Мөгаллим язмалары

Кукмара шәһәре А.М.Булатов исемендәге күппрофильле лицейның беренче категорияле татар теле һәм әдәбияты укытучысы Гилемуллина Ләйсән Мансур кызы . Тема: Фигыльләрне кабатлау. 4нче сыйныфта татар теленнән үткәрелгән ачык дәрес.

Дәреснең тибы: кабатлау дәресе.

Дәреснең максатлары:

1)Белем бирү максаты:

Укучыларның исем темасы буенча алдагы дәресләрдә өйрәнгән белемнәрен: мәгънәсен, соаруларын, категорияләрен(барлык-юклык,заман,зат-санда төрләнү),җөмләдәге ролен искә төшерү, сөйләмдә дөрес куллана белү күнекмәләрен камилләштерү. Дөрес, матур язу күнекмәләрен ныгыту.

2) Фикер сәләте үстерү максаты:

Укучыларның сөйләмен, логик фикерләү сәләтен, мөстәкыйльлекләрен, иҗади активлыкларын, игътибарлылык, танып- белүләрен формалаштыру.

3)Тәрбияви максат:

Аралашу, коллективта хезмәттәшлек итү күнекмәләре формалаштыру, уку хезмәте культурасы тәрбияләү, туган телебезне өйрәнүгә кызыксыну уяту.

Җиһазлау: презентация”Фигыльләрне кабатлау”,балаларның иҗади    эше,  рәсемнәр,карточкалар,Ф.Ф.Харисов,Ч.М.Харисова”Татар теле 4” дәреслеге.

Кулланылган структуралар:

Релли Робин,Раунд Робин,Инсайд-Аутсайд Сёкл,Копи Клэп,Сорт Кардс. 

                            Дәрес барышы:

1.Оештыру.

Исәнләшү.Уңай психологик халәт тудыру.

-Исәнмесез! Хәерле көн!

 Укучылар чылбыр буенча сөйли:

Күзләремне ачты минем,(1нче укучы)

Иркәләде үз телем,(2нче укучы)

Үз телем яктыртты юлны,(3нче укучы)

Үз телем бирде белем.(4нче укучы)

Үз телеңне  сөймәгәндә,(5нче укучы)

Ярты ул алган белем(6нчы укучы)

Канатсыз коштай буласың,(7нче укучы)

Белмәсәң ана телен.(8нче укучы)

Белмәсәң ана телен.(хор белән)

 Төркемдәге укучыларның бер- берсен сәламләве.

-Җилкәдәш дусларны елмаеп сәламлик!

-Каршыдагы дусларны кул биреп сәламлик!

-Ә барыбызга уңышлар телик!

-Уңышлар безгә!!!

-Ә дәрестәге кунакларыбызга хәерле эш көннәре телик!

-Хәерле эш көннәре сезгә!

-Әлеге шигырь юлларыннан күренгәнчә,без бүген татар теле дәресе өстендә эшләрбез.

-Укучылар дәресебез уңышлы булсын өчен,   без нинди булырга тиеш?(Креатив, инициатив,бердәм, беренче,ярдәмчел,мөстәкыйль).

-Ә җавапларыбыз нинди булырга тиеш?(Тулы,төгәл,аңлаешлы).

2.Актуальләштерү.

–Укучылар!  Сезгә өй эше итеп иҗади эш бирелгән иде.Эшләрне күрсәтик әле.

-Сез ничек уйлыйсыз,ни өчен сезгә шундый эш бирелде икән? Тулырак…

 Башкортостан Республикасы  Яңавыл муниципаль районының муниципаль бюджет  гомуми белем бирү учреждениесе  Байгуҗа урта гомуми белем бирү мәктәбе укытучысы Мөҗипова Эльза Хәмит кызы.Тема: “Мин иҗатым белән бәхетле”. Шагыйрә Кәүсәрия Шафикованың тормыш юлы һәм иҗатына багышланган телдән журнал.

Максат: 1.Укучыларны якташ шагыйрә Кәүсәрия Шафикованың тормыш юлы һәм иҗаты белән якыннанрак таныштыру;

2.Сәнгатьле уку күнекмәләрен камилләштерү;

3.Туган җиргә мәхәббәт тәрбияләү;

Җиһазлау: проектор, экран, шагыйрәнең китаплары, презентация.

    1 нче алып баручы: “Кадерле җыр сөючеләр, cезгә йөрәгем җырларын бүләк итәм. Авыр язмышка күз яшемне күрсәтмим мин, җырлап яшим. Соңгы сулышыма кадәр җырларга язсын иде”. Җаны булган кеше бу юлларны укыса, тетрәнми калмастыр. Муса Җәлилнең тоткынлыктан юллаган “Җырларым” шигыренә аваздаш юлларны чордашлардан мондый тирән трагизм белән кем әйтергә мөмкин?  Мөгаен,  яшәү  шатлыгын сызланулар аша тыны белән суырып алган, һәр көннең кояшына, һәр кичнең аена карап уйланган, җиһанның шул ике зур көченнән илһам алып иҗат иткән кешегә генә мондый көрәшче рухы хас буладыр. Мөгаен, мизгелләр шатлыгын башкалар белән юмарт бүлешә белгән шагыйрә Кәүсәрия апа Шафикова гына шулай әйтә аладыр. Шул осталыгы белән исеме үзе исән чакта ук күңелләргә чигелде инде.  Бүгенге телдән журналны без  якташыбыз шагыйрә Кәүсәрия апа Шафикованың тормыш  юлы һәм иҗатына багышлап, “Мин иҗатым белән бәхетле” дип атадык.

     2 алып баручы: Шагыйрә Кәүсәрия Фидаи кызы Шафикова авыр язмышлы шәхес. Ләкин ул –  хатын-кыз, җиргә матурлык, наз өләшергә килгән изге зат. Шул яклап Ходай биргән сәләте белән бөтен кешеләрне сөендереп, тормышны гөлләргә төреп яши ул.

         1 нче а.б:    Журналыбызның 1 нче битен ачабыз. Ул  “Шагыйрәнең тормыш юлы” дип атала.

          Кәүсәрия Фидаи кызы Шәфикова 1948 елның 9 ноябрендә Башкортстанның Яңавыл районы Исәнбай авылында Тәскирә апа белән Фидаи абый  гаиләсендә беренче бала булып дөньяга килә. Тик  тәпи басып китеп, җир җылысын, бәбкә үләненең йомшаклыгын тоярга да өлгерми, аяусыз чир-полиомиелит (арка миенең параличка китерә торган каты йогышлы авыруы) кызны аяктан ега. Күрсәтмәгән табиб, күрәзәче, экстрасенс калмый, дәваланган хастәханәнең исәбе чиксез,  тик нәтиҗә генә булмый.

        2 нче а.б.:    Җиде яше тулгач, Кәүсәриянең яшьтәшләре мәктәпкә китә.  Тик Кәүсәрия генә беренче тапкыр мәктәпкә баруның куанычлы кичерешләреннән мәхрүм була. Ул мәктәпкә йөреп белем ала алмый, аны укытучылар өйгә килеп укырга-язарга өйрәтәләр. Гәрчә Гөлсем Хәбибрахманова, Нәфисә Казыйханова кебек олы йөрәкле, сабыр холыклы укытучылар өйгә килеп укытсалар да, мондый дәресләр озакка бармый.  Кызның чире үзенекен итә: аяклар гына түгел, гәүдәнең башка әгъзалары да зарарлана  башлый.  Кичекмәстән табиблар күзәтүе сорала. Һәм кыз айлар буе хастәханәдә ятарга мәҗбүр була.  Шулай итеп, ул өч сыйныфлы белем белән кала.

      1 нче а.б.:       Искитәрлек хәл бит: өч сыйныфлык кына белем алган, аны да өзек-өзек, күбрәк үзлегеннән өйрәнгән кешенең тел байлыгы, аз гына сүз белән тирән фикерне әйтеп бирә алу  сәләте, халык мәкальләре, әйтемнәре белән тиңләрлек тик аңа гына хас тәгъбирләре сокланмаслыкмыни! Ничә уку йорты бетереп, диссертацияләр яклаганнар да кайчак Кәүсәрия апа   әйткән фикер тирәнлегенә гаҗәпләнә.

              2 нче а.б.: Журналның 2 нче битенә күчәбез. Ул “Шагыйрәнең иҗаты” дип атала.    Шигъриятнең нәрсә икәнен ул М.Җәлилнең «Моабит дәфтәре» китабын укып чыккач аңлый, шуннан үзе дә кулына каләм алып язгалый башлый. Беренче шигыре 1970 елның 14 маенда «Коммунизм таңы» дигән район газетасында басылып чыга. Тора-бара , Кәүсәрия язган шигырьләр башка газеталарга да юллана. Башкортстан, Татарстан матбугатында күпләп басыла башлый. Илдар Юзеев мөхәррирлегендә Казанда “Кызлар җыры”исеме белән иң беренче китабы басылып чыга. Ә бүгенге көндә Кәүсәрия Фидаи кызының шигырь, хикәя, новелла, эсселәре тупланган дистәдән артык китабы дөнья күрде инде.

             1 нче а.б.: Шагыйрәнең шигырьләре артык ярсу да булмаган, шул ук вакытта бик үк сүлпән дә булмаган моң агымын хәтерләтә.    Моң агымы… Анда нинди генә авазлар, нинди генә төсләр юк! Шушы моң агымында берничә аваз, берничә бизәк аеруча нык күзгә ташлана. Шуларның берсе- туган җиргә мәхәббәт. Аның  иҗатында туган авылы, аның табигате, кешеләре төп урынны били. Хәзерге вакытта шагыйрә Яңавылда яши.  Шуңа да Туган авылына, авылдашларына булган мәхәббәтен үзенең шигырьләрендә, нәсерләрендә яктырта.

            2 нче а.б.: Кәүсәриянең әнисен яратуы һәркемгә үрнәк итеп куярлык. Аның “Бишегемдә чагында да” дип башланган исемсез шигырен генә алыйк. Нәкъ менә үз әние турында, нәкъ менә үзе турында да ул. Дистә еллар буе әнисе аны сабый урынына караган. Һәм менә озын-озак еллар дәвамында кара язмыш кочагында бәргәләнгән кызының хәлен аз гына булса да җиңеләйтү өчен кырыкмаса кырык тапкыр төнге йокыларын бүлгән Ана мәңгегә күзләрен йома. “Ах, коточкыч, үлем килде, әнкәй, синсез калдым”. “Көн дә урынга ятканда рәсемеңә багам. Әйтәсең күк “Авыртынсаң, эндәш миңа , балам”. “Мин эндәшәм сиңа, сагынып, тик пышылдап гелән, җаннан суырылып чыккан шигырь теле белән, Әнкәй!”, -дип яза ул. Ә хәзер әниләр турында язылган берничә шигырен ишетеп китәрсез. (Әнкәйләр турындагы шигырьләрен укучылар укыйлар)

               1 нче а.б.: Һәр халыкның буыннан- буынга күчә килгән, мең-мең еллар дәвамында барлыкка килгән рухи дөньясы була. Ул башка халыкларныкына охшаган да, охшамаган да. Татар рухы да шулай. Аның таллары да татарча сөйләшә, чишмәләре дә татарча челтери, кызлары да татарча ояла. Милләттәшләребез кайгыны да, шатлыкны да үзенчә кабул итә, үзенчә кичерә.  Әнә бит Кәүсәрия апа “Иманым” дигән шигырендә ничек ди: “Татарча уйлыйм, татарча сөйлим, татарча  җырлыйм. Татарча сөям,татарча көләм, татарча елыйм…”. Шул рәвешле, ул татар рухлы булуын раслый һәм аның белән горурлана. (“ Мин татармын” шигырен бер укучы укый).

             2 нче а.б.: Кәүсәрия апаның яраткан ел фасылы-көз.  “Көзнең төсләре дә күбрәк. Ничектер,  иҗатымда да көз ае уңышлырак килеп чыга. Бәлки, көз аенда тугангадыр”,- ди ул . Чыннан да, аның көз турында язылган шигырьләре бик күп. (Укучылар көз турындагы шигырьләрен укыйлар)

             1 нче а.б: Кәүсәрия Шафикованың иҗаты да, язмышы да Рәфис Мәхәммәтдинов белән бергә үрелеп барды. Язмышның каты сынауларын җиңеп чыга алырдай куәт тапкан, көчле ихтыярлы, изге җанлы затлариде алар. Кәүсәрия Шафикова белән  Рәфис Мәхәммәтдинов1997 елны мәчеткә барып никахлашалар.  “Никах безгә тән өчен түгел, җан өчен кирәк” , -диләр иде алар. Кызганычка каршы, Рәфис Мөхәммәтдинов якты дөньядан китеп барды. Ә хәзер К. Шафикова Һәм Р. Мөхәммәтдинов турындагы “Адәм белән Һава” фильмнан өзек тәкъдим итәбез. (Видео карау). Тулырак…

Мин Габделәхәтова Миләүшә  Әхәт кызы – Арча муниципаль районы”Яңа Кенәр сәламәтлекләре чикләнгән балалар өчен мәктәп – интернаты”нда татар теле һәм әдәбияты дәресләре укытам. Мин эшемне яратып, җиренә җиткезеп, нәтиҗәсен күрергә теләп, кызыксынып башкарам. Мәктәп тормышы, дәресләр, укытучыларым белән үткәргән һәр мизгел миңа яшәргә дәрт, эшләргә көч, күңелемә канәгатьлек хисләре, киләчәккә якты өметләр бирә.Укытучылар каршында 5нче сыйныфта  “Дәү әни” хикәясене өйрәнү буенча үткәрелгән ачык дәреснең планын тәкъдим итәм.

Тема: “Дәү әни” хикәясе. (Резеда Вәлиевадан) 5нче сыйныф.

Максат: 1. Р. Вәлиеваның  “Дәү әни” хикәясе белән таныштыру.

2. Хикәянең төп фикерен таба һәм аңлый белергә ярдәм итү; сәнгатьле уку күнекмәләрен, бәйләнешле сөйләм телен устерү.
3. Өлкәннәргә карата  хөрмәт, аларга соклану хисе тәрбияләү.

Материал: Уку китабы.Р.Х.Ягъфәрова.(51-52 битләр), дәү әни сурәтләнгән милли киемнәр күргәзмәсе, тест биремнәре, презентация.

                          Дәрес барышы

1. Оештыру өлеше

• Исәнмесез укучылар . Хәерле көн!

Матур үтсен көнебез,

Көләч булсын йөзебез.

Дөрес матур утырыйк,

Тырышып җавап бирик.

• Дежур укучы рапорт бирә.

а) Фонетик зарядка.

Тел шомарткыч.

Әти , әни, Әлфия

Дәү әнидә чәй эчә.

Әнәс белән Әнисә

Безгә киләләр кичкә.

б) –Әйдәгез бүгенге дәреснең  кагыйдәләрен игътибар белән укыйк әле.

– Бүгенге дәрестә кыюрак бул!

– Белемеңне күрсәтүдән курыкма!

– Башкаларга булышырга әзер бул!

– Дәрестә игътибарлы бул!

– Урыннан кычкырма!

Бу кагыйдәләрне дәрес барышында үтәргә тырышыйк.

2. Актуальләштерү.

• Слайд – шоу карау (дәү әни турында җыр яңгырый)

Укучылар хәзер сезгә мин слайд – шоу карарга тәкъдим итәм. Видеоролик барышында без бүген кемнәр турында сөйләшербез икән игтибар итәрсез, андагы кешеләргә дә  сокланып карарсыз дип өметләнәм.

Видеороликта сез нинди таныш кешеләрегезне очраттыгыз?

• Дәү әни кем ул?
• “Дәү әни” дип без әнинең әнисенә әйтәбез, “әби” дип әтинең әнисенә дәшәбез.
• өй эшен тикшерү (һәр бала үзенең дәү әнисе турында сөйли).
• Әйдәгез өйгә әшләрне искә төшерик әле. Мин һәрбер укучыга үзенең яраткан дәү әнисе яки әбисе турында сөйләргә әзерләнергә кушкан идем. Без бүген дәрестә дәү әниләр генә түгел, әбиләребез турында да искә алырга булдык. Әйдәгез без сезне тыңлап китик.

Минем дәү әниемнең исеме Хәлимә. Ул минем өчен барысын да эшләргә әзер. Мин дәү әниемнең барлык эшләренә дә булышам. Мин дәү әниемне бик хөрмәт итәм. (Ранис)

-Минем дәү әниемнең исеме Хәмзәнә. Ул миңа җылы носкилар бәйли. Тәмле итеп пешерә. Мин аны бик яратам! (Наил)

-Минем дәү әниемнең исеме Таһирә. Ул тәмле итеп пицца пешерә. Дәү әнием бик акыллы, мине орышмый. Мин аны бик яратам! (Ислам)

-Минем әбинең исеме Гүзәл. Тәмле итеп пешерә, намаз укый, күлмәкләр тегә, җылы носкилар бәйли. (Ришат)

-Минем дәү әниемнең исеме Фәния. Тәмле ашлар пешерә, тегә, бәйли. Мин аны бик яратам! (Айзат)

-Минем дәү әнием Мәдинә исемле.  Аңа 60 яшь Минем дәү әнием бик  тәмле итеп ашарга пешерә. Ул бик чибәр, матур. Һәр көн саен намаз укый. Мин аны бик яратам! (Элвина)

-Минем дәү әниемнең исеме Гөлсәрия. Ул мине үстерде, кулымнан тотып йөрде. Ул инде бик карт. Мин аны бик яратам. (Раил)

-Минем дәү әниемнең исеме Үлмәскамал. Мин аны бик яратам!(Әдилә)

         Бик яхшы, дәү әниләрегез турында менә ничек матур итеп       сөйләдегез. Сөйләмегездән күренгәнчә дәү әниләрегез һәрберегезгә кадерле, аны яратасыз һәм алар уз чиратында  сезнең өчен барысын да эшләргә әзер икән.

3.Яңа белем һәм мәгълүматлар бирү.

   1) дәреснең темасы һәм максаты белән таныштыру;

Балалар мин сезгә өйгә эш итеп юкка гына дәү әниләрегез турында сөйләргә бирмәгән идем. Бүген дәрестә без Резеда Вәлиеваның “Дәү әни “ хикәясе белән танышырбыз. Дәү әниләрнең тормышта нинди мөһим урын алып торуларын ачыкларбыз.

• сүзлек өстендә эш ( кәгазгә язып бирәм)

чандыр гына – ябык

көмеш – аксыл төстәге металл

мәзәк – кызыклы хәл

җемелдәп торган – блестящий

ефәк – шёлковое

юка – тонкий

чук – бизәү өчен таглган җепләр Тулырак…

 

 “Аерым фәннәрне тирәнтен өйрәтүче Питрәч беренче урта гомуми белем бирү мәктәбе”нең татар теле һәм әдәбияты укытучысы Сибгатова Гөлшат Илшат кызы. Тема: Юлда йөрү кагыйдәләре.

  

Максат: 1. Алдан алган лексик белемнәрне кабатлау

2. Татар телендә җөмлә төзү күнекмәләрен булдыру
3. Юлда йөрү кагыйдәләрен гамәлдә дөрес куллануга ирешү.

Җиһаз.: дәреслек, карточкалар, презентация.

Дәрес барышы.

1. Оештыру моменты.

А) Үткәннәрне кабатлау

Б) Өй эшен тикшерү

1. Актуальләштерү

Сорауларга җаваплар

Машиналар юк чакта кешеләр ничек йөргәннәр?

Җәяүлеләр кайдан йөрергә тиешләр?

Светофор һәм юл билгеләре ни өчен кирәк?

Нинди утны яндырып, светофор безне кисәтә?

Светофор нәрсә белән идарә итә?

Ә хәзер, әйдәгез, без сезнең белән ТИК-ТЭК-ТОУ структурасында эшләп алыйк. Карточкаларга бу бүлектә өйрәнгән дүрт сүз языгыз. 1 укучы 3 рәткә тарата. Диоганаль, вертикаль, горизонталь юнәлештәге сүзләр белән 3 җөмлә төзибез.

 РАУНД РОБИН структурасы буенча тикшерәбез.

Ә хәзер һәр төркем иң матур җөмләләрне укыйбыз.

• Яңа материалны аңлату.

Дәреслек белән эш.

Әйдәгез, дәреслек белән эшләп алыйк. 56 бит 9 күнегү. Мин сезгә Юля, Ләйсән һәм Сережа белән булган хәлләрне укыйм, ә сез үз фикерләрегезне дәфтәрләрдә языгыз.

(2,3,4 слайдлар)

ФИНК РАЙТ РАУНД РОБИН структурасы буенча тикшерәбез.

Хәзер юл билгеләрен тикшерергә вакыт җитте. Нинди юл билгеләре була? Ничек билгелибез? Тулырак…

 “Рәхмәт һәркем өчен рәхәт” дигән кечкенә бер хикәя бар. Идрис Туктар язган аны. Бу гыйбрәтле хикәя мәктәп дәреслекләренә кертелгән. Аның эчтәлеге болай. Малай кибеттән Хафиз бабайга икмәк алып кайтып бирә. Шуның өчен бабай аңа рәхмәт әйтә. Малай да бабайның рәхмәтенә каршы рәхмәт белән җавап бирә.

-Икмәк алып кайтучы син үзең ич,нигә миңа рәхмәт әйтәсең?- ди Хафиз бабай.

-Рәхмәткә каршы рәхмәт тагын да рәхәт,-дип җавап бирә малай.

-Хак сөйлисең: рәхмәт һәркем өчен рәхәт,- ди Хафиз бабай куанып.

Уч төбе кадәр шушы хикәягә күпме мәгънә сыйган. Мондагы һәр сүз, һәр җөмлә күңелгә сары май булып ята. Бу хикәяне балалар белән укыган саен укыйсы килә. Соңыннан мин уйланып йөрим. Рәхмәт сүзе ни өчен күңелне җылыта? Рәхмәт әйтү нигә үзеңә дә, рәхмәт сүзен ишеткән кешегә дә куаныч бирә? Балаларга да шул сорауларны бирәм.Бүген кемнәргә рәхмәт әйттегез? Сезгә кемнәр рәхмәт әйтте? Ни өчен? Куана-куана сөйлиләр.

“Рәхмәт” сүзенең сере нидә?

Психологлар әйтүенчә,”рәхмәт” сүзенең зур тәэсир итү көче бар. Мәсәлән,Роберт Эммонс  “рәхмәт”  сүзе бөтен тормышны үзгәртә ала,ди. Психолог фикеренчә, кешеләрдә яхшылык күреп,рәхмәт әйтә белгәннәр оптимист, юк-барга борчылмый,булганына шөкер кыла.Алар җиңелрәк яши.Гел борчу-мәшәкатьләр эчендә яшәгән, үз эченә бикләнгән кешеләргә  психологлар башкаларга рәхмәтле булырга куша. Шул рәвешле аларның  кешеләргә игътибары арта.Авыр уйлардан арына,башкалар белән аралаша башлый.

 Кемгә дә булса рәхмәтлелек хисен кичергәндә, кеше үзен физик яктан да,рухый яктан да яхшырак тоя.Бу – фәнни расланган факт. Берәү сиңа ярдәм итеп, син аңа “рәхмәт” дисең икән, бу коры сүз әйтү генә булмый.Бу – син аңа үзеңнең йөрәк җылыңны,бер кисәкчегеңне дә бирү дигән сүз.

 Рәхмәт әйтү һәм аны башкалардан ишетү яшәргә көч бирә.Кемгәдер булышып, “рәхмәт” ишетү бәхет хисе тудыра.Игътибар иткәнегез бардыр: рәхмәт әйткәндә кеше һәрвакыт елмая.Ишетүченең дә кәефе күтәрелә.Ул да шуннан башкаларга рәхмәт әйтергә өйрәнә.Бу сүз бүгенге кырыс, стресслар белән тулган заманда кеше күңелен йомшартырга сәләтле булуы белән аеруча кадерле.

Япония галиме Масару Эмото су катып, кристаллар барлыкка килгәндә, төрле сүзләргә  су кристалларының төрлечә формалашуын  ачыклаган.Ул ике шешәгә су салып суыткычка куйган. Шешәләрнең берсенә “Рәхмәт” , икенчесенә “Син-юләр” дигән сүзләр язып ябыштырган. “Рәхмәт” сүзе язылган шешәдә кристаллар искиткеч матур булып формалашканнар. Ә икенче шешәдәге кристаллар эре һәм тупас булган. Кешедәге уңай эмоцияләр, дога укулар яхшы сүзләр суга уңай йогынты ясый. Ә начар,сүгенү сүзләре киресенчә,тискәре йогынты ясый икән.

 Рәхмәт сүзләрен кешеләргә генә түгел, беренче чиратта Аллаһы Тәгаләгә әйтергә кирәк.Чөнки кеше бөтен яшәеше, барлыгы белән Аңа бурычлы.Иртән йокыдан уянып. бу якты дөньяны күрәсең, үз аякларың белән йөреп китәсең,хәләл көчең белән гаиләңне туйдырырлык нигъмәтләр табасың икән- шуларга шөкер итәргә кирәк.Шөкер итү – Аллаһка рәхмәт әйтү ул. Шөкер иткән кешенең тормышы тыныч һәм бәрәкәтле була.Үзенә рәхмәт әйтүчеләрне  Аллаһы Тәгалә рәхмәтеннән ташламас. Әмма рәхмәт йөрәк түреннән чыгарга тиеш.

Рәхмәтле булырга өйрәнү.

Шушы язманы башлап җибәргән хикәяне укыганнан соң, мин балаларга көн дәвамында үзләренә әйтелгән рәхмәтне һәм үзләренең кешеләргә әйткән рәхмәтләрен язып барырга кушам.Алар моны бик кызыксынып башкаралар.Кайберләре көнгә хәтта утызар рәхмәт җыя.Шуның белән  алар рәхмәт сүзен ишетү өчен башкаларга да аны әйтергә кирәклеген аңлыйлар.Соңга таба рәхмәт әйтүнең язып кую өчен генә түгел,ә чын күңелдән әйтелгән булуын аңлату эшләре алып барыла.Балаларның да, зурларның да якын кешеләренә рәхмәтле булулары кирәк.

Рәхмәтле булырга өйрәнү өчен кешеләрдән, заманнан зарланудан туктагыз.Күршеләрегездән көнләшмәгез, акчасы күп булганнарга кызыкмагыз.Болар кәефне кыра торган уйлар.Яхшылыкның кадерен белмәүчеләрнең күбесенә көнләшү хас.Иреңнән яки хатыныңнан көнләшү – иртәме,соңмы гаиләне таркатуга китерә.Үзең белән яшәгән,балаларыңны карап-үстергән кешегә рәхмәтле булу кирәк.

Ирешкән уңышларыгыз өчен Аллаһы Тәгаләгә рәхмәт әйтегез.Кешегә бирелгән сәләт бары аннан.Табигать-анага рәхмәтле булыгыз.Табигатьнең һәр урыны һәм мизгеле үзенчә матур. Шуны күзләрегез белән күрә һәм күкрәгегезне тутырып һавасын сулый аласыз икән – сез бәхетле.Бу бәхет өчен рәхмәтле булырга кирәк.

 Бер белмәгән чит кешеләргә дә рәхмәт әйтегез.Бу бигрәк тә шәһәрдә яшәүчеләргә кагыла.Чөнки авылда торучылар бер-берләренә чит була алмыйлар.Алар көн саен күрешеп-очрашып торалар.

 Кимендә көнгә бер тапкыр “рәхмәт” сүзен ишетергә кирәк.Моның өчен мөмкинлекләр адым саен чыгып тора.Олы кешеләргә ярдәм итәргә,үз өеңдә хатыныңа булышырга,туганнарыңның хәлен белешергә мөмкин.Башкаларга игелек эшләмичә, үзең дә рәхмәтле була алмыйсың.

 Бер- беренә “рәхмәт” әйтү татар халкының бик күркәм гадәте.Бер рәхмәт мең бәладән коткарыр диләр.Бу чыннан да шулай.Табиблар фикеренчә, рәхмәтлелек хисен еш кичерүчеләр тыныч йоклый һәм авыруларга бирешмиләр.

“Рәхмәтле булу законы”.

Тулырак…

Кукмара шәһәре А.М.Булатов исемендәге күппрофильле лицейның югары категорияле татар теле һәм әдәбияты укытучысы Үзбәкова Алсу Шәрифҗан кызы. Тема: “Песнәк белән Әнисә”. Г.Лотфи хикәясе. (4нче сыйныфта әдәби укудан үткәрелгән дәрес планы) 

Белем бирү максаты:

1.“Песнәк белән Әнисә”  текстын аңлап, дөрес уку күнекмәләрен булдыру.

2.Эчтәлекне үзләштерү, тәрҗемә итү , сораулар буенча сөйләү күнекмәләре формалаштыру.

3.Үз фикерләрен әйтә, дәлилли, шулардан чыгып нәтиҗә ясый белүләренә

4.Укучыларның уйлау сәләтен, мөстәкыйль активлыкларын, фикерләрен дәлилләргә өйрәнү күнекмәләрен үстерү.

5.Укучыларда “Песнәк белән Әнисә” хикәясе буенча табигатькә, кошларга,  мәхәббәт, сак караш тәрбияләү.

Фикер сәләтен үстерү максаты – яңа укыту алымнарын кулланып, укучыларның аралашу күнекмәләрен, логик фикерләү сәләтен, мөстәкыйльлекләрен, иҗади активлыкларын үстерүгә ярдәм итү;

укучыларның үз фикерләрен тиз һәм төгәл әйтә белүләренә ирешү, шулардан чыгып нәтиҗә ясый белүләренә ирешү;

Тәрбияви максат – аралашу һәм коллективта хезмәттәшлек итү күнекмәләрен, кешелеклелек, ярдәмчеллек сыйфатларын тәрбияләү.

КУУГ: : классташлар һәм укытучы белән уку эшчәнлеген оештыруда хезмәттәшлек итү, тыңлый белү, диалог төзүдә һәм коллектив фикер алышуда катнашу, мәгълүмат туплауда үзара хезмәттәшлек инициативасы күрсәтү, иптәшеңнең гамәлләрен бәяләү.

ТБУУГ: “Песнәк белән Әнисә”дәге төп билгеләрне аерып күрсәтү, логик фикерләү чылбырын булдыру.

ШУУГ: үзмаксат кую, күршеңә ярдәм итүдә танып белү инициативасы күрсәтү, үз уңышларың , уңышсызлыкларың сәбәпләре турында фикер йөртү.

РУУГ: кагыйдәләрне, күрсәтмәләрне истә тотып гамәлләр кылу, үзконтроль, үз эшчәнлегеңне контрольгә алу,

 биремнәрне үтәүнең дөреслеген тикшерү

Җиһазлау:“Песнәк белән Әнисә” хикәясе буенча эшләнгән презентация,карточкалар,дәреслек,сүзләр,сораулар.

Дәрес тибы: Яңа белемнәрне үзләштерү. 

Дәрес барышы.

1.Мотивлаштыру-ориентлаштыру этабы.

1.Дәресне оештыру моменты.
Укытучы:  Исәнмесез, хәерле иртә укучылар!

Хәерле иртә телик таңнар саен,

Аяз күкләр телик җиребезгә.

Кояшлы иртә телик һәр кешегә,

Һәм иминлек телик җиребезгә.

Хәерле иртә телик барчабызга,

Хәерле иртә телик үзебезгә.
Укучылар:

Хәерле иртә миңа!

Хәерле иртә сиңа!

Хәерле иртә аңа!

Хәерле иртә сезгә!

Хәерле иртә безгә!

Хәерле иртә барыбызга да!

-Әйдәгез укучылар безнең дәрескә килгән кунаклар белән дә исәнләшик!

Ә хәзер бер-беребезгә елмаеп карагыз һәм хәерле эш сәгате теләп әкрен генә урыннарыгызга утырыгыз.

1. Уку мәсьәләсен кую.

1.Дәрес максатын сораулар ярдәмендә ачыклау;

2.Проблема кую.

Укучылар мин сезгә бер табышмак әйтәм, сез җавабын әйтергә әзерләнеп торыгыз.(слайд)
Түшләрендә кояш төсе 
Аркасында яз төсе.
Кышын тәрәзәмә килеп:
“Таныйсыңмы?” ди төсле.

 Бу нәрсә?–песнәк.(слайд)
Дөрес, укучылар.

Укучылар, без бүген сезнең белән Гасыйм Лотфиның “Песнәк белән Әнисә” хикәясе белән танышып китәрбез.(слайд)Ә хәзер дәреслегегезнең  58нче битен ачып, хикәяне табыгыз.Хикәя белән танышканчы безгә очрый торган яңа сүзләр белән танышып китәргә кирәк.Игътибар белән экранга  карагыз әле.Бирелгән сүзләрне берәм –берәм укыйбыз.(слайд)

Кунды- подсела

Чукый башлады- начала клевать

Аның ашыйсы килгән-она проголодалась

Канатын какты-махнула крылышком

Ияләште –привыкла.

Булды,яхшы.Әйдәгез әле бу сүзләр белән җөмләләр дә төзеп карыйк әле.(берничә укучыдан укыту).

Хикәяне бер кат үзегез укып чыгыгыз әле.Булдымы? Яхшы,игътибар белән мине тыңлагыз,мин укып китәм.

Песнәк белән Әнисә.

Кыш көне иде. Көннәр бик салкын. Беркөнне тәрәзәгә бер   песнәк  кунды. Ул тәрәзәне чукый башлады.

– Әни, нигә песнәк тәрәзәне чукый? – дип сорады Әнисә.

– Тышта нинди салкын! Аның ашыйсы килгән, – диде әнисе.

– Алайса мин аны ашатам, – диде Әнисә. Ул  тәрәзәне ачты   һәм бер кисәк май куйды. Песнәк бик шатланды. Канатын какты, Әнисәгә рәхмәт әйтте.

Песнәк көн саен тәрәзәгә килеп куна иде. Ул Әнисәгә ияләште һәм  ачык тәрәзәдән өйгә  керә башлады. Тулырак…