Ленин биографиясендәге сәер хәлләр.
Инде халык хәтереннән җуела барган Бөек Октябрь социалистик революциясе тарихында ак таплар шактый тулып ята.Аның юлбашчысы Владимир Ульянов-Ленин биографиясендә алар тагын да күбрәк.Дөресрәге,ак түгел,ә кара таплар.
Әле шуны уйлап утырам.Балачакта,апрель аеның шушы көннәрендә,Ленин исеме белән рухланып яши идек.Мәктәпләрдә Ленинның туган көнен зур концертлар,очрашулар белән билгеләп үтүләр истә калган.Пионер сборларындагы быргы-барабан тавышлары әле дә колакта яңгырап тора.Боларны сагынып искә алу дип уйлый күрмәгез тагы.Сукырларча табынуның бер мисалы бу.Бүгенге мәктәп балалары Бөек Октябрь социалистик революциясенең юлбашчысы Владимир Ульянов-Ленинның кем икәнен дә белмиләр.Әйбәтме аларның белмәүләре,начармы? Начар,чөнки кеше үзенең тарихын белергә тиеш.Мәскәү мәктәпләренең берсендә укучылардан Ленинның кем икәнлеген белү-белмәүләрен тикшерү максатыннан тест үткәргәннәр.Йөз баладан 4-5е генә дөрес җавап биргән. Димәк,мәктәпләрдә бу кирәксез темага әйләнгән.Ә менә безгә бик яхшылап укытканнар иде.Әмма күбесе ялган тарих булган икән. Совет заманындагы дәреслекләрдә Ленинның әтисе турында гына мәгълүматлар бирелә иде.Илья Николаевич мәктәпләрне тикшерүче инспектор булганлыгын гына белдек,ә әнисе турында ләм-мим.Ул вакытта бик аз кешеләр генә Ленинның әнисе Мария Александровна Ульянованың (кыз фамилиясе Бланк) кияүгә чыкканчы Мария Федоровна сараендагы патшабикә туташы булганлыгын белгәннәрдер.Аның нәсел җепләре Көнбатыш Европага барып тоташа. Тулырак…
Тукай бүләге- “куян күчтәнәче” түгел ул.
…Баш очыңда ясин чыга
Урыс башлы татарларың. (Л. Лерон).
Төссез бәйрәм
Апрель – Тукай ае, татар ае һәм ул татар мәдәнияте, сәнгате исеме астында уза. Бу айда Тукай бүләге ияләре билгеләнә. Бу- татар сәнгате, мәдәнияте, язучылары, шагыйрьләре бер кубарылып ала торган вакыт.Әмма татар халкының бөек шагыйре Габдулла Тукай туган көнне-26 апрельдә үткәрелә торган шигырь бәйрәме елдан-ел күңелсезләнә,сүлпәнәя бара.Мин инде аның шәһәр халкыннан качып,аулак бер почмакта үткәрелүенә тукталып тормыйм,чөнки татар булгач, шулай булырга тиештер дигән фикер инде башларыбызга сеңдерелгән. Бу бәйрәмгә,әгәр шулай дип әйтергә яраса,елдан-ел килүчеләр азая,сөйләүчеләр һаман да берүк кала бирә.Башка вакытта милләт,татар дип шар ярып йөрүчеләр дә никтер катнашмыйлар бу чарада.Язучылар берлегендә исәптә торучы 300дән артык кеше бердәм булып шушы истәлекле көндә Тукай һәйкәленә килсәләр генә дә,мәйдан ул кадәр шыксыз,ялангач булмас иде.Бу шигырь бәйрәме мин университетта укып йөргән җитмешенче еллар азагында ничек узган булса,хәзер дә нәкъ шулай уза,ә аңа бит инде 37 ел вакыт үткән! Мәктәптә татар теле һәм әдәбияты укытучысы буларак,мин ел саен “Тукай атналыгы” уздырам.Ләкин үткән уку елында булган кичәләр,тамашалар,концертларны без бу уку елында кабатламыйбыз,яңаларын уйлап табабыз.Шулай булмаса, балалар аның белән кызыксынмаячак,чараларда катнашмаячак.Шуның кадәр язучы арасыннан шигырь бәйрәмен күңелле,кешене җәлеп итәрлек,истә калырлык итеп үткәрерлек сценарий яза алучы бер генә кеше дә юк микәнни инде? Карап торган бер Тукаебыз бар,шуны да башкалабыз Казанда туган көнендә тиешенчә хөрмәт белән олугълап искә алынмаганлыгына ачу чыга.
…Бу көнне Казан шаулап-гөрләп торырга тиеш. Иң яхшы бию коллективлары,иң яхшы җырчылар сәхнә түренә күтәрелеп,Тукайның бөеклегенә мәдхия җырласыннар.Тукай шигырьләре яңгырасын.Анда берничә елак шагыйрьнең көйли-көйли үз шигырьләрен укып торуыннан ни мәслихәт.Үткәр шушы көнне сәнгатьле сөйләүчеләр бәйгесе.Артистлар сөйләсен,студентлар,мәктәп балалары сөйләсен.Халык могҗиза күрергә дип үзе агылып килә торган тамаша булсын ул.Халык бу көнне үзенең Тукайлы булуы белән горурлансын,шатлансын,хозурлансын.Татарлыкны чүбек чәйнәп,чүлмәк ватып кына күрсәтеп булмый,татарлыкны шагыйрьнең туган көнендә бөтен халыклар күрерлек итеп үткәрә белергә кирәк. Тулырак…
Почта ящигыннан газеталарны алып кергәч,хатын белән икебезнең диванга җәелеп утырып,укып ала торган гадәтебез бар.12нче март көнне дә шулай булды. Миндә “Татарстан яшьләре” ,хатында “Сираҗи сүзе”.Ул көнге “Т.Я.”нең икенче битендә фотокалейдоскоп урнаштырылган иде.Иң өстәге фотода “Берлин шәһәре үзәгендәге бу йортта ире белән Германия канцлеры Ангела Меркель яши” дип хәбәр ителгән.Карап-карап тордым да,ышанмадым.Берәр төрле шаяртудыр дип уйладым.Ничек инде бөтен дөньяга билгеле ханым гап-гади,безнең Казан шәһәрендәге биш катлы “хрущевка”ларга охшаган йортта яшәсен,ди.Ул арада хатын үз кулындагы “Сираҗи сүзен” миңа төртә.Кара,безнең элекке район башлыгының күпме йорты булган икән,ди.”Урман хуҗасы баймы?” дигән хәбәрдә Алмаз Нәзировның 8 йорты ,дөресрәге икешәр-өчәр катлы хан сарайлары балкып тора.Бусына да ышанмадыңмы,дип сорасагыз,бик нык ялгышасыз,җәмәгать.Ышандым! Арчадан ары беркем белмәгән район хакименең берсеннән-берсе затлы коттеджлар салдыруы хәзерге заманда берәүгә дә гаҗәп тоелмый,ә гап-гади,шулай эшләнергә тиешле эш буларак кабул ителә.Бу нәрсә,аңыбызның талаучылар кубызына бии башлавымы әллә хәкимнәребезнең авызларыбызны томалап,күзләребезне сукырайтуымы? Тулырак…
Арча кызы Айсылу
Арчаның үз Йолдызлар аллеясе бар. Анда Айсылу Сабирова исеме дә балкып тора. Моннан берничә ел элек Арчаның 2нче санлы мәктәбен тәмамлап чыкканда спорт өлкәсендәге һәм укудагы уңышлары өчен ирешкән иде ул аңа. Бүген инде Айсылу Казан милли тикшеренү технологик университетының 3 курс студенты.Үткән уку елында Айсылу университетта спорт өлкәсендә ирешкән уңышлары өчен “Ел отличнигы” дипломына ия булды.Укуда да ,спортта да алдынгы бу Арча кызы белән якыннанрак танышыйк әле.
-Айсылу,спорт ярышларында алган медальләрең бармы?
-Әйе,бар.30га якын медалем һәм 60лап грамотам бар.
–Берүзеңә шуның кадәрме? Кайчан,ни арада өлгердең шуның кадәр бүләк җыярга?
–Мин инде мәктәптә укыганда ук спортның күп төрләре белән шөгыльләнә идем.Йөзү,сикерү,йөгерү буенча мәктәп һәм район ярышларында еш катнаштым.Иң яратканым-футбол уйнау булды.Кечкенәдән малайлар белән туп типтем.Баштарак капка сакладым.Әмма бер урында гына басып торырга түземлегем җитми иде.Һәм мин малайлардан да уздырып йөгерә башладым.Аннан, безнең кебек яшь кызлар элегрәк ир-егетләрнеке генә саналган төрләр белән көннән-көн күбрәк шөгыльләнә башладылар бит.Бокс,хоккей,штанга күтәрү,көрәш төрләре буенча хәтта дөнья беренчелекләре уздырыла.Мин дә үзем өчен кызлар футболын сайладым.2009нчы елдан “Мирас” кызлар футбол командасында уйный башладым.Футбол буенча хәзергә 2нче разрядым бар.
-Кемнәр белән ярышасыз,көч сынашасыз инде?
-Казанда тагын 4 кызлар футбол командасы бар.Кыш буена шулар арасында 4-5 ярыш уздырыла. Аннан Идел буе өлкәләренә кергән Мордовия,Йошкар-Ола,Саратов,Ижевск командаларына каршы уйныйбыз.Бу ярышларда җиңүчеләр Кырымда яки Сочида үтә торган федерация дәрәҗәсендәге ярышларда катнашалар.
-Укырга вакыт каламы соң? Тулырак…
Алда язылачак хәлләр тулырак аңлашылсын өчен башта бер мисал китерәм. 5 нче сыйныфта татар теле дәресе бара. Укучылар «Мин Яңа Кенәр авылында яшим» дигән җөмләне әйтә белергә тиешләр. Сыйныфтагы 8 укучының 6 сы «яңа» сүзен әйтә алмый, 7 се «Кенәр» дөрес әйтми. Бары берсе генә җөмләне ялгышмыйча әйтә алды.
Менә бу – коррекцион мәктәпләрдәге рус балаларына теле укыту дәресенең бер мисалы. Коррекцион мәктәпләр акыл үсешләре зарарланган , яки төрле тайпылышлар булган, ягъни дебил балалар өчен. Безнең Яңа Кенәрдә VIII төрдәге ятим һәм караучысыз калган балалар өчен коррекцион ярдәмче-интернат мәктәптә шундый 104бала укый. Укый дип кенә әйтү аз.Әти-әниләреннән мәхрүм калган балалар 1 нче сыйныфтан 9|нчыга кадәр шушында үсә, тәрбия ала. Мондый интернат-мәктәпләрдәге балалар белем алу белән кызыксыный. Аларның күбесенә нинди билге куйсалар да барыбер. Татар телен өйрәнүгә, гомумән, тискәре карыйлар. Безнең мәктәптәге татар фамилияле балаларның күбесе “я-не татарин, я – русский” дип кабатларга ярата.
Коррекцион мәктәп укучыларлы барлык фәннәрне дә коррекцион юнәлештәге, җиңеләйтелгән махсус программа һәм дәреслекләр буенча үзләштерә. Бары татар теленнән генә балалар өчен программа да, махсус дәреслекләр дә юк. Әлегә кадәр без 2000 елда ТР Мәгариф министрлыгы тарафыннан расланган программа (төзүчесе – Г.Р.Шәфыйкова) нигезендә эшләдек. Ләкин бу программа урта мәктәпләр өчен чыгарылган дәреслек-ләрне 2-3 сыйныфка түбән төшерүгә нигезләп кенә төзелгән. 90 нчы еллар уртасында нәшер ителгән ул дәреслекләр күптән тузып-искереп бетте инде. Әлеге программада тәкъдим ителгән ул дәреслекләр буенча коррекцион мәктәп баласына татар телен өйрәтү бик авыр иде. Тулырак…
Интернет-караклар “Т.Я.” 5март,2015
Данлыклы аферист Остап Бендер кешене хәйләләп акчасыннан колак кактыруның “намуслы” 400 ысулын белүе белән мактанган.Бүгенге Интернет челтәре “комбинаторлары” аннан да уздырып җибәрәләр,алдалап акча үзләштерүнең көн саен яңа төрләрен уйлап чыгаралар. Ләкин сөйкемле комедия героеннан аермалы буларак, тормыштагы мошенниклар халыкның иң хәйләсез өлешен – гади хезмәт кешеләрен,пенсионерларны һәм эш таба алмыйча өйдә тилмереп яткан хуҗабикәләрне алдап көн күрәләр.
Бөтенроссия иҗтимагый фикерен өйрәнү үзәге күрсәткечләре буенча, Россиядә 18 яшь һәм аннан өлкәнрәкләрнең 60-70%ы интернеттан файдалана.Көн саен 50-62 % кеше Интернетта утыра.Бу-68 млн.россияле дигән сүз.12-17 яшьлек үсмерләрнең 89%ы бер көнне дә интернеттан аерылмый.Менә шуның кадәр кеше күп вакытын үткәрә торган пәрәвез челтәре галәмәт зур акчалар вәгъдә иткән игъланнар белән шыплап тулган.Минем почтама көн саен 15-20 шундый хат килеп тора.Бернәрсә эшләмичә,компьютер каршында берәр сәгать утырып,150,200,300 мең доллар акча эшләргә була дип ышандырырга тырышалар.Бик шома тел белән язылган, доллор сурәтләре,яхталар, виллалар белән бизәкләнгән хатлар аена 10 мең алган пенсионерның башына әфьюн шикелле тәэсир итә. Тулырак…
