fbpx
04.08.2012

Ничек сакланырга? …дәвамы бар.


Ничек сакланырга?   ...дәвамы бар.Бигрәк тиз үтә дә инде бу җәй! Быел да күпме көтеп алган идек, инде соңгы аен ваклап маташабыз. Менә шул калган көннәрне табигать сюрпризлары, үзебезнең игътибарсызлык һәм башкалар аркасында бозмыйча, матур гына үткәрәсе килә. Дөрес, табигатькә фәрман биреп булмый анысы, ләкин үзеңә бераз булса да булышырга мөмкин – бары тик түбәндә китерелгән киңәшләргә колак салырга гына кирәк. Тулырак…

Җәйге чирләр.


Урамда кояшлы, җылы җәй булса да, салкын тидереп өендә чирләп ятучылар җитәрлек. Табиблар хәзер ангина авыруын нигездә җәйге авыру дип тә атый башладылар. Су коену, юка киемнәрдән яңгыр астында калып туңу, тәрәзәләрне ачып җилләтү – болар организмга йогынты ясамый калмыйлар.

Җәйге челләдә иренгә герпес та килеп чыга. Моның сәбәбе Тулырак…

Җәйләр җәйлик!


 

Җәйләр җәйлик!Иң матур, иң рәхәт ел фасылы саналучы җәйнең уртасы җитеп килә. Әмма чын җәй әле хәзер генә килеп җитте ахрысы.  Хәзер кояш чын-чынлап кыздырырга тотынды. Әмма яңгырлары, салкыннары булса да, моңа кадәрге көннәрдән берәү дә зарланмастыр. Чөнки яңгыр күп яугач, быел печән ишелеп уңды. Тузан күрмәдек, шуңа күрә гел чиста һава гына сулап йөрдек. Каен һәм җир җиләге күп булды, инде менә кура җиләге, карлыган, чия пешеп җитте. Болары да быел мулдан. Бакчада үз кулларыбыз белән үстергән кыярлар,помидорлар өзеп ашарлык булды. Көньяк җимешләре – абрикос, персик, кавын-карбыз да кайтып җитте. Рәхәтләнеп сыйлан гына витаминнар белән! Һәм иң мөһиме, Тулырак…

Июль җәйнең уртасы


Июль– җәйнең уртасы. Җиләк-җимешкә, табигать нигъмәтләренә иң бай ай. Иренмичә җый да кышка әзерлә генә. Көннең иң кызу вакыты гадәттә төштән соң булган кебек, җәйнең дә иң кызу чагы июльнең икенче яртысына туры килә. Димәк, урамда җәйнең түбәсе – июль ае…

Июль рецепты

Кура җиләге, каен җиләге һәм кара карлыган җимешләрен киптереп, һәркайсын тигез өлешләп кушыгыз. Кышын шушы кайнатмадан кесәл яки компот әзерләргә, чәйгә өстәргә яисә бал белән катнаштырып эчәргә була. Гади генә бу катнашма сезне салкын тиюдән, грипптан, витамин җитмәүдән коткарыр.

Табигать
даруханәсе

июль

Июль ае – дару үләннәре әзерләү өчен иң кулай айларның берсе. Шуңа күрә бу айда халык медицинасында бик нәтиҗәле кулланыла торган шактый гына үләннәрне әзерләү мәслихәт.

Әйтик, июльдә әче әремне кышлыкка җыялар. Аның өске өлеше (20-25 сантиметр) җыела һәм кояш төшми торган җиләс урында киптерелә.

Халык медицинасында әремне эч авыртканда, аппетит беткәндә, ашказаны эшләмәгәндә, нервылар какшаганда кулланалар. Әрем шулай ук бабасыр кудыручы үлән дә.

Әрем төнәтмәсен болай әзерлиләр: 3 бал кашыгы вакланган чималны 1 стакан кайнаган суга салып, 10 минут кайнаталар. Сөзәләр. Көненә 3 тапкыр берәр аш кашыгы эчәләр. Әремне авырлы ханымнар кулланмаска тиеш.

Июль аенда шулай ук бака яфрагын (подорожник большой) кышка җыялар. Дару өчен аның яфраклары җыела. Бака яфрагының гади төнәтмәсен кан басымы күтәрелгәндә, канда холестерин күләмен киметер өчен, коры ютәлдән эчәләр.

Июльдә гади чирәмне дә, ягъни бәбкә үләнен (горец птичий, спорыш) җыялар.

Чирәм төнәтмәсен бәвел кудыргыч һәм микробларга каршы чара буларак кулланалар. Шулай ук халык медицинасында чирәм бөерләр туберкулезы, гастрит, ашказаны җәрәхәте вакытында да дәва буларак файдаланыла.

Июль – гөлбадран чәчәге (пижма обыкновенная) җыя торган ай. Гөлбадран төнәтмәләрен табиб белән киңәшләшкәч бавыр һәм ут куыгы авырулары вакытында кулланалар.

Июльдә шулай ук сукыр кычыткан (пустырник сердечный), меңьяфрак (тысячелистник обыкновенный), кара җиләк үләннәре әзерләнә.

 

Гөмбә чоры җитә, җәмәгать

 

июльТатар халкына бик үк хас ризык булмаса да, соңгы елларда гөмбәне барыбыз да яратып куллана. Куе урмандагы аланнарда каен төпләрендә гөмбә эзләү – үзе бер ял бит ул. Ә җыйган гөмбәңнән кунак мактап туймаслык ризыклар әзерли белү – үзе бер бәхет. Бездә 300гә якын төрле ашарга яраклы гөмбә үсә. Ләкин без аларның кайберләрен генә танып-белеп җыябыз шул. Хәер, шул белгәннәрен дә я тозлыйбыз, я кыздырабыз гына. Ә бит гөмбәне тозлау да үзе бер сәнгать ул…

Маринадланган гөмбә

Маринадларга ак гөмбә, усак гөмбәсе, майлы гөмбә, опяталар, әтәч гөмбәсе, шампиньоннар ярый.

Вак гөмбәләрне шул көе, ә зурракларын кисәкләргә кирәк. Гөмбәләрне төрен-төргә аерып әзерләргә, бик әйбәтләп юарга һәм тәпиләрен 1,5 см калдырып кисәргә кирәк. Маринад: 1 кг гөмбәгә 1/3 стакан су, 1 аш кашыгы тоз, 2/3 стакан 3 процентлы уксус (ак гөмбә өчен ике тапкыр күбрәк алалар). Барысын бергә эмаль савытка салып, утка куярга. Гөмбәләрне су кайнап чыккач салырга. Гөмбәләр кайный башлагач, су бүлеп чыгаралар, шуның өчен кайнап чыгу белән утны әкренәйтергә кирәк. Күбеген ала торып, болгата-болгата кайнатырга.

Күбек чыкмый башлагач, 1 кг гөмбәгә 1 чәй кашыгы шикәр комы, 5 бөртек борыч, 2 шәр нәркиз, корица, лавр яфрагы, пычак очында гына лимон кислотасы салып, тагын кайнатырга. Усак гөмбәсе белән шампиньоннарны 25 минутка озаграк кайнатырга. Вакыт кайнап чыккач санала башлый. Болгатып торырга кирәк.

Аннан инде әзер гөмбәләрне уттан алып, тиз генә суытырга да сөзеп банкаларга тутырырга, өстенә шул ук маринадны салып куярга. Өстен капрон капкачлар яки пергамент белән ябып, салкын урынга куярга.

Гөмбә тозлау

Безнең якларда киң таралган ак гөмбә, гөрәҗдә, кызыл гөмбә һәм шампиньонны шушы ысул белән тозларга тәкъдим итәбез.

Гөмбәләрне салкын суда яхшылап юып, пычракларыннан, чүп-чардан чистартканнан соң, 20-30 минут аз гына тозлырак суда кайнатып алырга кирәк. Аннан тагын бер кат салкын суда юарга һәм эре тишекле тукымага салып, асып куярга (моны бик җайлап, гөмбәләрне ватмый гына эшләргә кирәк). Аннан әзерләгән савыт төбенә карлыган, керән, имән яфраклары, сарымсак, укроп орлыклары салып, гөмбәләрне (1 кг.га 45-50 г тоз хисабыннан) тоз сөртеп, эшләпәләре белән аска каратып, тезә башлыйбыз. 10 см тезгәннән соң кул белән тыгызлап, өстенә тагын югарыда күрсәтелгән тәмләткечләрне тезәбез.

Һәм бу эш савытыгыз тулганчы кабатлана. Аннан өстенә бик авыр йөк утыртып куябыз. Гөмбәләр бер-ике көннән бөтенләй су белән капланыр, бу бик әйбәт. Йөк тимердән йә башка берәр су белән реакциягә керә торган материалдан булырга тиеш түгел. Мондый очракта аны йә пакетка салып, йә берәр савыт эченә урнаштырып утыртырга. Ә инде гөмбәне тозлаячак савытка килгәндә, ул пыяла, эмаль булырга мөмкин. Агач тәпәннәр дә булса, бигрәк тә шәп. Пыяла банкаларны стерильләштерергә, ә эмаль савытларның эчендә тимере күренеп тора торган бәрелгән-сугылган җирләре булмаска тиеш. Бу ысул белән тозлаганда гөмбә бер атнадан әзер була һәм ел буена саклана ала.

Тозлы гөмбәдән һәм тозлы сельдь балыгыннан форшмак

Бер сельдь балыгын корсак яклап һәм аркасыннан буеннан-буена пычак очы белән кисеп җибәреп, тиресен салдырабыз (баш яклап), эчен, башын алабыз да әкрен генә итен сөяктән аерабыз. Башта катлаулы булып тоелса да, бер тәвәккәлләп тотынсаң, бернинди авырлыгы юк аның. Аннан филены юып, аркылыга берничә җиреннән пычак белән ертып җибәрәбез дә, берәр сәгатькә сөткә салып куябыз. Болай иткәндә, ул артык тозын югалта һәм сусыл була. Аннан балыкны 150 грамм чамасы тозлы, ләкин яхшы итеп юылган гөмбә белән суган кушып иттарткычтан чыгарабыз да, тагын 150 грамм эрерәк итеп туралган гөмбә, әзрәк көнбагыш мае кушып яхшы итеп болгатабыз. Инде әзер форшмакны вак итеп яшел суган белән бизисе ген кала. Менә дигән тәмле ризык килеп чыга.

Моның өчен 1 тозлы сельд балыгы, 300 грамм тозлы гөмбә, көнбагыш мае, 1 стакан сөт, яшел суган кирәк.

Дога-бөтен авырудан дәва.


Догаларның авыруларны дәвалауга ярдәме зур булуын хәзер инде бүгенге заман галимнәре дә исбат итте. Санк-Петербургтагы В.М.Бехтерев исемендәге психоневрологик фәнни-тикшеру институтының нейро һәм психофизиология лабороториясендә профессор Валерий Слезин җитәкчелегендә кат-кат үткәрелгән тәҗрибәләр 2002 елда ук ышанычлы дәлилләр белән исбатланды: дога, чынлап та дәвалый. Безнең ата-бабаларыбыздан калган «өшкерү»ләр дә әнә шул рәвешле дәвалауның дәлиле булып тора түгелмени?

Әйе Коръән – бөтен авырулардан дәва. Ләкин без бүген бу изге Китапның илаһи көче хакында белеп кенә бетермибез. Ә анда әйтелгән: «Әгәр ошбу Коръәнне тауга иңдергән булсак, әлбәттә, ул тауны курыккан хәлдә күрер идең: ул Аллаһыдан курыкканнан ярылыр иде», – диеп (59 сүрә: 21 аять) Коръән белән дәвалану шәригатьтә билгеле. 17нче сүрәнең 82 аятендә: «Бу мөэминнәрнең күңелләренә  шифалы аятьләрне вә Коръәннән рәхмәтле хөкемнәрне иңдерәбез, әмма Коръән белән кылмаган залимнәргә Коръән аятьләре хәсрәтне вә һәлакәтне генә арттырыр», – диелгән.

Традицион медицина кешеләргә ярдәм итә алмаган чакларда да, Коръән аятьләре белән дәвалана алу очраклары хакында күп мисаллар китерергә булыр иде. Ләкин, билгеле, Коръән белән дәвалану өчен, Аллаһы тәгаләнең барлыгына һәм Коръәнгә ышанырга кирәк.

Дәвалануда еш кулланыла торган сүрәләр: “Фатиха”, “Ихлас”, “Аятел-көрси”, “Фәләкъ», «Нәс”, “Инширах”, шулай ук “Лилләһи” аятьләре һәм төрле Сүрәләрдән күп кенә башка аерым аятьләр. Аятьләрне уку гына түгел, ә зәгъфран (шафран) һәм роза чәчәкләре белән язу куллану ысуллары да бар. Мәсәлән, суга зәгъфран салып, берничә минуттан соң кара белән яза торган чиста ручкага җыеп алып, авыруның күрсәтелгән җиренә, яки сурәтсез чиста тәлинкәгә, яисә чиста кәгазьгә языла. Зәм-зәм яки чишмә суы куллансаң яхшырак.

Авыруларны дәвалауның төрле юллары бар. Бүген шуларның икесе белән танышыйк.

1 нче юл.

1. “Ихлас” (112 сүрә) сүрәсен 7 тапкыр зәгүфран яки роза белән тәлинкәгә язарга. Язма кипкәч, аны су белән юарга, шул суны авыруга көненә 3 тапкыр 3 көн дәвамында эчерергә һәм бу көннәрне Ихлас сүрәсен көн саен 3 тапкыр укырга.

2. “Фатыйха” (1 сүрә) сүрәсен 7 тапкыр суга карап укырга. Бер атна дәвамында шул суны эчәргә һәм Коръәнне укырга тырышырга.

2 нче юл

1.»Көрси» аятен (2 сүрә, 225 аять) укырга.

2. Аннары шул ук сүрәдән 257 аятьне укырга ( бисмилаһ белән башлап).

3. Аннан соң «Гыймран» сүрәсенең башын укырга (3 сүрә), 1 һәм 2 аятьләр.

4. Төнге намаздан соң (Тәһәҗҗүд намазы) ураза тотарга ниятләргә (бу көн дүшәмбе яки пәнҗешәмбе булса әйбәтрәк). Аллаһы Тәгаләдән үзеңә яки теләгән кешегә сәламәтлек сорарга.

Татарстанда Ислам.(хроника)


      Ислам динен өйрәнү Мөхәммәд салләллаһү гәләйһи вә сәлләмнең пәйгамбәрлек миссиясе тәмамланганнан соң ук киң тарала башлый, һәм Гадел хәлифләр вакытында ук инде мөселман дәүләте Африканың төньягыннан Үзәк Азиягә кадәр булган гаять зур җирләргә тарала. Омеяд хәлифләре вакытында Исламны Кавказ арты һәм Урта Азия халыклары кабул итә, ә аннан соң әлеге дин әкренләп Рәсәй буйлап тарала башлый, шул исәптән хәзерге Татарстан территориясендә дә.

Безнең эраның VII гасыр ахыры – VIII гасыр башында Хәлифәт белән Хәзәр кагантлары арасында даими рәвештә сугышлар булып торган. Мөселман сугышчылары, Хәзәр каганын (патшасын) эзәрлекләп, Урта Идел буе җирләренә кадәр җиткәннәр. Моңа дәлил булып, татар халкының истәлекләре, Болгар шәһәрендә ике сәхәбәнең – Мөхәммәд Пәйгамбәрнең фикердәшләренең – каберләре тора. 737 нче елда Хәзәр каганаты рәсми рәвештә Исламны кабул итә. Болгар дәүләте ул вакытта Хәзәрнең бер өлеше була. 992 нче елда, Ибн Фадлан, Багдад хәлифе Әл-Мөхтәдир илчелегенең сәркатибе, әйтүенчә, Ислам динен дәүләт дине буларак Идел буе Болгар дәүләте кабул итә. Шулай итеп, Татарстанда 1400 ел элек башланган Ислам динен кабул итү тәмамлана.

Идел буе Болгар дәүләте, Ислам динен кабул итү белән, югары үсеш чорын кичерә һәм алдынгы Европа дәүләтенә әверелә. Данлыклы болгар мөселман галимнәренең исемнәре тарих, медицина һәм ислам юриспруденциясе өлкәләрендә киң билгеле.

XIII нче гасырда мөселман дөньясы монгол һөҗүменә дучар була, әлеге һәлакәт Болгар дәүләтен дә читләтеп үтми. Күп гасырлар буена тупланган сәнгать истәлекләре юкка чыгарыла. Болгар дәүләте Алтын Урданың бер өлешенә әверелә, бу очракта иңде Алтын Урданы исламлаштыруда мөһим рольне мөселман дини әһелләре уйный. Алтын Урданың һәм аннан соң булган ханлыкларның дини тормышында үзенчәлекле рольне сәетләр, ягъни Ислам Пәйгамбәренең токымнары башкара. Алар мөселман иерархиясенең җитәкче урыннарын билиләр. Тулырак…