Мөгаллим язмалары

Актаныш районы  “Катнаш төркемдәге 6 нчы санлы балалар бакчасының укытучы-логопеды Нәбиева Чулпан Дилбаровна. Тема: “Ш авазын иҗекләрдә, сүзләрдә, җөмләләрдә, тизәйткечләрдә автоматлаштыру.” (Рус халык әкияте “Маша һәм аю” буенча)

Максат:Ш авазының дөрес әйтелешен иҗекләрдә, сүзләрдә, җөмләләрдә, тизәйткечләрдә  автоматлаштыру.

Бурычлар:

Коррекцион-белем бирү:

–Ш авазы турында күзаллауларын ачыклау,

– Ш авазының дөрес әйтелешен иҗекләрдә, сүзләрдә, җөмләләрдә, тизәйткечләрдә  ныгыту

– агач һәм агачның яфраклары темасына белемнәрне ныгыту.

Коррекцион- үстерү:

– Вак мотриканы , артикуляция аппаратын үстерү.

– фонематик ишетү сәләтен үстерү

– дөрес сулыш алуны үстерү

-сәнгатьлелекне, яңгырашлы сөйләмне(дикцияне) үстерү.

— игътибарлылыкны, хәтерне, фикерләү сәләтен үстерү

Коррекцион-тәрбия бирү

-Шөгыльләргә карата уңай эмоциональ мөнәсәбәт формалашу,

– иптәшләре белән аралашу, тыңлый белү күнекмәләрен тәрбияләү

– утыручанлыкны, пөхтәлек, җыйнаклыкны  тәрбияләү.

Җиһазлау:

• Презентация “Ш авазын иҗекләрдә, сүзләрдә, җөмләләрдә, тизәйткечләрдә автоматлаштыру.”
• “Маша һәм аю” әкияте буенча рәсемнәр.

Уеннар: “Җил агачларны селкетә”, «Уенчыклар», «Тылсымлы планшет», «Яфраклар җыры», бармак уены «Алтын сары яфраклар», Уен “Ш авазын ишетсәң кул чап”

• Пиктограммалар,
• Гади карандашлар.
• Бүләк-кечкенә кәрзин белән гөмбәләр.

Алдан эшләнгән эш. «Маша һәм аю» әкиятен уку.

Шөгыль барышы.

1. Оештыру.

Логопед: Бергәләшеп без басыйк,

Матур түгәрәк ясыйк.

Куллар җылысын тоеыйк,

Матур итеп елмаеп,

Шөгылебезне башлыйк.

Логопед: Балалар әйдәгез кунак апаларга һәм үзебезгә хәерле иртә телик.

Хәерле иртә сиңа,

Хәерле иртә миңа.

Хәерле иртә сезгә,

Хәерле иртә һәммәбезгә.

Логопед:    Балалар  бүген шөгыльдә кәефләр яхшы булсын өчен бер-берегезгә елмаеп, матур сүзләр әйтик әле.

Логопед:  Балалар карагыз әле мин сезгә рәсемнәр әзерләп куйган идем, ләкин алрны кемдер ерткалап бетергән. Әдәгез  бу рәсемнәрне җыеп тактага тезик һәм нинди әкияттән икәнен белик?(Балаларның җаваплары)

Логопед: Балалар бик дөрес әйттегез рус халыкының “Маша һәм аю ” әкиятеннән.( рәсемнәр карау)

Логопед: Кызның исеме Маша, ә аюныкы ничек?(Миша). Балалар бу  исемнәрдә бертөрле нинди аваз бар?(М, А, Ш)

Логопед: Ш нинди аваз?

Ш авазының артикуляциясен ачыклау.

Логопед:Ш авазын әйткәндә иреннәр нинди торышта?

Балалар ш авазының дөрес әйтелешен әйтәләр:

-[ш] авазын әйткәндә иреннәр «шакмакланып» бераз алга сузыла,

-өске һәм аскы тешләр бер-берсенә якын, ләкин тиеп тормыйлар.

-Киң җәелгән тел, кәсә формасын алып, аңкауның алгы өлешенә таба күтәрелә.

– Тел белән аңкау арасыннан үткән һава, алгы тешләр арасыннан чыгып, [ш] авазын барлыкка китерә.

-Һава агымы –җылы.

2. Төп өлеш.

Логопед: Балалар бүген без сезнең белән “Ш авазын дөрес итеп әйтеп  “Маша һәм аю” әкиятен сөйләрбез.  Сез миңа ярдәм итәрсезме? Әйдәгез бергәләп әкиятне сөйлик.

Балалар әкиятне сөйли башлыйлар: «Борын-борын заманда бер авылда яшәгән ди булган ди әби белән бабай.

• Аларның булган ди оныкчыклары Маша.
• Әби белән бабай кызларын бик яратканнар.
• Маша да әбисе белән бабасын бик яраткан.(Слайд: өй һәм  Маша).

Артикуляция өчен  гимнастика

Логопед: Иртән Машабыз йокысыннан уянган һәм елмайган («Елмаю»).-Елмайган иреннәр арасыннан ябык тешләр күренә.

Маша курайда уйнарга булган. Уйнаган-уйнаган да тагын елмайган.. («Елмаю» – «Курай»).-Иреннәр йомык һәм алга сузылган.

Маша иртәнге батка ашарга киткән. Кашыкны алган.. («Көрәк»).-Елмаерга авызны ачырга. Киң җәелгән телнең алгы өлешен аскы иреннәргә куябыз.

Кәсәне алып чәй эчә.(«Кәсә»).- Авыз ачылган киң җәелгән тел аске тешләргә таба күтәрелгән, ләкин тешләргә тими .Телнең ян-яклары өске ян-як тешләргә тия.

Ул тәмле кайнатма ала.(«Тәмле кайнатма»).-Киң җәелгән тел белән өске иреннәрне ялау.

Аның атынгычта атынасы бик килгән. («Атынгыч»).-Авыз ачык. Тел очы чиратлаштырып өскә аска кую

Соңаннан туп уйнап ала. («Туп уйнау»).-Иренннәр ябык, тел эчке яктан тугәрәк буенча башта бер якка, соңыннан икенче якка хәрәкәтләнә.

Логопед: «Машаның җиләк җыерга барасы килгән һәм ул урманга киткән…» (Слайд: Маша һәм урман).

Ш авазының дөрес әйтелешен ныгыту.

Логопед: – Бу вакытта урманда көчле җил чыккан. Җилле көндә агачлар ничек шаулый? (Ш-ш-ш).

-Ш авазын ачык һәм дөрес, озак  итеп әйтеп  юл беткәнче дәвам итергә. (Агач җил рәсеме).

Уен “Җил агачларны селкетә”

Логопед: Балалар безнең Маша җиләк җыярга килгән иде, ләкин  җиләкләр юк. Ни өчен?(Чөнки көз) Көз җиткәч урманда нәрсәләр күп була. (Гөмбәләр, көзге яфраклар.)

Машага алтын сары яфраклар бик ошады. Аңа матур яфракларны җыярга ярдәм итәбезме.

Бармак уены «Алтын сары яфраклар» Тулырак…

 

Мөслим районы “Сәламәтлек мөмкинлекләре чикләнгән балалар өчен Түбән Табын мәктәп- интернаты”ның  китапханәчесе Хәлимова  Гүзәл Мирзәмөхәммәт кызы. Тема: “Китап – белем чишмәсе” дигән класстан тыш чара.

Максат: 

1. Китап турындагы белемнәрен тулыландыру, ныгыту, үз куллары белән китапларны янарту;

2. Укучыларның логик фикерләү сәләтен, иҗади эшчәнлеген үстерү.

3. Шигъри юллар, әкиятләр,мәкальләр аша туган телебезгә карата ихтирам, мәхәббәт тәрбияләү, аның белән горурлану хисләре тудыру.

Җиһазлау: 

мультимедиа слайдлары, китаплар күргәзмәсе, шигырьләр, мәкаль – әйтемнәр китаплары.

Китапхәнәче:  Исәнмесез, укучылар.Экранга карагыз эле. (Слайд)

Биредә табышмак язылган. Тыңлагыз һәм җавабын табыгыз. 

                   Кулдан кулга йөри ул,

Бөтен телдә сөйли ул.

Белмәгәне юк аның,

Көзгесе ул дөньяның.

Бик күп тел белсә дә,

Сөйләшми бер телдә дә.

Өйрәним, дисәң, өйрәтә,

Карышмый беркемгә дә.

Ул нәрсә? (Китап)

Китапхәнәче:  Әйе, укучылар. Безнең бүгенге бәйрәмебез дә китап турында.

Ул “Китап – белем чишмәсе” дип атала.

Кем күп белергә теләсә –

Китап була кулында.

Менә хәзер сүз башлыйбыз

Шул якын дус турында.

1 АЛЫП БАРУЧЫ: “Китап − белем чишмәсе” дигән мәкаль бар. Без китаплар аша тормышны өйрәнәбез, белем алабыз. Ә кешегә белем ни өчен кирәк, аның кеше тормышындагы әһәмияте нинди соң? Бер караганда, бик гади сораулар кебек. Әмма күп вакытта шундый гади сорауга җавап бирү кайбер нәрсәләрне яхшырак аңларга ярдәм итә.

2 АЛЫП БАРУЧЫ : Белем безнең тормышта искиткеч зур әһәмияткә ия. Белемнән башка йортлар да төзеп булмый, кешене дә дәвалап булмый, автомобиль дә йөртеп булмый, пианинода да уйнап булмый. Билгеле бер белем булмыйча, гомумән, берни дә эшләп булмый.

Техниканы белми торып, машинада бер метр да барып булмый. Анатомияне белми торып, кешегә дөрес итеп операция ясап булмый. Белемнең кеше тормышыңдагы әһәмияте турында күп мисаллар китереп булыр иде. Халык бу турыда бик белеп: “Белемсез бер эш тә чыкмый”, “Белемнән зур хәзинә юк”, “Белем − бәхет ачкычы, дәрәҗәнең баскычы”, − дигән.

Китапханәче– Әйдэгез әле белемнәрегезне тикшереп карыйк әле.Мин мәкалләр әйтәм,сез дәвам итегез. (Слайд)

• Китап – белем ………..(чишмәсе)

Белем алыйм дисәң ничаклы,

Сөй, хөрмәт ит, ярат……… (китапны).

• Китапсыз өй –………….. (тәрәзәсез бүлмә).
• Китапсыз көн – югалткан көн.
• Китап – бакча, андагы язулар- шул бакчаның ……..(гөлләре).
• Күп укысаң, ………….(күп белерсең).

Китапханәче: Укучылар, безнең кечкенэ апайларыбыз нинди китаплар укырга яраталар?

Балалар: экиятләр.

Китапханәче: Бик дорес, хәзер без сезнең белән әкиятләр иленә сәяхәт итеп алырбыз.

• алып баручы: Әкиятләр күп төрле булалар.Экиятләрдә яхшылык һәм яманлык, батырлы һәм яманлык, хәйләкәрлек,саранлык, юмартлык турында сойләнә.

Китапханәче: Укучылар, әйдәгез экранга карыйк әле.

2 алып баручы:

1.Кем басмага утырып алты чәчләре тараган? (Слайд )

Балалар:Су анасы.

2. Минемдә бит синең белән кытый-кытый уйныйсым килә! (Слайд )

Балалар: Шурәле.

3. Китте болар.Бара,һаман бара,бара,күренмидер күзләренә ак һәм кара. (Слайд 3)

Балалар: Кәҗә белән Сарык.

4.Бердән-бер көнне бу әтәчләр шулай бик каты кычкырышаннар һәм канга батышканчы сугышканнар.

Балалар: Тукмар белән чукмар. (Слайд )

5.Аягың төзәлгәч,киез итекләрне инде салкын көннәрдә бер дә салма,сүзне тыңла,тагын начар хәлгә калма. (Слайд )

 Балалар: Куян кызы. Тулырак…

Максат: 1.Юл билгеләрен белүнең әһәмиятенә төшендерү,урамда балаларга очрый торган хәвеф-хәтәр турында белемнәрне ныгыту,светофор сигналлары,аларның әһәмияте турындагы  белемнәрне ныгыту,шулай ук юл билгеләренең нәрсә аңлатуын кабатлау, юл билгеләрен төрләре буенча танырга өйрәнүне дәвам итү;

2.Танып белү эшчәнлеген һәм сөйләмне үстерү. Транспорт төрләрен аера белергә, аларны чагыштырырга бирелгән сыйфаты буенча төркемнәргә аерырга өйрәнүне дәвам итү,

3.Уеннар аша балаларда  фикерләү сәләтләрен,игътибарлыкларын үстерү.

Тәрбияләү бурычлары:ярдәм күрсәтү күнекмәләрен тәрбияләү, күзәтүчәнлек тәрбияләү ,юл йөрү кагыйдәләрен ныгыту һәм аларны куллана белүне тәрбияләү; балаларда игътибарлылык тәрбияләү.

Җиһазлар:хат салынган конверт,юл чатында светофор,юл билгеләре,мольберт, магнитлы такта кискәләнгән юл билгеләре,экран,транспорт төрләре,музыкаль моментлар өчен аудиоязма.

Алдан эшләнгән эш:юл билгеләрен карау,шигырьләр өйрәнү,транспорт төрләрен карау. юлларда булган юл билгеләре, төрле ситуацияләр каралды

1.Эшчәнлек барышы:

Исәнләшү.Хәерле көн  сиңа,

Хәерле көн сезгә,

Хәерле көн безгә.

Кулларга без тотындык,

 Бер-беребезгә елмайдык.

 Җылы күчте кулларга

 Рәхәт булды дусларга.

Тәрбияче:Әйдәгез әле балалар бер –беребезгә үзебезнең елмаюларыбызны бүләк итеп күңелләрне күтәрик(.Ишек шакып  тәрбияче исеменә хат китерәләр).Килегез әле бирегә,безгә ниндидер хат китергәннәр,укып карыйк әле.(конвертны ачык укый). “Кадерле балалар:”Без юл  билгеләре илендә яшәүчеләр-бик авыр хәлдә калдык.Безне  һәм светофорны Кирлемән сихерләде,юл  билгеләрен бутап бетерде.Ә бу бик куркыныч.Юлларда һәлакәтләр,хәвеф-хәтәрләр булырга мөмкин.Зинһар безгә  ярдәм итегез !?”Балалар,күрәсезме,Юл билгеләре иленә  бәхетсезлек килгән.Нишлибез инде?

Балаларның җаваплары.

Тәрбияче:Әйдәгез булышабыз.(Слайдта җәяү  һәм транспортта  баручы кеше рәсемнәре карау.)Бу кеше ничек бара?

Балалар:Җәяү.

Тәрбияче:Башка кешеләр нәрсәдә бара?

Балалар:Транспортта.

Тәрбияче Без сезнең белән җәяү барыбызмы,әллә транспорттамы?

Балаларның җаваплары.

Тәрбияче :Әйе баллар дөрес әйтәсез,транспортта тизрәк барыла.Ә хәзер безгә  транспорт  сайларга кирәк булачак, сез нинди төр транспортлар беләсез?Сез нәрсәдә барыр идегез?(Балалар үзләренә охшаган транспорт төрләрен санап чыгалар)

Тәрбияче :Без сезнең белән сомалетта очарбыз,ул иң тиз йөрүче транспорт.Әйдәгез серле самолет коверларга утырыйк.Очкан вакытта бераз  юл кагыйдәләрен  искә төшерик.

-Транспортта баручы кем дип атала?

Балалар:пассажир.

-Җәяү баручы кем дип атала?

Балалар:Җәяүле.

-Җәяүле кайдан йөрергә тиеш?

Балалар:тротуардан.

-Җәяүле юлны нәрсә аша чыгарга тиеш?

Балалар?Зебра.

-Зебраның ничә һәм нинди төсләре бар?

Балалар:Ике,ак һәм кара төсләре.

-Кечкенә балалар өчен машинада нәрсә таләп ителә?

Балалар:балалар креслосы.

Тәрбияче:Булдырдыгыз балалар!Менә без сезнең белән  Юл билгеләре шәһәренә килеп тә җиттек.Юлны аркылы чыгырга кирәк.Башта юлның сул ягына ,аннан уң ягына карап зебра аша чыгабыз.Як-якларына караналар.

Тәрбияче:Нәрсә булган бу шәһәргә ,безне бер кешедә каршы алмый,бөтен юл билгеләре  буталып беткән.(Светофор янына килеп).Светофорга нәрсә булган,эшләми.Аны Кирлемән  сихерләгән .Аңа ярдәм итәр өчен сорауларга  җавап бирергә кирәк булыр.Әйтегез әле Светофор ни өчен кирәк?

Балаларның җаваплары.

Тәрбияче:Светофор җәяүле һәм транспорт хәрәкәтен көйли. Килегез әле өстәл янына ,монда биремнәр ята ,бәлки аларны дөрес эшләсәк светофорга ярдәм итә алырбыз..

1 бирем:Сезнең алда нокталы кеше рәсеме,шуны тоташтырып чыксагыз бу кешенең нәрсә эшләгәнен белерсез.Тоташтырып бетердегезме?Бу кеше нәрсә әшли?

Балалар:бара,атлый.

Тәрбияче:светофорның кайсы сигналына туры килә?

Балалар:Яшел.

Тәрбияче:дөрес балалар,яшел утта гына хәрәкәт итәргә ярый.

2 бирем:Бу рәсемдә кешенең яртысы төшерелгән ,икенче яртысын дөрес итеп ясасагыз,бу кешенеңдә нәрсә әшләгәнен белерсез.Ясап бетердегезме,нәрсә эшли бу кеше?

Балалар:басып тора.

Тәрбияче:Светофорның кайсы сигналына туры килә?

Балалар:кызыл.

Тәрбияче:Светофорның нинди төсе әйтелмичә калды?

Балалар:Сары

Тәрбияче:Сары сигнал нәрсәне аңлата

Балалар:Сабыр итәргә,кузгалып китәргә әзерләнергә куша.

Тәрбияче:Яле балалар светофор янына килегез әле,без аңа булышы алдык микән.(Светофорны бора.Светофорда кызыл,кара.зәңгәр төсләр куелган)Светофорның төсләре дөресме?

Балалар:Юк.Светофорда кызыл,сары яшел төсләр генә була.(төзәтеп куялар)

Тәрбияче :Светофорга булыштык,Аның турында шигырь сөйләсәгез Светофорның күңеле  күтәрелер.(Светофор турында шигырь) Тулырак…

Казан шәһәре муниципаль бюджет белем бирү учреждениесе “Күп профильле 187 нче лицей”ның  татар теле һәм әдәбияты укытучысы Нугманова Диләрә Рәшит кызы. Тема “Бәйрәмең белән, туган телем” (5-7 нче сыйныфлар өчен  дәрестән тыш чара)

Алып баручы. Арттырмый  да, киметми дә шуны бел –

Татар теле – энҗе, мәрҗән тулы тел.

Моңлы тел ул, нурлы тел ул – Туган тел –

Баш очында кояш булып тора гел.

Алып баручы. Без – татарлар, туган телебез – татар теле.

Татар теле… Тугач та иң газиз кешеңнән ишетә башлаган, күп гасырлык тарихы булган, Каюм Насыйрилар, Тукайлар нигез салган, 7 миллион халык сөйләшкән, дөньядагы иң дәрәҗәле 14 тел исәбенә кергән, чит илләрдә дә өйрәнелә торган, бүгенге көндә җитлеккән, камилләшкән, Моабитның таш диварлары эчендә дә тынмыйча, аның калын стеналарын тишеп чыгып, бөтен дөньяга яңгыраган, утларга – суларга салсалар да, чукындырсалар да, ассалар – киссәләр дә исән калган, сынмаган – сыгылмаган, баш имәгән горур татар теле!

Алып баручы. Бәйрәмең белән! Кемнәр генә сиңа сокланмаган һәм мактау җырламаган?! Кемнәр генә синең ярдәмеңдә дөняны танып белмәгән һәм үзенең уй-хисләрен башкаларга сөйләмәгән?!

Укучы.       Һәркемнең бар мәңгелектән

Дөньяда бар булган көне.

Кайсы чорда, кайчан микән

Халкыбызның туган көне –

Туган телнең туган көне?

Алып баручы.  Халыкара туган тел көне — 21 февраль көнне билгеләнгән, ЮНЕСКО Генераль конференциясе тарафыннан игълан ителгән халыкара бәйрәм. 1999 елның ноябрендә кабул ителә, 2000 елның февраленнән башлап ел саен билгеләп үтелә. Халыкара туган тел көне өчен нәкъ 21 февраль көнен сайлау очраклы түгел. 1952 елның 21 февралендә Пакистанда банглы теленә дәүләт теле статусы таләп итеп көрәшкән 5 студент үтерелгән була. Соңрак илнең көнчыгыш өлеше Бангладеш дәүләтенә әйләнәчәк.

Алып баручы. Бәйрәмең белән!  Туган тел! Һәркем өчен дә газиз сүз бу. Чөнки иң кадерле “әти”,“әни”, “әби”, “бабай” сүзләрен туган телдә әйтәбез. Туган телебезнең, торган җиребезнең кадерле булуын без иң элек туган тел аша тоябыз. Тугач та бу телне балам, кызым, улым, дигән сүзләрне дөньяга сине тудыручы, яратучы, багучы газиз әнкәңнән ишетәсең.

Җыр.   “Туган телем”

Алып баручы. Татар халкы – аек акыллы, батыр халык. Безнең телебез – матур, күркәм тел ул. Телебез турында бик күп кенә мәкальләр дә бар. Әйдәгез әле сезнең белән бер уен уйныйбыз. Без сезгә мәкальләрнең башын әйтәбез, ә сез ахырын әйтеп бетерергә тиешсез.

1.Иң татлы тел – (туган тел),

Анам сөйләп торган тел.

2.Сөйдергән дә тел, ( биздергән дә тел).

3.Телең озын булса, (гомерең кыска була)

4.Теле барның (юлы бар)

5.Аз сөйлә – (күп тыңла).

6.Иле барның – (теле бар)

Укучы.        В.Казыйхановның  “И родной тел” шигыре.

И родной тел, и красивый тел,

Мамам – папамның теле,

Мог я узнать күп нәрсәне

Син родной тел аркылы.

Бу языкта коляскада

Мамам сказку көйләгән.

А затем төннәр буена

Бабуля рассказ сөйләгән.

А потом, ни сәбәптәндер

Өйрәткәннәр рус язык.

Якобы тик шушы телдә

Алам духовный азык.

Почему же нас детсадта

Сиңа өйрәтмәделәр?

В школе когда обучали,

Синдә сөйләтмәделәр?

Говорят, син – Мамай теле,

Кирәк түгелсең нигде.

Без тебя и хлеблар үсә,

Нефть табыла везде.

ВУЗга поступать иткәндә

Говорят, син кирәкми.

Дальше – больше жить иткәндә

Нужен ли ты врядли.

И родной тел, и красивый тел,

Мамам – папамның теле.

Только я их обвиняю

Өйрәтмәгәнгә сине.

И родной тел, аңлаталар,

Можно жить и без синсез,

Мама, папа и бабуля

Оставили меня телсез.

Алып баручы.         Татарча да биибез,

Русча да биибез,

Илебездә, җиребездә

Дус һәм тату яшибез.

Биибез дә, җырлыйбыз да,

Гөрләп күңел ачабыз.

Татар халык көенә

Тагын биеп алабыз.

Татар халык биюе.

Алып баручы.  Хәзерге заманда халыкларга үзара аралашып яшәү хас. Шуңа күрә икетеллелек, күптеллелек тә үсте, алга китте. Кешенең ике телдә сөйләшә һәм аңлаша алуын “икетеллелек” диләр. Мондый икетеллелек күренешләре бик борынгы чорларда ук күзәтелгән. Чөнки ул, башка милләтләр белән аралашып яшәр өчен, элекке заманнарда да кирәк булган. Хәзерге көндә безнең җөмһүриятебездә татар – рус теллелеге киң таралды.

Укучы. Шәйхи Маннурның “Яхшы бел” шигыре.

Татарча да яхшы бел,

Урысча да яхшы бел.

Икесе дә безнең өчен

Иң кирәкле, затлы тел.

Татарчасы – туган тел,

Безгә газиз булган тел.

Атаң – анаң, әби – бабаң

Сине сөя торган тел.

Бу телдә рух байлыгың

Һәм йөрәк кайнарлыгың.

Җырлаган бу телдә безгә

Сөекле Тукай моңын.

Тел кешене дус итә,

Бер – беренә беркетә.

Бел, балам, син рус телен

Һәм онытма үз телең!

Укучы.       Тел бирелгән гаделлекне

Һәм намусны якларга.

Бирелгән илне, җирне һәм

Телнең үзен сакларга.

Төрле – төрле исем йөртсәк тә без,

Төрле – төрле милләт булсак та,

Тик бер безнең туган илебез,

Тик бер безнең туган җиребез!

“Мин яратам сине, Татарстан” җыры.

Укучы.  Шәүкәт Галиевның “Рус казлары –га – га – га” шигыре.

Русларда да бар казлар,

Татарда да бар казлар. Тулырак…

Үткәрү формасы: “Мияубикәгә кунакка” Уен – сәяхәт

Максат: “5“  саны эчендә санауны ныгыту. Таныш булган предметларны зурлык буенча чагыштырырга, “Зур-кечкенә” сүзләрен сөйләмдә кулланырга өйрәтү. Пространствода ориентлашырга ,“Уң–сул“ төшенчәләрен өйрәтүне дәвам итү. “Яз” – ел фасылын әйтә hәм хас үзенчәлекләренә карап аера белүләрен камилләштерү. Бер-береңгә игътибарлылык тәрбияләү.

Тәрбия бурычы: Бер-берсенә дустанә мөнәсәбәт, балаларда мөстәкыйльлек тәрбияләү.

Үстерү бурычы: Балаларның күзәтүчәнлек һәм кызыксынучанлыкларын,хәрәкәт координациясен, ориентлашуны, бәйләнешле сөйләмне, әйләнә-тирә чынбарлыктагы предметлар һәм күренешләр турында кузаллауларын үстерү.

Белем бирү бурычы: “5“  саны эчендә санауны ныгыту. Таныш булган предметларны зурлык буенча чагыштырырга, “Зур-кечкенә” сүзләрен сөйләмдә кулланырга өйрәтү. Пространствода ориентлашырга ,“Уң–сул“ төшенчәләрен өйрәтүне дәвам итү. “Яз” – ел фасылын әйтә hәм хас үзенчәлекләренә карап аера белүләрен камилләштерү. Бер-береңгә игътибарлылык тәрбияләү.

Көтелгән нәтиҗәләр: Балалар алдына куелган бурычларны үзлектән чишү

Шәхси эш: Шигырь юлларын кабатлау

Сүзлек өстендә эш:  “Унда – сулда“, “Зур – кечкенә“, “Алда – артта “ төшенчәләре

Алдан башкарылган эш: Күрсәтмә һәм таратма материаллар, нәфис сүзләр әзерләү, методик материаллар өйрәнү. Балаларның кәефләрен сорашу, җаваплар алырга тырышу, “Елмай  “ уенын өйрәтү.

Методик алымнар: Методик алымнар һәм чаралар: күзәтү, табышмаклар чишү. Сорауларга җавап,хәрәкәтле уен, мактау.

Җиһазлар: Уенчык песи, тузганак чәчәге,  күбәләкләр,геометрик фигуралар ( түгүрәк, квадрат,  өчпочмак.)

“Мияубикәгә кунакка” уенында эшчәнлек барышы

Балаларны оештыру: Балаларның кәефләрен сорашу, җаваплар алырга тырышу, “Елмай  “ уенын уйнату.( Балалар түгәрәк ясап басалар.)

1,2,3 – елмаю дустыма күч!

(Балалар бер – берсенә карап елмаялар, кочаклашалар.)

Тәрбияче. Безнең кәеф тагын да күтәрелеп китте. Үзебезнең яхшы күтәренке кәефебез белән килгән  кунаклар  белән дә   уртаклашыйк.

(Балалар  кунакларга  карап  елмаялар, исәнләшәләр.)

Тәрбияче. Әйтегезче сез миңа балалар, хәзер елның кайсы вакытты?

Балалар. Яз.

Тәрбияче. Язның кайсы ае?

Балалар. Май ае.

Тәрбияче. Игътибар белән тыңлагыз әле, мин сезгә  май  ае турында шигырь сөйләп китәсем килә:

Майдан да ямльле ай,          Яшәргән агачлар,

Җанлы ай юк бугай.             Каеннар, усаклар,

Беренче май белән                Юкәләр ярганнар

Башлана шул бу ай.              Ямь – яшел яфраклар

Тәрбияче. Як-якка карыйк әле – нинди матурлык, нинди яшеллек! Саф,язгы hава. (Балалар исниләр .)

Тәрбияче. Сез тагын нинди ел фасыллары беләсез ?

Балалар. Яз, җәй, көз, кыш.

Тәрбияче. Димәк ничә ел фасылы бар?

Балалар.  4 ел фасылы бар.

Тәрбияче. Балалар сез кунака йөрергә яратасызмы ?(Балаларның җаваплары).

Мин сезгә бер табышмак әйтәм, тыңлагыз!

(Балаларга табышмак әйтелә.)

2  күзе, 2 колагы,

1 коерыгыбар аның.

Һәмдә бар 4 тәпие,

Тычканнарны ярата,

Кычкыра ул  – МЯУ – МЯУ-  МЯУ!

Балалар:   Песи.

Тәрбияче. Балалар, мин сезне бүген Мияубикәгә кунака алып барам. Яши Мияубикә еракта, аның янына барырга бик озак. Ә хәзер, минем артымнан тезелеп басыгыз.

Кулга – кул тотынып

Әйдәгез алга барыйк.

Нәрсә көтә безне алда

Тизрәк барып карыйк !

Тәрбияче. Балалар, без кая килеп чыктык ?

Балалар. Аланлыкка.

Тәрбияче. Күрегезче, балалар, нинди матур чәчәкләр! Игътибар белән карагыз әле, берәрегезгә таныш түгелме бу чәчәкләр?

(Балаларның җаваплары тыңланыла.)

Тәрбияче. Әйе балалар, бу чәчәкнең исеме – тузганак.

Тузганакның чәчәге нинди төстә?

Балалар. Сары.

Тәрбияче. Яфраклары нинди төстә?

Балалар. Яшел.

Тәрбияче. Аланда ничә чәчәк үскәнен кем әйтер икән миңа? Тулырак…

Төп белем бирү өлкәсе: “Танып белү”

Үткәрү формасы: квест-уен

Максат: мәктәпкәчә яшьтәге балаларда төрле һөнәр ияләренең хезмәте турындагы күзаллауларын гомумиләштерү һәм конкретлаштыру.

Программа бурычлары:

Тәрбия бурычы: Төрле һөнәр ияләре хезмәтенә карата игелекле һәм ихтирамлы мөнәсәбәт тәрбияләү. Дуслык, ярдәмчеллек, уртак максатка ирешү өчен бер командада иптәшләр белән эшләү кебек әхлакый сыйфатлар тәрбияләү.

Үстерү бурычы: Балаларның сөйләм активлыгын, хәтер, игътибар, фикерләүне үстерү.

Белем бирү бурычы: Балаларда төрле һөнәрләр турында күзаллаулар формалаштыру, җәмгыять һәм балалар өчен һөнәри эшчәнлекнең әһәмиятен күрсәтү; төрле һөнәр ияләре турында план буенча тасвирлау хикәяләрен төзи белү; сөйләмнең грамматик төзелешен камилләштерү һәм тәрбияченең сорауларына төгәл җавап бирә белү;

Көтелгән нәтиҗә: Балалар Һөнәрләр турында тагын да күбрәк беләләр һәм аларның исемнәрен яхшырак истә калдыралар. Һәр һөнәр иясенең нинди хезмәт башкарганы, нинди эш кораллар кулланганы турында тулырак мәгълүмат алалар.

Индивидуаль эш: Варвара П., Салих З., сорауларга җавап биргәндә активлашырга., Г.Исламнан, З.Динәдән  сорауларга тулы җаваплар алу.

Сүзлек өстендә эш: һөнәр, табиб, пешекче, укытучы, тегүче, полиция хезмәткәре.

Алдан башкарылган эш: “Һөнәрләр” альбомын карау, Һөнәрләр турында шигырьләр, табышмаклар, матур әдәбият уку, төрле һөнәр ияләренең хезмәт нәтиҗәләре турында иллюстрацияләр, мультфильмнар карау, әңгәмәләр үткәрү, дидактик уеннар уйнау: «Эш өчен кемгә нәрсә кирәк?», «Югалган эш коралы», «Нәрсәгә һәм нәрсәдән».

Методик алымнар: әңгәмә, дидактик уен, квест-уен, схема буенча эш, сорау-җавап, хикәяләү.

Җиһазлар: Төрле һөнәр ияләренең рәсемнәре төшерелгән демонстрацион рәсемнәр,  тасвирламалы хикәяләр төзү схемалары, экран, компьютер, серле сандык, хат, татлы бүләкләр.

                                                         Квест-уенның барышы

1. Оештыру моменты

Балалар группа бүлмәсендә уйнап йөриләр.

Тәрбияче: Исәнмесез, балалар!

Балалар: Исәнмесез!

Тәрбияче: Балалар, тагын да якынрак булу өчен, чын дуслар белән ничек исәнләшәләр әле? Әйе, кул биреп тә исәнләшеп була, әйдәгез “Исәнләшү” уены уйныйбыз Һәм дуслашабыз. (тәрбияче кул биреп исәнләшә). Менә, дуслаштык та.

Тәрбияче: Балалар, кәефләрегез ничек соң?

Балалар: Бик яхшы!  (“во” дип күрсәтеп тә була).

Тәрбияче: Күрәм балалар, сезнең кәефләр бик яхшы, димәк сез барыгызда сәламәт һәм мин моңа бик шат.

1. Төп өлеш

Тәрбияче: Балалар минем электрон почтага сезнең исемгә аудио хат килде. Әйдәгез тыңлап китик.

(Тәрбияче балаларның игътибарын интерактив тактага юнәлтә. Интерактив тактада хезмәт сөючәнлек иленнән тылсымчы тавышы яңгырый).

Экраннан  хезмәт сөючәнлек иленнән тылсымчы балаларга мөрәҗәгатъ итә:

– Исәнмесез, балалар! – Исәнмесез, балалар! Мин хезмәт сөючәнлек иленнән тылсымчы. Минем илдә төрле һөнәр ияләре яши, алар ялкаулыкның нәрсә икәнен белми. Алар рәхәтләнеп эшлиләр, бер-берсенә булышалар. Әмма явыз тылсымчы Ялкау илебезне сихерләргә уйлый. Аның сихерен туктату өчен, Тылсымлы сүзләр әйтергә кирәк, ләкин мин аларны оныттым. Балалар, ярдәм итегез миңа, зинһар! Бу тылсымлы сүзләр табу өчен, сез һөнәрләр иленә сәяхәткә барырга тиеш. Сез юлда төрле һөнәр ияләре белән очрашырсыз, алар сезгә Тылсымлы сүзләр табарга ярдәм итәчәк. Аларның биремнәрен дөрес үтәргә тырышыгыз һәм ул чакта сез илемдә яшәүчеләрдән серле сүзләр таба аласыз. Ә сезгә ярдәмгә мин маршрут картасын бирәм, аның буенча сез барырга тиеш. Уңышлар телим сезгә! Очрашуга кадәр!””.

Тәрбияче: Балалар, сез ничек уйлыйсыз, без хезмәт сөючәнлек иле тылсымчысына булыша алырбызмы икән соң? (җаваплар тыңлана).

Тәрбияче: -Алайса, әйдәгез балалар, юлга кузгалыйк. Картага карыйк әле, безгә кайсы якка хәрәкәт итәргә кирәк, сез ничек уйлыйсыз?

(Балаларга  фикерләшергә, фикерләрен әйтергә мөмкинлек бирелә).Безнең картада беренче станциягә шприц ясалган, бу нәрсә булыр икән? (балалар җаваплары)

Тәрбияче: Дөрес,балалар, беренче станция «Табиб бүлмәсе».

Балалар табиб бүлмәсенә йөгерәләр аларны анда табиб каршы ала.

Табиб: Исәнмесез балалар!

Минем табышмагымны тыңлап китегез:

Авыру янында утыра,

дәвасын да эйтә ул,

кирәк булса тамчы бирэ,

Сүз белән дә дәвалый Кем ул? (Табиб)

– Балалар, сез табиб бүлмәсенә эләккәнсез икән, димәк, минем сорауларга җавап бирергә туры киләчәк. Әзерме? (Әйе)

Сораулар:

• Нинди органнар безгә үлән яшел, ә помидор кызыл икәнен белергә булыша?

Тулырак…