—————–
———————————————–
Казан шәһәре Идел буе районының “16нчы татар-инглиз гимназиясе” гомуми белем муниципаь учреждениесенең татар теле һәм әдәбияты укытучысы Сафиуллина Фәридә Нургазиз кызы.6нчы сыйныф өчен татар теле һәм әдәбиятыннан эш программалары.Аңлатма язуы Программа Түбәндәге дәүләт документларына нигезләнеп язылды: Россия Федерациясенең «Россия Федерациясендә белем бирү турында” гы Законы (Федеральный закон «Об образовании в Российской Федерации» (29.12.2012, № 273-ФЗ); Россия Федерациясенең “Россия Федерациясе халык телләре турында” гы Законы (Закон РФ “О языках народов Российской Федерации” (25.10.1991, № 1807-1, ред. 12.03.2014); Татарстан Республикасының “Мәгариф турында” гы Законы (Закон Республики Татарстан от 22 июля 2013 года № 68-ЗРТ «Об образовании»); “2014-2020 нче елларга Татарстан Республикасы дәүләт телләрен һәм Татарстан Республикасында башка телләрне саклау, өйрәнү һәм үстерү буенча ТР дәүләт программасы” (25.10. 2013, 794 нче карар); Россия Федерациясе мәгариф һәм фән министрлыгы боерыклары белән төп гомуми белем бирүнең федераль дәүләт мәгариф стандарты ( төп гомуми белем бирү – № 1897, 17.12.2010 ел). 6. Татар телендә гомуми төп һәм урта белем бирү мәктәпләре өчен татар теленнән программа (10-11 нче сыйныфлар). Төзүче авторлары: Г.Р.Галиуллина, М.М.Шәкүрова. Казан шәһәре “16 нчы татар-инглиз гимназиясе”нең 2017-2018 нче елга уку планы (педагогик киңәшмәдә расланган-беркетмә №1, 21.08.2017 ел ). 6 нчы сыйныфта татар теленнән белем бирү максатлары: Укучыларның башлангыч мәктәптә фонетик, орфоэпик, орфографик, лексик, грамматик нигезләреннән алган белемнәрен системалаштыру, катлаулырак формаларда өйрәтүне дәвам итү. Укучыларның иҗади һәм мөстәкыйль фикерли алу мөмкинлекләрен үстерү, үз фикерләрен дәлилләргә күнектерү. Телнең төп грамматик чараларын сөйләм процессында куллануга ирешү. Татар әдәби тел нормаларын һәм стилистик мөмкинлекләрен ачык күзаллауга, аларны тиешенчә куллана белергә өйрәтү, сөйләм эшчәнлегенең үзара аралашу чарасы икәнен аңлату. Баланың үзен тәрбияләү, үзе белән идарә итү, үз фикерен яклый алу сәләтен үстерү. Укучының үзаңын үстерү, милләтне, ватанны яратырга өйрәтү, горурлык һәм гражданлык хисләре тәрбияләү. Җәмгыятьтә яшәү кагыйдәләренә, әхлак нормаларына төшендерү. Бурычлар: Исем, фигыль, зат алмашлыкларын табарга өйрәтү, аларның морфологик үзенчәлекләрен һәм җөмләдә кулланылышын аңлату. Сүз төркемнәрен дөрес язу, аларны сөйләмдә дөрес куллана белү күнекмәләрен үстерү. Җөмләдәге үзара бәйләнешкә кергән сүзләрне табарга, сүзтезмәләрне аерырга, алардагы ияртүче һәм иярүче сүзне билгеләп, бәйләүче чараларны күрсәтергә өйрәтү. Әйтү максаты буенча төрле җөмләләрне аера белү, аларны дөрес интонация белән әйтү, алардан соң тиешле тыныш билгеләре кую осталыгы һәм күнекмәләре булдыру. Җөмләнең грамматик нигезен табарга өйрәтү. 6 сыйныфта татар теленнән үзләштерелергә һәм камилләштерергә тиешле осталыклар: 6 сыйныф.Татар теле 6 сыйныф.Әдәбият
Казан шәһәре Идел буе районының “16нчы татар-инглиз гимназиясе” гомуми белем муниципаь учреждениесенең татар теле һәм әдәбияты укытучысы Сафиуллина Фәридә Нургазиз кызы.6нчы сыйныф өчен татар теле һәм әдәбиятыннан эш программалары.
Аңлатма язуы Программа Түбәндәге дәүләт документларына нигезләнеп язылды: Россия Федерациясенең «Россия Федерациясендә белем бирү турында” гы Законы (Федеральный закон «Об образовании в Российской Федерации» (29.12.2012, № 273-ФЗ); Россия Федерациясенең “Россия Федерациясе халык телләре турында” гы Законы (Закон РФ “О языках народов Российской Федерации” (25.10.1991, № 1807-1, ред. 12.03.2014); Татарстан Республикасының “Мәгариф турында” гы Законы (Закон Республики Татарстан от 22 июля 2013 года № 68-ЗРТ «Об образовании»); “2014-2020 нче елларга Татарстан Республикасы дәүләт телләрен һәм Татарстан Республикасында башка телләрне саклау, өйрәнү һәм үстерү буенча ТР дәүләт программасы” (25.10. 2013, 794 нче карар); Россия Федерациясе мәгариф һәм фән министрлыгы боерыклары белән төп гомуми белем бирүнең федераль дәүләт мәгариф стандарты ( төп гомуми белем бирү – № 1897, 17.12.2010 ел). 6. Татар телендә гомуми төп һәм урта белем бирү мәктәпләре өчен татар теленнән программа (10-11 нче сыйныфлар). Төзүче авторлары: Г.Р.Галиуллина, М.М.Шәкүрова. Казан шәһәре “16 нчы татар-инглиз гимназиясе”нең 2017-2018 нче елга уку планы (педагогик киңәшмәдә расланган-беркетмә №1, 21.08.2017 ел ). 6 нчы сыйныфта татар теленнән белем бирү максатлары: Укучыларның башлангыч мәктәптә фонетик, орфоэпик, орфографик, лексик, грамматик нигезләреннән алган белемнәрен системалаштыру, катлаулырак формаларда өйрәтүне дәвам итү. Укучыларның иҗади һәм мөстәкыйль фикерли алу мөмкинлекләрен үстерү, үз фикерләрен дәлилләргә күнектерү. Телнең төп грамматик чараларын сөйләм процессында куллануга ирешү. Татар әдәби тел нормаларын һәм стилистик мөмкинлекләрен ачык күзаллауга, аларны тиешенчә куллана белергә өйрәтү, сөйләм эшчәнлегенең үзара аралашу чарасы икәнен аңлату. Баланың үзен тәрбияләү, үзе белән идарә итү, үз фикерен яклый алу сәләтен үстерү. Укучының үзаңын үстерү, милләтне, ватанны яратырга өйрәтү, горурлык һәм гражданлык хисләре тәрбияләү. Җәмгыятьтә яшәү кагыйдәләренә, әхлак нормаларына төшендерү. Бурычлар: Исем, фигыль, зат алмашлыкларын табарга өйрәтү, аларның морфологик үзенчәлекләрен һәм җөмләдә кулланылышын аңлату. Сүз төркемнәрен дөрес язу, аларны сөйләмдә дөрес куллана белү күнекмәләрен үстерү. Җөмләдәге үзара бәйләнешкә кергән сүзләрне табарга, сүзтезмәләрне аерырга, алардагы ияртүче һәм иярүче сүзне билгеләп, бәйләүче чараларны күрсәтергә өйрәтү. Әйтү максаты буенча төрле җөмләләрне аера белү, аларны дөрес интонация белән әйтү, алардан соң тиешле тыныш билгеләре кую осталыгы һәм күнекмәләре булдыру. Җөмләнең грамматик нигезен табарга өйрәтү. 6 сыйныфта татар теленнән үзләштерелергә һәм камилләштерергә тиешле осталыклар: 6 сыйныф.Татар теле 6 сыйныф.Әдәбият
Казан шәһәре Вахитов районы 96 нчы гимназиянең 1 нче категорияле татар теле һәм әдәбияты укытучылары Закирова Альмира Хәнәфи кызы һәм Сафина Гөлзадә Хәмит кызы. 7-8 сыйныфлар өчен проект эше: Татар халык авыз иҗаты әсәрләре – тәрбия бирүдә мөһим чыганак.Кереш. Татар халкының күренекле мәгърифәтчесе Ризаэддин Фәхретдинов болай дигән: “Гыйлем юлы – бик мәшәкатьле һәм авырдыр. Шулай булса да, очы – бәхеткә, ахыры камиллеккә барып туктыйдыр.” Әйе, безгә, укытучыларга, зур җаваплылык йөкләтелгән. Без һәр яктан камил, белемле, тәрбияле, мәдәниятле шәхес тәрбияләргә бурычлы. Чөнки бала чакта алган тәрбия кешене гомере буена озата бара. ФДББС шартларында шәхеснең иҗади мөмкинлеген үстерү, актив кеше тәрбияләү, укучыларның акыл эшчәнлеген һәм иҗади сәләтен үстерү мөһим мәсьәлә булып тора. Бу бурычны мәктәпләребез шәхескә юнәлтелгән технологияләрне кулланып кына хәл итә ала. ФДББС ның яңалыгы нәрсәдә? Ул нәрсәгә нигезләнә? Моңа бер генә җавап: шәхес, дәүләт, җәмгыять. “Шәхес тәрбияләү – белем бирүнең теләсә кайсы системасының төп нәтиҗәләренең берсе булып тора,” – дип яза А.Кондаков. Шәхес тәрбияләүнең концепциясе – ул белем алуга омтылыш, аралаша белү, эшләгән эшләреңә җаваплылык тою, патриотлык, гражданлык хисләре, укуга мотивация һәм толерантлык. Ана телен яхшы белү укучыларның яңа белемнәрне үзләштерүдә, гомуми үсеш дәрәҗәләрен күтәрүдә, фикер йөртү сәләтләрен үстерүдә, киләчәктә җәгыять тормышында актив катнашырга әзерләүдә һәм сайлап алган хезмәтләрендә уңышларга ирешүдә мөһим шарт булып тора. ФДББС ның төп максаты – шәхес тәрбияләү. Яшь буынны тәрбияләүдә хәл ителмәгән бәхәсле мәсьәләләр гаять күп. Балаларның, үсмерләрнең үз-үзләрен тотышындагы, кешеләр белән аралашуындагы кимчелекле яклар һәркемне борчый. Балаларны яңача тәрбияләү ысуллары нинди соң? Моңа кадәр булган тәрбиядәге җитешсезлекләрнең сәбәпләре нидә? Аларны бетерү юллары бармы? Бүгенге көн педагоглары шундый сорауларга җаваплар эзли. Тәрбия бирү юлларын, чараларын яхшыртырга тырыша. Кеше җәмгыятьтә яши, аның бөтен тормышы, яшәеше башкалар белән мөнәсәбәттән гыйбарәт. Хезмәттә, җәмгыятьтә, үзара мөнәсәбәтләрдә кешенең әхлакый йөзе, рухи мәдәнияте, тормышка карашы формалаша. Матди һәм рухи байлыкларны булдыру аша безнең җәмгыятьтә кешенең кешегә мөнәсәбәте, иҗтимагый йөзе чагыла. Балалар шуны аңларга, йөрәкләре белән сизәргә тиешләр. Укытучының әһәмиятле тәрбия бурычларыннан берсе – әнә шул. Мәктәпнең төп функцияләреннән берсе булып халыкның рухи мирасын яшь буынга тапшыру тора. Фольклордан, татар халык иҗатыннан килә торган җылы агым, халык традицияләрен дөрес һәм уңышлы файдалану да балаларны кешелекле итеп тәрбияләүдә зур булышлык итә. Тулысынча
Казан шәһәре Вахитов районы 96 нчы гимназиянең 1 нче категорияле татар теле һәм әдәбияты укытучылары Закирова Альмира Хәнәфи кызы һәм Сафина Гөлзадә Хәмит кызы. 7-8 сыйныфлар өчен проект эше: Татар халык авыз иҗаты әсәрләре – тәрбия бирүдә мөһим чыганак.
Кереш. Татар халкының күренекле мәгърифәтчесе Ризаэддин Фәхретдинов болай дигән: “Гыйлем юлы – бик мәшәкатьле һәм авырдыр. Шулай булса да, очы – бәхеткә, ахыры камиллеккә барып туктыйдыр.” Әйе, безгә, укытучыларга, зур җаваплылык йөкләтелгән. Без һәр яктан камил, белемле, тәрбияле, мәдәниятле шәхес тәрбияләргә бурычлы. Чөнки бала чакта алган тәрбия кешене гомере буена озата бара. ФДББС шартларында шәхеснең иҗади мөмкинлеген үстерү, актив кеше тәрбияләү, укучыларның акыл эшчәнлеген һәм иҗади сәләтен үстерү мөһим мәсьәлә булып тора. Бу бурычны мәктәпләребез шәхескә юнәлтелгән технологияләрне кулланып кына хәл итә ала. ФДББС ның яңалыгы нәрсәдә? Ул нәрсәгә нигезләнә? Моңа бер генә җавап: шәхес, дәүләт, җәмгыять. “Шәхес тәрбияләү – белем бирүнең теләсә кайсы системасының төп нәтиҗәләренең берсе булып тора,” – дип яза А.Кондаков. Шәхес тәрбияләүнең концепциясе – ул белем алуга омтылыш, аралаша белү, эшләгән эшләреңә җаваплылык тою, патриотлык, гражданлык хисләре, укуга мотивация һәм толерантлык. Ана телен яхшы белү укучыларның яңа белемнәрне үзләштерүдә, гомуми үсеш дәрәҗәләрен күтәрүдә, фикер йөртү сәләтләрен үстерүдә, киләчәктә җәгыять тормышында актив катнашырга әзерләүдә һәм сайлап алган хезмәтләрендә уңышларга ирешүдә мөһим шарт булып тора. ФДББС ның төп максаты – шәхес тәрбияләү. Яшь буынны тәрбияләүдә хәл ителмәгән бәхәсле мәсьәләләр гаять күп. Балаларның, үсмерләрнең үз-үзләрен тотышындагы, кешеләр белән аралашуындагы кимчелекле яклар һәркемне борчый. Балаларны яңача тәрбияләү ысуллары нинди соң? Моңа кадәр булган тәрбиядәге җитешсезлекләрнең сәбәпләре нидә? Аларны бетерү юллары бармы? Бүгенге көн педагоглары шундый сорауларга җаваплар эзли. Тәрбия бирү юлларын, чараларын яхшыртырга тырыша. Кеше җәмгыятьтә яши, аның бөтен тормышы, яшәеше башкалар белән мөнәсәбәттән гыйбарәт. Хезмәттә, җәмгыятьтә, үзара мөнәсәбәтләрдә кешенең әхлакый йөзе, рухи мәдәнияте, тормышка карашы формалаша. Матди һәм рухи байлыкларны булдыру аша безнең җәмгыятьтә кешенең кешегә мөнәсәбәте, иҗтимагый йөзе чагыла. Балалар шуны аңларга, йөрәкләре белән сизәргә тиешләр. Укытучының әһәмиятле тәрбия бурычларыннан берсе – әнә шул. Мәктәпнең төп функцияләреннән берсе булып халыкның рухи мирасын яшь буынга тапшыру тора. Фольклордан, татар халык иҗатыннан килә торган җылы агым, халык традицияләрен дөрес һәм уңышлы файдалану да балаларны кешелекле итеп тәрбияләүдә зур булышлык итә. Тулысынча
Казан шәһәре Вахитов районы 96 нчы гимназиянең I категорияле татар теле һәм әдәбияты укытучысы Самойлова Ләйлә Ахмадулла кызы. Дәрес темасы: “Шалкан ” әкиятен уку. 2 нче сыйныфның рус төркемендә татар әдәбияты дәресе.Дәреснең максатлары : Белем бирү: текстның мәгънәсен аңлау, тема буенча татарча сөйләм оештыра алу, сөйләшә белү. Күнекмәләр булдыру: укучыларның сөйләм телен һәм фикерләү сәләтен үстерү. Тәрбия бирү: өлкәннәргә булышуның яхшы гадәт икәнен анлау. Уку гамәлләрен камилләштерү: Регулятив УУГ: эшчәнлекне планлаштыра, үз алдыңа максат куя белү, эшләгән эшеңнең сыйфатын һәм дәрәҗәсен билгеләү. Коммуникатив УУГ: парларда эшләгәндә үз фикереңне җиткерә белү, үзара килешү, сыйныфташларың белән хезмәттәшлек итә алу. Танып-белү УУГ: дәреслек, такта һәм карточкалардагы мәгълүматлар белән эшли белү, логик чылбыр төзи белү. Шәхескә кагылышлы УУГ: үз мөмкинлекләреңне бәяләү, башкаларның фикерләре белән килешү , ярдәмләшүнең яхшы сыйфат икәнен аңлау. Материал: рус урта гомуми белем бирү мәктәбенең 2 нче сыйныфында укучы рус балалары өчен дәреслек, К.С.Фәтхуллова 2013 ел Җиһазлау: карточкалар, тест сораулары, интерактив такта, ноутбук , рәсемнәр, төсле түгәрәкләр Дәрес тибы: бәйләнешле сөйләм үстерү Методлар: өлешчә эзләнү, парларда эш , сәнгатьле уку Эшчәнлек төрләре: сүзлек өстендә эш, әңгәмә үткәрү, дәреслек белән эш, тест үткәрү, техник чаралардан файдалану , сорауларга җавап бирү, Дәрес барышы. Шалкан.Тулысынча
Казан шәһәре Вахитов районы 96 нчы гимназиянең I категорияле татар теле һәм әдәбияты укытучысы Самойлова Ләйлә Ахмадулла кызы. Дәрес темасы: “Шалкан ” әкиятен уку. 2 нче сыйныфның рус төркемендә татар әдәбияты дәресе.
Дәреснең максатлары : Белем бирү: текстның мәгънәсен аңлау, тема буенча татарча сөйләм оештыра алу, сөйләшә белү. Күнекмәләр булдыру: укучыларның сөйләм телен һәм фикерләү сәләтен үстерү. Тәрбия бирү: өлкәннәргә булышуның яхшы гадәт икәнен анлау. Уку гамәлләрен камилләштерү: Регулятив УУГ: эшчәнлекне планлаштыра, үз алдыңа максат куя белү, эшләгән эшеңнең сыйфатын һәм дәрәҗәсен билгеләү. Коммуникатив УУГ: парларда эшләгәндә үз фикереңне җиткерә белү, үзара килешү, сыйныфташларың белән хезмәттәшлек итә алу. Танып-белү УУГ: дәреслек, такта һәм карточкалардагы мәгълүматлар белән эшли белү, логик чылбыр төзи белү. Шәхескә кагылышлы УУГ: үз мөмкинлекләреңне бәяләү, башкаларның фикерләре белән килешү , ярдәмләшүнең яхшы сыйфат икәнен аңлау. Материал: рус урта гомуми белем бирү мәктәбенең 2 нче сыйныфында укучы рус балалары өчен дәреслек, К.С.Фәтхуллова 2013 ел Җиһазлау: карточкалар, тест сораулары, интерактив такта, ноутбук , рәсемнәр, төсле түгәрәкләр Дәрес тибы: бәйләнешле сөйләм үстерү Методлар: өлешчә эзләнү, парларда эш , сәнгатьле уку Эшчәнлек төрләре: сүзлек өстендә эш, әңгәмә үткәрү, дәреслек белән эш, тест үткәрү, техник чаралардан файдалану , сорауларга җавап бирү, Дәрес барышы. Шалкан.Тулысынча
Татарстан Республикасы Югары Ослан районы муниципаль гомуми белем бирү учреждениясе Макыл урта гомуми белем бирү мәктәбенең татар теле һәм әдәбияты укытучысы Гордеева Миләүшә Миннула кызы. Тема: “ Безнең бакчада “. Дәрес эшкәртмәсе. 1 нче сыйныфның рус төркемендә татар теле дәресе. .Укытучы Гордеева Миләүшә Миннула кызы Дәрес Татар теле Сыйныф 1 Дәрес төре ныгыту дәресе Дәреснең технологик төзелеше Дәрес темасы Безнең бакчада Максат Яшелчәләр, җиләк- җимешләр темалары буенча өйрәнелгән сүзләрне, грамматик конструкцияләрне кабатлау. Эш куша белү, эшне бергә планлаштыра белү күнекмәләрен камилләштерү. Укучыларны җөмләләрне дөрес төзергә өйрәтү. Татар сүзләренең матур яңгырашына кызыксыну уяту. Төп терминнар, аңлатмалар сүз, аваз, хәреф, транскрипция, схема, проблема Ирешеләчәк нәтиҗә Предмет күнекмәләре Язу күнекмәләре -каллиграфик дөрес итеп язу – транскрипция билгеләрен дөрес язу -дөрес итеп күчереп язу Уку-язу күнекмәләре: -татар теленең орфографик һәм пунктуацион кагыйдәләрен саклау -татар теленә хас авазларны дөрес әйтү Тел күнекмәләре: – Сүзләрнең мәгънәсен белү -татар сүзләрен дөрес әйтү – сүзләрне урынлы куллану -җөмләдә сүз тәртибен белү – сүзләр белән сүзтезмәләр, җөмләләр төзи белү Шәхескә кагылышлы УУГ: -дөрес сөйләм булдыруга омтылыш -үз фикереңне әйтә белү; -төркемнәрдә килешеп эшли белү -иптәшеңә рухи ярдәм күрсәтә белү –фикереңне дәллили белү Регулятив УУГ: -уку бурычларын кую -барлыкка килгән ситуациядә ориентлаша белү -үз фикереңне төгәл җиткерү -дөрестән дөрес түгелне аеру -таныш арасыннан таныш булмаганны билгели белү -нәтиҗәләр формалаштыру. Танып –белү УУГ -тиешле мәгълүматны табу һәм аерып алу; -төрле рәвештә бирелгән мәгълүматны кабул итү һәм аңлау; -рәсемнәр, иллюстрацияләр ярдәмендә сорауларга җавп таба белү; -укыганны анализлау; Коммуникатив УУГ: -башкаларның сөйләмен ишетү һәм тыңлау; -үз фикереңә ышандыра белү; -башкаларга аңлаешлы сөйләм төзү. Дәреснең технологик картасы
Татарстан Республикасы Югары Ослан районы муниципаль гомуми белем бирү учреждениясе Макыл урта гомуми белем бирү мәктәбенең татар теле һәм әдәбияты укытучысы Гордеева Миләүшә Миннула кызы. Тема: “ Безнең бакчада “. Дәрес эшкәртмәсе. 1 нче сыйныфның рус төркемендә татар теле дәресе. .
Укытучы Гордеева Миләүшә Миннула кызы Дәрес Татар теле Сыйныф 1 Дәрес төре ныгыту дәресе Дәреснең технологик төзелеше Дәрес темасы Безнең бакчада Максат Яшелчәләр, җиләк- җимешләр темалары буенча өйрәнелгән сүзләрне, грамматик конструкцияләрне кабатлау. Эш куша белү, эшне бергә планлаштыра белү күнекмәләрен камилләштерү. Укучыларны җөмләләрне дөрес төзергә өйрәтү. Татар сүзләренең матур яңгырашына кызыксыну уяту. Төп терминнар, аңлатмалар сүз, аваз, хәреф, транскрипция, схема, проблема Ирешеләчәк нәтиҗә Предмет күнекмәләре Язу күнекмәләре -каллиграфик дөрес итеп язу – транскрипция билгеләрен дөрес язу -дөрес итеп күчереп язу Уку-язу күнекмәләре: -татар теленең орфографик һәм пунктуацион кагыйдәләрен саклау -татар теленә хас авазларны дөрес әйтү Тел күнекмәләре: – Сүзләрнең мәгънәсен белү -татар сүзләрен дөрес әйтү – сүзләрне урынлы куллану -җөмләдә сүз тәртибен белү – сүзләр белән сүзтезмәләр, җөмләләр төзи белү Шәхескә кагылышлы УУГ: -дөрес сөйләм булдыруга омтылыш -үз фикереңне әйтә белү; -төркемнәрдә килешеп эшли белү -иптәшеңә рухи ярдәм күрсәтә белү –фикереңне дәллили белү Регулятив УУГ: -уку бурычларын кую -барлыкка килгән ситуациядә ориентлаша белү -үз фикереңне төгәл җиткерү -дөрестән дөрес түгелне аеру -таныш арасыннан таныш булмаганны билгели белү -нәтиҗәләр формалаштыру. Танып –белү УУГ -тиешле мәгълүматны табу һәм аерып алу; -төрле рәвештә бирелгән мәгълүматны кабул итү һәм аңлау; -рәсемнәр, иллюстрацияләр ярдәмендә сорауларга җавп таба белү; -укыганны анализлау; Коммуникатив УУГ: -башкаларның сөйләмен ишетү һәм тыңлау; -үз фикереңә ышандыра белү; -башкаларга аңлаешлы сөйләм төзү. Дәреснең технологик картасы
Түбән Кама муниципаль бюджетлы гомуми белем бирү учреждениесе Кама Аланы аерым фәннәрне тирәнтен өйрәнүче 2 нче урта гомуми белем бирү мәктәбенең татар теле һәм әдәбияты укытучысы Гарифуллина Илзирә Рафаэл кызы. “Тукайга бүләгебез” (сценарий).
Түбән Кама муниципаль бюджетлы гомуми белем бирү учреждениесе Кама Аланы аерым фәннәрне тирәнтен өйрәнүче 2 нче урта гомуми белем бирү мәктәбенең татар теле һәм әдәбияты укытучысы Гарифуллина Илзирә Рафаэл кызы. “Тукайга бүләгебез” (сценарий).
Зал бәйрәмчә бизәлә. Сәхнә түренә Габдулла Тукайның портреты эленә, әсәрләреннән, китапларыннан күргәзмә оештырыла. Г.Тукай әсәрләренә ясалган рәсемнәр. Залның бер ягына интерактив такта куела.
Г.Тукай сүзләренә язылган “Туган тел” җыры башкарыла (фортепианода бер укучы башкара ала). Залга кичәне алып баручылар чыга.
1нче алып баручы. Зәңгәр күк йөзендә кояш балкыган чакта, шаулап-гөрләп апрель ае килгәндә, безнең яраткан шагыйребез Габдулла Тукай туган. Рус халкының Пушкины һәм Лермонтовы кебек үк безнең Тукаебыз да үзенең кабатланмас иҗаты белән бөек һәм даһи.
2нче алып баручы. Г.Тукай 1886нчы елның 26нчы апрелендә, хәзерге Арча районы Кушлавыч авылында Мөхәммәтгариф мулла гаиләсендә дөньяга килә.
1нче алып баручы. Габдуллага 4ай булганда –әтисе, 3яшьтә 9ай булганда әнисе Мәмдүнә вафат була. (Экранда Г.Тукайның кечкенә чагы, әти-әнисенең рәсемнәре, туган авыл күренешләре күрсәтелә).
2нче алып баручы. Шуннан соң шагыйрьнең газаплы, авыр тормышы башлана: кулдан-кулга, авылдан-авылга йөрү, ятимлек, фәкыйрьлек, кимсетүләр.
“Тәфтиләү” көе яңгырый. Сәхнәгә кечкенә Апуш булып киенгән укучы чыга.
Нәни Апуш. Мин кышкы көннәрдә, төнлә яланаяк, күлмәкчән көенчә тышка чыгам икән дә бераздан өйгә кермәкче булып ишеккә киләм икән. Әмма ишекне ача алмыйм, аякларым бозга ябышып катканчы көтеп торам икән. Шуннан әби карчыкның:”Кадалмас әле, килмешәк!”– дигән сүзләрен ишетәм. Ул мине үзе теләгән вакытта, орыша-орыша кертә икән.
Әни үлгәч, мин бөтенләй ятим булып калдым. Беркөнне Казанга бара торган бер ямщикка утыртып мине Казанга озаталар.
(Кечкенә Апуш башын аска иеп кереп китә)
Шигырь. “Асрамага бала бирәм!- дип,
Кем ала?” – дип сатып йөргәннәр.
Әй язмышның шомлы агышы
Бөеклекнең алтын ярлары…
Гомерендә – халкы язмышы,
Җырларында – халкы моңнары.
1нче алып баручы. Җылылык эзләп йөргән бу сабыйны тормыш Кырлай авылына җибәрә.
2нче алып баручы. Монда Тукайның иң матур көннәре үтә.
Шигырь. “Туган авыл”
1нче алып баручы. Кырлайда Габдулла беренче тапкыр мәдрәсәгә укырга йөри башлый. Монда булган кызыклы хәлләрне ул үзенең шигырьләрендә яктырта. Шигырь “Таз” сәхнәләштерелә.
2нче алып баручы. Габдулла авыл малайлары белән су буенда, балыкта; печән вакыты җитсә ул да печәндә; урагы җитсә уракта була.
(Экранда авыл күренешләре күрсәтелә. Кызлар “Уракчылыр” биюен башкара.)
1нче алып баручы. Кырлайдан соң Җаек шәһәре. Монда ул белем ала һәм иҗат итә башлый.
1укучы башкаруында фортепианода “Әллүки” көе яңгырый.
2нче алып баручы. 19 яшендә Тукай Казанга килә.
Г.Тукайның Галиәсгар Камал белән очрашу күренеше.
Алда өстәл. Өстәл артында Г.Камал утыра. Ишек шакып Тукай керә.
(Экранда фильмнан өзек күрсәтелә)
Алып баручы: “Көннәрнең берендә кечкенә генә гәүдәле, өстенә бишмәт кигән, өтек кенә бер малай редакциягә керде дә, өстәл өстендәге газеталарны актара башлады. Бераз укыгач.
Г.Тукай: Безнең газета –журналлар сезгә килә торгандыр бит?
Г.Камал: Сезнең нинди газета?
Тукай: “Фикер”, “Әлгасрел – җәдит”, “Уклар”.
Камал: Сез Уральскийданмы?
Тукай: Әйе.
Камал: Алай булгач, … Габдулла Тукайны да бик яхшы белә торгансыздыр?
Тукай: Ул Апуш мин булам инде.
1нче алып баручы. Менә шулай Тукай Галиәсгар Камал белән таныша. Аның белән бергә “Яшен”, “Ялт-йолт” журналларын оештыра.
2нче алып баручы. Кызганыч, шагыйрь гомере кыска була.
1нче алып баручы. Ләкин шул кыска гына вакыт эчендә дә, ул балалар өчен әкият-поэмалар, шигырьләр, мәсәлләр иҗат итә.
Мәтәлчек ата-ата маэмай булып киенгән бала килеп керә. Малай күренә. “Кызыклы шәкерт” шигырен сөйли. (Рольләргә бүлеп) Тулырак…
