Мөгаллим язмалары

Максат: укучыларда әниләргә карата кадер-хөрмәт, ярату,  хисләре булдыру,  кадерле кеше булуларын төшендерү, гаилә белән мәктәп арасындагы элемтәне ныгыту, әдәплелек, әхлаклылык сыйфатлары тәрбияләү.

Кичәнең барышы.

Кичә якташыбыз Рәмзия Җиһангәрәева язган шигырь юллары белән башланып китә

(Азалия   )                   Ана хакы

Җир йөзендә һичбер дәрәҗә юк

Ана исеменә торырлык.

“Балам, дип өзгәләнеп баскан

Һәр эзенә башың орырлык.

Бала утта янса -үзе яна,

Суга төшсә-ана чылана.

Тән авыртуына түзеп була

Җан авыртуына юк дәва.

Канат куйган Һәрбер баласын ул

Хәерле юл теләп озата.

Башкаенда уйлар өермәсе,

Киткән тарафларга күз ата.

“Өс -башылары бөтен, җылы микән,

Ризыклары хәләл, тулы микән,

Урын-җире йомшак, коры микән,

Йөргән юлы имин, туры микән…”

Җилләрдән дә  җитез ана уе,

Күңел кошы бигрәк йөгерек.

Үз хәсрәтен , уен читкә куеп,

Балаларын уйлый иң элек

Учларыңда тәбә куырсаң да,

Ана хакын түли алмассың.

Җылы бер сүз кирәк аналарга,

Ихлас сөю, назлы карашың.

Иң изге сүз табыйк аналарга,

Дәваларга йөрәк ярасын.

Еллар узып, гомер үтеп киткәч,

Үкенечкә берүк калмасын.

1 нче укучы:   Россиядә 1998 нче елдан бирле ноябрьнең соңгы якшәмбесе. Әниләр көне буларак билгеләп үтелә. Безнең бүгенге бәйрәмебез дә әниләргә багышлана.

“Әни турында җыр”В.Хәйруллина сүләре, А.Мөхәммәтдинова көе

Иделия  Шигырь “Әни!” — беренче сүзем.

 Иртән уянгач йокымнан
“Әни!” — беренче сүзем.
Күзләрем күреп куана
Әнинең нурлы йөзен.
Әнием куллары тигән
Ашны ашау күңелле.
Әни кебек аңламыйдыр
Бүтән кеше күңелне.
Бәхетле булсын, балам, дип
Әни бик нык тырыша.
Үпкәләмим, кайчагында
Әз-мәз генә орышса.
Әнием, тик син булганга
Бәхетле көлүләрем.
Кояшлы якты дөньяда
Очынып йөрүләрем.
Гади дә син һәм гадел дә
Син — тормыш гүзәллеге.
Йомшак булсаң да, үзеңдә
Әтиләр түземлеге.
Иртән уянгач йокымнан
“Әни!” — беренче сүзем.
Күзләрем күреп куана
Әнинең нурлы йөзен.                                       ( Люция Аблеева)

2 нче укучы:Тиккә генә халык әйтми, кош канаты белән, гаилә татулыгы белән көчле. Чыннан да дөньяда һәр баланың да әти-әни канаты астында назланып, иркәләнеп үсәсе килә. Ә газиз баланы кирәк чакта иркәләгән. Вакытында шелтәләгән, еласаң юаткан, безнең өчен төн йокыларын калдырган, өйләрне –ямьле, ашларны тәмле иткән Әни бит ул! Аннан да изгерәк кем бар тагын?!

Татар халкының «Өч кыз» әкиятен сәхнәләштерү

Әни   (Наилә) башкаруында «Бишек җыры».( Г. Тукай шигыре, Татар халык көе).

Әни   (Наилә) Кызларымның тамаклары тук, өсләре бөтен булсын дип көне-төне эшләдем.

Уяндыгызмы, балакайларым, Әйдәгез әле, битләрегезне юып килик. Аннан мәм-мәм ашарбыз.(Курчакларны алып кереп китә.)

 Айлар, еллар узды.Теләкләрем кабул булды.

Кызларым бик сылу, бик уңган, чибәр булып үсеп җиттеләр. Бер-бер артлы кияүгә дә киттеләр…..

(Өч кыз башкраруында бию)

Бер ел үтте, ике ел үтте, өч ел үтте. Кызларым хәлемне белергә кайта алмады. Шулай балаларымны көтеп сәламәтлегем дә какшады. Авырып торам. Хәлем көннән көн авырая. (Әни чыга һәм караватка ята, ыңгыраша.)

Тиен җыры.Алмаз

Ашыкмыйча һәрбер таңда

Чикләвек ватам оямда.

Чарт – чорт, чарт – чорт

Шатланамын да уйныймын

Күңелсез булса җырлыймын

Лә – лә – лә, лә –лә – лә.

Күз генә миңа өлгерә

Ябалдаш буйлап йөгерәм.

Трәм – трәм – трәм.

Ап – ак кар булып киенәм,

Яшел нараттан җилдерәм.

Рәм – рәм – рәм.инем киемем ак булганга миңа Акбикә дип исем куштылар.Уйнап йөреп, онытып та җибәргәнмен, дустымның хәлен белеп чыгыйм әле. (Ишек шакый.) Тук – тук – тук. (Берәү дә дәшми.) Кая соң бу әбекәй? Ишегалдында да күренми. (Әби янына килә.)

Әби.Рәхмәт, Акбикә. Үзем дә сине көтеп ята идем. Тиен дустым килми калмас, хәлемне белми калмас дигән идем. Сиңа үтенечем бар иде, тиенкәем. Мин бик нык авырып киттем шул. Зинһар өчен, кызларыма барып әйтсәнә, хәлемне белергә килсеннәрче.

Тиен. Ярар, ярар, дускаем,

Җилдән җитез булырмын.

Хәзер барып әйтермен.

Иң элек олы кыз яши торган йортка  барыйм (Тиен чыгып йөгерә.)

 (Олы кыз бии – бии ләгәннәр чистарта.)

 Тиен. Тук – тук – тук.

Олы кыз. Кем бар анда? (Тәрәзәдән карый.)

Тиен. Бу мин – Акбикә. Әниең бик нык авырый, сине чакыра.

 Олы кыз. Һай, бик барыр идем дә, ләгәннәремне чистартып бетерәсем бар шул. Тулырак…

 

Бөгелмә  муниципаль  районы  муниципаль  бюджет  белем  учреждениесе  9 нчы гомуми урта белем бирү мәктәбенең татар теле һәм әдәбияты укытучысы Зиязова Айгөл Рәшит кызы. Тема: Г.Тукайга багышланган әдәби кичә.Үпкәнеңнән бирле, әнкәй… Сайтка яңартып куелды.

 Максат: укучыларны халкыбызның бөек шагыйре Г. Тукайның тормыш юлы белән таныштыруны дәвам итү, балаларда Г.тукайга карата ихтирам, горурлык хисе, туган илгә, әти-әниләргә карата мәхәббәт хисе тәрбияләү.

Җиһазлау: Г.Тукай портреты, компьютер, интерактив такта, Г.тукайга багышланган китаплар күргәзмәсе, «Күренекле шәхесләр» фонохрестоматиясе, «Габдулла Тукай» дисклар коллекциясе, Г.Тукайга электрон дәреслек.

Укытучы. Әни, әнием, әнкәй… Һәркем өчен бик кадерле, назлы сүз бу. Күңелебездә булган бөтен матурлыкны, рәхмәтне шушы гади сүзгә салабыз, һәрвакыт яныбызда булган, уңышларыбызга шатланып, кайгыларыбызны уртаклашып яшәгән мәрхәмәтле әниебезгә дәшәбез.

Татар халкының бөек шагыйре Габдулла Тукай да әнисенә шулай назлап эндәшкәндер. Тик, кызганычка каршы, мондый бәхетле минутлары озакка баргмаган. Г.Тукайга ятимлек ачысын татырга туры килә. Бүгенге кичәне бөек шагыйрьнең сөекле әнисе Бибимәмдүдәгә  багышларбыз. Булачак шагыйрьне дөньяга тудырган, аңа күкрәк сөте имезеп, яшәү көче биргән һәм, ниһаять, баласына шагыйрьлек таланты бүләк иткән изге ана турында белемнәребезне тирәнәйтербез.

1 слайд (Г.Тукайның әнисе Мәмдүдә рәсеме. Аны шагыйрьнең апасы Газизә Зәбированың истәлекләре буенча Әлфия Зәбирова-Белостоцкая ясаган)

         1 укучы. Бибимәмдүдә – Зиннәтулла мулла белән Камилә кызы. Өчиледә туган. Әнисе Камилә иртә үлеп, үги ана кулында үскән. Укымышлы булган, шигырьләр язган, кул эшләре белән шөгыльләнгән, калфак чиккән. Төскә матур булган. Мәмдүдә озынчарак йөзле, сызылып киткән кара кыйгач кашлы, матур кылыч борынлы, төскә-биткә чибәр, матур буй-сынлы, кирәк чакта шигырь белән җавап бирә торган, сүзгә-телгә оста хатын булган. Истәлек авторлары Тукайда әнисе чалымнары күренүен әйтәләр. Улы Габдулланы ул: “Җан Габдуллам, якутым, гәүһәрем!” – дип, күкрәгенә кысып сөяргә яраткан. Г.Тукайның шигъри таланты әнисе һәм бабасы Зиннәтулла ягыннан килә.

2 слайд (Өчиле авылының элеккеге һәм хәзерге күренеше)

2 укучы. Зиннәтулла — Зиннәтулла Зәйнелбәшир улы Әмиров (1829— 1909) — Өчиле авылы имамы. Ул китап күчерү белән дә шөгыльләнгән, шигырьләр дә язган.  Кызы Мәмдүдә үлгәннән соң чыгарган «Шагыйрьнең тормыш сәхифәләреннән» дигән шигыре Тукайның Саҗидә апасы истәлегендә дә урнаштырылган. (М.Укмасый. Сайланма әсәрләр. Казан, 1958, 105 б.) Зиннәтулла Өчилегә (Татарстанның хәзерге Әтнә районы) Кышкар мәдрәсәсен тәмамлап килгән. Чыгышы белән хәзерге Пермь өлкәсенә керә торган Барда районы Коҗмакты исемле татар авылыннан булган. Ерак бабалары Төмән ягына Татарстан җиреннән күчеп киткәннәр.

3 укучы. Зиннатулла үзенең яраткан беренче кызы Мәмдүдәнең яшьләй үлеп китүе уңае белән дә, аңа багышлап, шигырь чыгарган.

Нуры газизем кызымның төрбәседер бу мәзар,

Әйләмеш назик вөҗүден хак дәүре рузек яр.

Исме Бибимәмдүдәдер гаилә ирде гаян,

Дынлап ирде тәшкилә вәгазь мөсәгыль һәм мәган.

Ни сәбәптер, и ходая, ризкы аз, гомре тәмам.

Күрмәдем күзем туйганчы, улды бәңа кальбәнам.

Даре михнәт, даре хәсрәт, даре залим бу мәкам,

Шунда мөхбүбә мөрәссагы дөрне укылды инкыйзам.

4 укучы. Мәмдүдә, ире Мөхәммәтгариф үлгәннән соң, әтисе йортына кайткан.  Болай да ачлы-туклы гына яшәгән, ишле балалы бу гаиләдә Мәмдүдә апа озак кала алмый. Шуның өстенә үги ана да нәни баласы белән кайтып кергән Мәмдүдә апага якты чырай күрсәтми. Икенчедән, муллалар, бер-берләре белән тыгыз бәйләнгән булып, еш кына элемтәләрен кыз бирү – кыз алу белән дә ныгытканнар. Хәрмәтле хәзрәт кызы, тирә-якта билгеле Гариф мулла җәмәгате яшҗ һәм чибәр Мәмдүдә остабикәне дә игътибардан читтә калдырмаганнар, әлбәттә. Шулчак Сосна авылының тол калган Шакир мулла Өчилегә яучы җибәрә. Ашарына такы-токы булган күп балалы әлеге гаиләдә үги ананың авыр карашыннан басылып яшәгән Мәмдүдәгә бу тәкъдимне кабул итүдән бүтән чара калмаган. Никях мәҗлесе Өчиледә, әтисе Зиннәтулла йортында үтә. Мөхәммәтшакир Мәмдүдә өчен 30 тәңкә мәһәр бирә.

5 укучы. Булачак иренең балага карата мөнәсәбәтен ачык белмәгәнгә күрә, Мәмдүдә нәни Габдулланы вакытлыча кешедә калдырып торырга карар кыла. Әмма кемдә калдырырга? Үги ана бу турыда ишетергә дә теләми, риза булса да, Мәмдүдә йөрәк парәсен бу җәһәннәмдә калдырмас иде. Булачак шагыйрьнең Өчиледән яңадан Кушлавычка кайтып, Шәрифә карчык кулына эләгү тарихы әнә шулай булган.

(Г.Тукайның “Исемдә калганнар” әсәреннән өзекне сәхнәләштерү)

6 укучы. Тукайның әнисе Мәмдүдә, үзенең әтисе кебек үк җырлар чыгарырга, шигырьләр әйтергә оста, ягъни анда да бер ни тиклем поэтик талант булган булырга тиеш. Кушлавычта торып калган баласы – нәни генә Тукай турында сагынып җырлар җырлаган, шигырьләр әйткән.

Өй турында бакчада бер сандугач сайрый.

Нигә сайрый бу сандугач кагынып?

Шуны сайрый:

Минем елаганымны белеп – баламны сагынып.

Нигә сайрый бу сандугач, сайрый үсеп беткәнне,

Шуны сайрый:

Мине күреп, баламнан аерылып киткәнне.

Нигә сайрый бу сандугач кич белән?

Шуны сайрый:

Күрде бәнем ике күзне яшь белән,

Нигә сайрый бу сандугач сызланып,

Шуны сайрый:

Минем елаганны күреп, баламны кызганып”.

1 укучы. Күпмедер көннәрдән соң, яңа иренә ияләшеп җиткәч, Мәмдүдә апа улын үзе янына Соснага алдыра. Нәни Габдуллага да дөнья ничектер яктырып, ямьләнеп киткәндәй була.

3 слайд (фотографиясе ипи ашап утыра)

Әмма сыбыйның “кара сакалы” үзеннән калмый йөри икән. Тамагы икмәккә туярга, сабый җаны ана шәфкатен татырга да өлгерә алмый, тагын әҗәл ыржаеп килеп баса.

Каты авырып, Мәмдүдә урын өстендә, хәл эчендә ята, көннәр үткән саен хәле начарлана бара. Соңгы көннәре килеп җитүен сизенеп, әледән-әле Габдулланы янына чакыртып ала. Баласының башыннан сыйпап, көчсезләнгән куллары белән күкрәгенә кыса, күзләреннән үбә. Бала күңеле сизмәсен, дип күпме генә тырышса да, яшерә алмый, күзләреннән мөлдерәп яшь ага… Булмады, бердәнбер баласын үзе үстерә алмады, нинди ятлар кулына гына калыр бу нарасый, сабый бала… Тулырак…

Тукай муниципаль районы муниципаль бюджет мәктәпкәчә белем һәм тәрбия бирү учреждениесе  “Кояшкай” балалар бакчасының I категорияле тәрбиячесе  Ситдикова  Миләүшә  Миндияр кызы. Тема: “Тукай бәйрәме” (чыгарылыш төркем балалары өчен кичә.) “Тукай бәйрәме” яңартып куелды.

  Әкрен генә “ Туган тел ” көе яңгырый. “Тукай бәйрәменә” килгән милли киемнәр кигән балалар залга керәләр.
Алып баручы. Балалар, тыңлагыз әле, нинди көй яңгырый? Кем сүзләренә язылган соң бу җыр?
    Балалар. Бу – “ Туган тел ” җыры. Аның сүзләрен Тукай абый язган.
Алып баручы. Әйе, балалар, Кыш бабайның чәчләре кар сулары булып аккан, зәңгәр күк йөзендә кояш балкыган чакта, шаулап- гөрләп яз ае апрель килгәндә, безнең яраткан шагыйребез Г.Тукай туган. Бүген без “Тукай бәйрәме” кичәсенә  җыелдык. Я  әйтегез әле, сез аның нинди әкиятләрен, җырларын, шигырьләрен беләсез? ( Балалар яраткан әсәрләренең исемнәрен атыйлар. Экранда Г.Тукай әсәрләренә иллюстрацияләр күрсәтелә.)
Алып баручы. Балалар, игътибар белән карагыз әле: бу рәсем кайсы әсәрдәге вакыйгаларны тасвирлый ? ( Балалар әсәрнең исемен, андагы төп геройларны атыйлар: “Шүрәле”, “Су анасы”, “Гали белән кәҗә”, “Бала белән күбәләк”, “Кызыклы шәкерт”, “Кәҗә белән сарык”.)
 Алып баручы. Г.Тукай узенең әсәрләрендә балаларны эш сөяргә, зурларны  хөрмәт итәргә, телебезне яратырга өндәгән. Ә хәзер, балалар, сезне тыңлыйк. Тукай абыегызның шигырьләрен матур итеп сөйли беләсезме икән?
1нче бала:
И туган тел, и матур тел
Әткәм – әнкәмнең теле.
Дөньяда күп нәрсә белдем
Син туган тел аркылы.
Алып баручы. Балалар, бөек Тукаебызның эшен дәвам иттереп, безнең тагы бик күп шагыйрьләребез татар теленә мәдхия җырлаганнар, аны мактаганнар. Ягез, хәзер шуларны искә төшерик.
2 нче бала
Телсез идек – Тукай безне телле итте.
Җырсыз идек – Тукай безне җырлы итте.
3 нче бала
Татарча да яхшы бел, русча да яхшы бел!
Икесе дә безнең өчен иң кирәкле затлы тел.
Алып баручы. Балалар, Тукай абыегызның балачагы авылда үткән. Барлык балалар кебек, ул да татар халык уеннарының берсе – “ Йозак” уены, хәзер без дә шул уенны уйныйбыз. (“Йозак” уены оештырыла.)
Алып баручы. Нәни Габдулла халкыбызның “Әнисә”,”Әпипә” көйләрен яратып тыңлаган. (Берничә бала “Әпипә” көенә бии.)
Алып баручы. Инде хәзер Тукай абыегызның кайбер әсәрләрен дә искә төшереп үтик.
( Мәтәлчек ата – ата, уйный – уйный башта “маэмай”, аннары малай килеп керә, алар “Кызыклы шәкерт” шигырен башкаралар. Музыка уйный. Күбәләк “очып” керә. “Бала белән күбәләк” җыры башкарыла.)
Алып баручы. Габдулла бик моңлы бала булган. Татар халык көйләрен яратып тыңлаган. Ә инде үсеп җиткәч, ул көйләргә сүзләр язган. Халкыбыз арасында яратып башкарыла торган “Әллүки” җырының сүзләрен дә ул иҗат иткән. Хәзер шул җырны тыңлап китәрбез. (Җыр тыңлау.)
Алып баручы. Без җырлар да тыңладык, шигырьләр сөйләдек. Ә әкиятләр турында сөйләшмәдек әле. Нинди әкият тыңларга яратасыз әле сез?
Балалар. “ Шүрәле”не. ( “Шүрәле” балетыннан музыка яңгырый. )
Алып баручы.
Нәкъ Казан артында бардыр бер авыл – Кырлай диләр;
Җырлаганда көй өчен “тавыклары җырлай” диләр.
( Биленә балта кыстырган Былтыр керә. )
Алып баручы.
Бик матур бер айлы кичтә бу авылның бер Җегет
Киткән урманга утынга ялгызы бер ат җигеп.
Тиз барып җиткән Җегет, эшкә тотынган баргач ук,
Кисә башлаган утынны балта берлән тук та тук!( Былтыр утын кискән хәрәкәт ясый.)
Шундый тын, яхшы һавада безнең утынчы исә
Алны – артны, уңны – сулны белмичә утын кисә.
Балтасы кулда, Җегет эштән бераз туктап тора;
Тукта, чү! Ямьсез тавышлы әллә нәрсә кычкыра.( Кычкырган тавыш ишетелә.)
Сискәнеп, безнең Җегет катып кала аягүрә,
Аңламастан, каршысында  әллә нинди “ят” күрә. ( “Шүрәле” күренә. )
Эндәшә батыр утынчы:
Былтыр: -Сиңа миннән ни кирәк?
Шүрәле: Бер дә шикләнмә, Җегет, син ; мин карак- угры түгел,
Юл да кисмимен, шулай да мин бигүк тугры түгел.
Гадәтем: ялгыз кешеләрне кытыклап үтерәм;
Кил әле, син дә бераз бармакларыңны селкет, и
Яшь Җегет! Килче икәү уйныйк бераз кети-кети!
Былтыр: – Яхшы, яхшы, сүз дә юктыр, мин карышмый уйныймын.
Тик сине шартымга күнмәссең дип уйлыймын!
Шүрәле: – Нәрсә шартың, сөйлә, и бичара адәмчеккенәм!
Тик тизүк уйныйкчы, зинаһар, нәрсә кушсаң да күнәм.
Былтыр: – Сөйлим шартымны сиңа, яхшы тыңлап тор: әнә
Шунда бар ич бик озын һәм бик юан бер бәрәнә.
Бүрәнәнең бер очында бар  ачылган ярыгы,
Шул җиреннән нык кына син тот, и урман сарыгы!
Алып баручы: – Бу киңәшкә Шүрәле дә күнде, килмичә кире,
Китте кушкан җиргә, атлап адымын ире-ире.
Җегет суга балта белән кыстырылган  чөйгә бу,
Хәйләсен әкрен-әкерен китерәдер көйгә бу.
Шүрәле тыккан кулын – селкенмидер, кузгалмыйдыр:
Суккалый торгач, ахырда чөй чыгып, бушап китеп,
Хәзер инде Шүрәле безнең Җегеткә ялына: Тулырак…

Мәктәпкәчә белем бирү муниципаль бюджет учреждениясе Татарстан Республикасы Азнакай муниципаль районы Азнакай шәһәре “Катнаш төрдәге 9нчы “Салават күпере” балалар бакчасы тәрбиячесе Гарипова Гөлназ Дилшат кызы .Тема: “Тукай безнең йөрәкләрдә мәңге сакланыр”. 6-7 яшьлек балалар өчен Г. Тукай иҗатына багышланган кичә. Сайтка яңартылып куелды.

Максат: Татар халкының бөек шагыйре Г. Тукайның тормышы һәм иҗаты белән таныштыруны дәвам итү. Балаларда аның иҗаты шигырләре, әкиятләре аша туган телгә кызыксыну һәм мәхәббәт тәрбияләү.
Музыка астында балалар залга кереп утыралар.

Тәрбияче. Хәерле көн, кадерле балалар, хөрмәтле кунаклар! Язның иң матур бер көнендә, карлар эреп, бозлар агып киткәч, агач һәм куакларда хуш исле бөреләр уянган чакта яраткан шагыйребез Габдулла Тукай туган. 26 нчы апрельдә аның тууына 130 ел була.
Бала. “Туган тел” Габдулла Тукай сүзләре.
И туган тел, и матур тел,
Әткәм-әнкәмнең теле
Дөньяда күп нәрсә белдем
Син туган тел аркылы.
Иң элек бу тел белән
Әнкәм бишектә көйләгән,
Аннары төннәр буе
Әбкәм хикәят сөйләгән.
Бала. Без бит Тукай оныклары,
Туган тел оныклары
Оныкларның үз нәселен
Кирәк бит онытмавы.

“Габдулла Тукайның тормыш юлы һәм иҗаты” дигән слайд карау.
Тәрбияче. Тукай балаларны бик яраткан, алар өчен күп шигырьләр, әкиятләр, табышмаклар язган.
Ике бала чыга, берсе маэмай булып киенгән.
“Кызыклы шәкерт” шигырен сөйлиләр.
Бала. -Әйдәле, Акбай! өйрән син.. арт аягың берлә тор;
Аума, аума! туп-туры тор, төз утыр, яхшы утыр!
Маэмай. – Ник газаплыйсың болай син, мин әле бик кечкенә;
Мин туганга тик ике айлап булыр, йә өч кенә.
Юк, кирәкми, мин өйрәнмим, минем уйныйсым килә;
Шул болыннарда ятасым, шунда ауныйсым килә.
Бала. – Ах, юләр маэмай! Тырыш яшьләй, зурайгач җайсыз ул;
Картаеп каткач буыннар, эш белү уңайсыз ул!
Күбәләк булып киенгән кыз һәм малай чыгалар. “Бала белән күбәләк” җырын башкаралар.
Малай: Әйт әле, күбәләк,
Сөйләшик бергәләп:
Бу кадәр күп очып,
Армыйсың син ничек?
Ничек соң тормышың?
Ничек көн күрмешең?
Сөйләп бирче тезеп,
Табаламсың ризык?
Кыз (күбәләк): Мин торам кырларда,
Болында, урманда;
Уйныймын, очамын,
Якты көн булганда.
Иркәли һәм сөя
Кяшның яктысы;
Аш буладыр миңа
Чәчәкләр хуш исе.
Тик гомрем бик кыска:
Бары бер көн генә,-
Бул яхшы, рәнҗетмә
Һәм тимә син миңа!
Дүрт бала чыга, Г. Тукайның “Елның дүрт фасылы” дигән табышмакларын сөйлиләр.

1 бала. Боз һәм кар эреде,
Сулар йөгерде,
Егълап елгалар,
Яшьләр түгелде.
Көннәр озая,
Төннәр кыскара.
Бу кайсы вакыт? –
Я, әйтеп кара!
(Калган балалар табышмакның җавабын әйтәләр: – Бу, яз көне була)
2 бала. Ашлыклар үсте,
Башаклар пеште;
Кояш пешерә,
Тиргә төшерә.
Халык ашыга,
Китә басуга,
Урагын ура,-
Бу кайчак була?
(Калган балалар табышмакның җавабын әйтәләр: – Бу, җәй көне була) Тулырак…

Мәктәпкәчә   белем  бирү    муниципаль бюджет учреждениясе Татарстан  Республикасы Азнакай муниципаль районы  Азнакай  шәһәре “Кечкенә яшьтәгеләр өчен  1нче “Аист” балалар бакчасының 1 нче категориялы тәрбиячесе  Миннегалеева Илмира Җәүдәт кызы. “Нәни татар малае” бәйрәме.( кечкенәләр төркеме) Сайтка яңартып куелды.

 Максат: балаларның татар милли ядкарьләр турында күзаллауларын тирәнәйтү, татар милли йолаларына кызыксыну уяту.

Җиһазлау: мультимедия, магнитофон, “ат чабышына” атрибутлар,  бүләкләр.

 Сүзлек өстендә эш: билбау, түбәтәй, сөлге, камзул, читек.

Эшчәнлек барышы:

 1 нче алып баручы . Бүген безнең бакчабызда  зур бәйрәм. Безнең бакча малайлары “Мин бит татар малае” дигән бәйгедә көч сынашачаклар. Бәйге булгач, безгә жюри әгъзалары кирәк булачак. Жюри составына түбәндәгеләрне тәкъдим итәм (жюри  әгъзалары белән таныштыру).Жюри  әгъзалары, үз урыннарыгызга рәхим итегез.

2 нче алып баручы. Әйдәгез, әлеге тырыш, уңган, булдыклы малайларны сәхнәгә чакырыйк. Менә алар: ….

 Залга балалар музыка  астында кереп басалар.

Беренче бәйге “Танышырга рөхсәт итегез” дип атала. Малайлар бер-бер артлы үзләре белән таныштыралар.

Минем исемем Аяз. Мина 3 яшь. Мин татар малае.

 Мин -татар малае.

Туган телемдә сөйләшәм

Татарча матур итеп.

Яратып, сөеп эндәшәм

Әти-әнием диеп.

Минем исемем Адел. Мина 3 яшь. Мин татар малае.

Сезгә дә эндәшәм, дуслар:

Үз телегезне белегез!

Татар малае мин диеп,

Горурланып йөрегез!

Минем исемем Самат. Мина 3 яшь. Мин татар малае.

Безнең бакча малайлары

Килгән бүген бәйгегә.

Татар егетләре алар,

Бирешмәсләр беркемгә.

Минем исемем Римаз.

Әнием дә татар кызы,

Әтием дә татар улы.

Шулай булгач, үземдә дә

Минем татарлык тулы.

 (Балалар утыралар)

 Музыкаль пауза. “Кызлар биюе”

1 нче алып баручы. Егетләр белән таныштык. Бәйгенең 2 өлеше “Сәләт” дип атала. Татар халкында “Егет кешегә җитмеш төрле һөнәр дә аз – диләр. Малайлар үзләренең сәләтләрен күрсәтеп китсеннәр.”  Адел җырлый, Аяз шигырь сөйли, Самат белән Римаз бии.                                                                                                                               Балалар «Күрсәт әле, үскәнем» уенын уйныйлар.  Эш кушу
өчен түбәндәге җыр-такмаклар файдаланыла:
– Күрсәт әле, үскәнем, ничек кошлар очалар?
– Менә шулай, менә шулай, шулай кошлар очалар.
– Күрсәт әле, үскәнем, ничек яфрак коела?
– Менә шулай, менә шулай, шулай яфрак коела.

 – Күрсәт әле, үскәнем, ничек йөри аюлар?
– Менә шулай, менә шулай, шулай йөри аюлар.                                                                                                                           – Күрсәт әле, әскәнем, ничек сикерә куяннар?
– Менә шулай, менә шулай, шулай сикерә куяннар

2 нче алып баручы 3 өлеш: “Зирәклек”

Тапкырлыкларын, белемнәрен сыныйбыз.( презентацияләр карау)

– Түгәрәк, башка кияләр. Ул нәрсә? (Түбәтәй).

– Җиңсез, малайлар да, кызлар да күлмәк өстеннән кияләр. Ул нәрсә? (Камзул).                                                             – Аны билгә бәйлиләр. Ул нәрсә? Билбау.

– Яңа гына идем итек (ч) өстәгәч булдым (читек).

– Баш  – башында  чуклар, чигелгән, аның өстенә ипи яисә чәк – чәк  куеп зур кунак каршылыйлар. Ул нәрсә? (Сөлге).

– Булдырдыгыз, малайлар.

Музыка астында батыр керә.

– Исәнмесез, кунаклар!

– Исәнмесез, дусларым!

– Менә мин бәйге булганын ишетеп, сезне сынарга дип килдем.

– Кем икән соң бу? Башында түбәтәй, камзулы да бар, әле билендә сөлгесе дә бар (Батыр). Тулырак…

 

Саба муниципаль районы муниципаль бюджет белем бирү учреждениесе Тимершык урта гомуми белем бирү мәктәбенең башлангыч сыйныф укытучысы Гатина Рузинә Яват кызы.  Тема:  “Әлифба бәйрәме”нә багышланган сценарий. Сайтка яңартып куелды 

Әлифба бәйрәме

Укытучы: Хөрмәтле укучылар , әти-әниләр ,укытучылар ! Бүген бездә зур бәйрәм – Әлифба бәйрәме .1 нче сыйныф укучылары үзләренең яраткан дәреслекләре белән саубуллашалар .

Күчкәнме бу залга дөньяның бар яме,

Күңелләр түрендә Әлифба бәйрәме .

Бу матур бәйрәмгә кушыл , дус , әйдәле ,

Дөньяны гөрләтсен Әлифба бәйрәме .Музыка астына 1 нче сыйныф укучылары керә .(5нче сыйныф башкаруында “Балачак иле”җыры)

1 укучы :       Алтын яуган көзге көндә               2 укучы: Кичә әни белән бергә

                       Тыйнак үттек класска.                                   Әзерләдек сумкамны.

                       Әлифбаны кулга алдык                                  Пеналыма тезеп куйдым

                       Әй,сөендек шул чакта.                                   Карандаш һәм ручкамны.

3 укучы:    Әтием дә , әнием дә

                   Бу көнне бик көттеләр.

                   Балалардай дулкынланып

                   Мине озата килделәр.

Бәйрәмсез бик күңелсез бит,

Күңелсездер сезгә дә.

Бәйрәмнәр кирәк сезгә дә,

Кирәк һәммәбезгә дә!

Бәйрәмнәр кирәк әтигә,

Бәйрәмнәр кирәк әнигә,

Бабай белән әбигә!

Бәйрәмнәр бик күп болай да,

Ә шулай да, ә шулай да

Иң шәп бәйрәм – әлифбалы балачак

Мәңге истә калачак.

Бәйрәмнәр бездә җитәрлек

Үзе бәйрәм балачак!

Балачакның шат җырлары

Мәңге истә калачак!

“Мәктәпкә барам” җыры.

1 ук. Тышта матур яз җиткәндә

Без җыелдык бәйрәмгә.

Безнең шатлык эчкә сыймый

Сезгә ничек сөйләргә?

2 ук. Бүген бездә зур тантана

Моңсу да ул, ямьле дә,

Әлифбабыз китә бездән,

Бу көн калыр хәтердә.

Укытучы.

  Әйе, кабатланмас балачак иленең иң шәп бәйрәмнәренең берсе Әлифба бәйрәменә җыелдык без. Җир йөзендә кем генә булмасын, кайда гына хезәт итмәсен, ул зул дулкынлану белән үзенең нәни кулларына тәүге тапкыр әлифба алганын искә төшерә. Чөнки һәркемнең дә белем дөньясына аяк атлавы Әлифбадан, Азбукадан башланган. Димәк, Әлифба китабы озын гомерле, тирән мәгънәле, бәһасез байлык ул.

    Балаларның барысы да укырга, язарга, матур итеп сөйләргә, хикәяләр төзергә, шигырьләр сөйләргә өйрәнде. Әлифба бәйрәме сезнең өчен дә зур тантана. Ә хәзер әйдәгез әле,1нче сент.көнне беренче тапкыр классларыбызга килеп кергәндә ишеткән җырны тыңлап китәбез, презентация карап үтәрбез.(балалар утыралар)

 Бәйрәмебез котлы булсын! Тулырак…