлекне, әйләнә-тирә предметларының һәм күренешләренең үзенчәлекле, мөһим билгеләрен анализлау, чагыштыру, аерып күрсәтү, предметлар һәм күренешләр арасындагы иң гади бәйләнешләрне ачыклау, иң гади гомумиләштерүләр ясый белү сәләтен үстерү.

Көтелгән нәтиҗәләр: Танып белү үсеше баланың мәнфәгатьләре, кызыксынучанлыгы һәм танып белү омтылышы үсешен; танып белү гамәлләре, аңы формалашуын; хыялы һәм иҗади активлыгы үсешен; үзе, башка кешеләр, әйләнә-тирәдәге объектлар, әйләнә-тирәдәге объектларның үзлекләре һәм үзара бәйләнешләре (форма, төс, үлчәм, материал) турындагы беренчел күзаллауларын формалаштыру.

Балалар эшчәнлеге төрләре: танып белү эшчәнлеге

Сүзлек эше: өчпочмак,түгәрәк, чыняк, озын, кыска, күп.

Әзерлек эше: Балаларны геометрик фигуралар: түгәрәк, квадрат, өчпочмак белән, предметларны капма-каршы кую нигезендә предметларның ике тигез (тигез булмаган) төркемен чагыштыру, тирәлектә бер һәм берничә бертөрле предметны табарга өйрәтү эшләре алып барылды.

Җиһазлау: Зур яулык, төрле зурлыктагы өч аю,төрле зурлыктагы һәм төстәге чынаяк, тәлинкәләр,ике автобус макеты, билетлар, зур геом. фигуралар( түгәрәк, квадрат, өчпочмак), һәр балага поднос, өләшмә материал( 5 машина, бер квадрат, түгәрәк), дид.уен өчен дүрт предмет( алма, китап, өй, машина), тылсымлы тартма, наклейкалар.

Белем бирү эшчәнлеге.

Оештыру өлеше

Тәрбияче зур яулык ярдәмендә “Кем качты” уенын уйный. Иң беренче тәрбияче бер баланы гына качыра, ә балалар кем качканны әйтергә тиешләр. Һәм балаларның бөтенесе яулык астына кача. Ачып җибәрсәләр, өч аюга килеп кергәннәр.

-Балалар, тылсымлы яулык кая алып килгән безне. Бу өйдә кем яши микән? (Өч аю.)Матур тәлинкәләр,чынаяклар, калаклар куйганнар. Нинди бәйрәм микән? (Туган көн).

-Балалар, игътибар белән карагыз әле. Бу тәлинкәләр белән чынаякларны  нәрсә берләштерә?

-Төсләре бертөсле .

-Ә зурлыклары буенча нинди? (Төрле)

-Бу өстәлдә тәртип булсын өчен сез нәрсә эшләр идегез?

(Зур тәлинкәгә зур чынаяк, кечкенә тәлинкәгә кечкенә чынаяк куяр идек)

-Кайсы аюга нинди чынаякны бирәбез?( балалар үз эшләрен дәлилләп, предметларны дөрес урнаштырырга тиешләр)

Балалар, ял итеп алыйк.

Физминут “Мин шофёр”

Тәгәрмәчкә тын өрәм,

Һәм моторны кабызам,

Машинага утырам,

Һәм еракларга китәм,би-и-ип. Тулырак…

Кошлар безнең дусларыбыз.Дәрестән тыш чара. Уен-викторина


 кошлар

“Сәламәтлек мөмкинлекләре чикләнгән балалар өчен Яңа Кенәр мәктәп-интернаты” дәүләт бюджет гомуми белем учреждениесенең биология укытучысы Файзрахманова Ленара Ильбик кызы. Уен- викторина ”Кошлар безнең дусларыбыз”.

Максат: 1.Кошлар турында балаларның белемнәрен тирәнәйтү.

2.Балаларның сөйләм телен үстерү һәм коррекцияләү.

3)Кошларга мәхәббәт, игътибарлылык тәрбияләү.

Җиһазлау: ”Кошлар-безнең дусларыбыз”, ”Кошларны саклагыз!”, ”Исәнмесез,канатлы дусларыбыз” дигән плакатлар, кош оясы макеты, кош рәсемнәре, кошлар тавышы.

Актуальләштерү. (кошлар тавышы)

Алып баручы: Җәелә бөре, сибелә хуш ис, сайрый кошлар.

Сузыла ал таң, бүлмәләрдә нур уйнатып.

Алтын җирнең, кояшлы саф язы — дуслар

Күңелләрдә яңа хис һәм җыр уятып.

Җыр:”Яз җыры”

Алып баручы: Без бүген кошларга багышланган бәйге-КВН үткәрәбез. Ике команда көч сынашачак. Без кошларны бик яратабыз. Алар табигатькә, кешегә бик зур файда китерәләр. Шуңа күрә без кошларны сакларга, аларга ярдәм итәргә тиешбез. Хәзер КВН ны башлыйбыз һәм командаларга сүзне бирәбез.

Сәламләү. 1 нче команда — ”Сыерчык”

                   2 нче команда — ”Карлыгач”.

1нче бирем: Тапкырлар бәйгесе. Командалар табышмаклар әйтешә.

1.Башы тарак, койрыгы урак,

   Кычкыртып быргысын, уята барысын. (Әтәч)

2.Үзе озын,чабуы кыска. (Торна)

3.Соскы борын-бакылдык, күп сөйләшә такылдык.(Үрдәк)

  1. Җәй шакылдый бу чүкеч,

Кыш шакылдый бу чүкеч,

Ничек чыдый бу чүкеч? (Тукран)

  1. Төнлә очарга ярата

Көндез очмый, йокларга ята. (Ябалак)

6.Үзе йомырка басмый,баласын да бакмый.(Күке)

2 нче бирем: ”Кайсы кош икәнен билгелә” уены.  Алып баручы кошлар тормышы турында җөмләләр укый. Уенда катнашучылар кайсы кош турында сүз барганлыгын ачыклыйлар.

1) Кошның корсак асты һәм баш арты кып-кызыл. Кара канатлары аркылыга берничә рәт ак сызыклар белән бизәлгән. Ул озынча кара койрыгын кәүсәгә тери дә томшыгы белән җиргә кечкенә каера кисәкләре очыра,агачтан корт эзли. Урман докторы диләр аның турында.(Тукран)

2) Бу кошлар кешеләр янәшәсендә яши. Алар төрле шартларда яшәргә җайлашкан кошлар, оялары-тәрәзә башында, йорт кырыенда, ташландык сыерчык оясында, абзарда, агач куышында. Ул җәенә өч тапкыр бала чыгыра. Җиләк-бимеш агачларындагы бөҗәкләр, чүп үлән орлыклары белән туклана.(Чыпчык)

3 нче бирем: Капитаннарга биремнәр (вакытка). Төрлечә киселгән фигуралардан кош рәсеме төзү.

4 нче бирем: ”Кем күбрәк ”уены.  Кош исемнәрен язарга.

Җыр.”Сыерчык җыры”

5 нче бирем: ”Әйтеп бетер” уены.

а) Бар нәрсә йокыга талгач, бакчалар тынып калгач

   Куактан куакка кунып,сайрый сары……….(сандугач)

б) Арыш кыры белән бу кош,аерылмас дус бугай.

Башаклар җырга кушыла,сайрап җибәрсә………..(тургай)

6 нчы бирем: Ике укучы күзләрен бәйләп кош рәсемен ясыйлар. (Шул арада ”Очты-очты” уены уйнала).

7 нче бирем: Сынамышлар әйтешү.

 -Кошлар кар өстенә төшсә, көн җылыта.

 -Чыпчыклар кыш көне җыелышып бер урында чыркылдашсалар, җылы булып кар явар.

 — Кара карга килгәч, бер айдан кар китәр.

 — Карлыгач иртә килсә, көннәр тиз матурланыр.

— Әгәр торналар берәм-берәм килсәләр, җәй яхшы булыр. Тулырак…