Мөгаллим язмалары

 Яр Чаллы шәһәре  МББУ  “53 нче урта гомуми белем бирү мәктәбе”нең татар теле һәм әдәбияты укытучысы  Миннешәехова Фирүзә Дөлкәфил кызы.  Тема:  БСҮ “Без әнигә булышабыз” . Монолог.

Максат: Үткән теманы ныгыту. Монологик сөйләмгә чыгу. Фикерләрен әйтә белүләренә ирешү. Укучыларда кешелеклелек, шәфкатьлелек, ярдәмчел булу, олыларга, тирәбездә яшәүчеләргә ихтирам тәрбияләү.

Җиһазлау: презентация, ноутбук, экран, проектор, төрле биремнәр язылган карточкалар.

Материал: 5 нче сыйныф өчен Татар теле дәреслеге (Р.З.Хәйдәрова, Г.М.Ахметзянова)

Укучылар төркемнәрдә эшлиләр. Йөзгә-йөз, җилкәгә-җилкә куеп,бер өстәлдә 4 укучы утыра.

1. Дәресне оештыру.(ХАЙ ФАЙВ-тынычлану сигналын куллану)
2. Исәнләшү(укытучы һәм бер-берсе белән исәнләшәләр)
3. Уңай психологик халәт булдыру.

– Бүген кем дежур ? Дәрестә кем юк?

-Бүген көн нинди? Көн кояшлымы? Кар явамы? Атнаның нинди көне?

1. Өй эшен тикшерү.

• Алдагы дәрестә нәрсә өйрәндек?
• Кем турында сөйләштек?
• Рәсим нишли?
• Әнисе нишли?
• Рәсим әнисенә булыштымы?
• Рәсим нинди малай?
• Рәемгә карагыз. Анда кемнәр төшерелгән? Балалар нишлиләр? Без бүген нәрсә турында сөйләшербез? (әнигә булышу, өйдә булышу)

III.Актуальләштерү.

1.Тактадагы сүзләрне дөрес укыгыз.(1 слайд)

[бәрәңгэ]

[әзэрли]

[әрчи]

[чишә]

-нинди сүзләр язылган? Басым кая төшә?  (2 слайд)

[оноттом]

[булыша]

[йуwа]

[йалкъаw]

-нинди сүзләр язылган? Басым кая төшә?

2. Үтелгән сүзләрне (карточкалар белән) кабатлау.

а)  Һәр укучыга сүзләр язылган карточкалар таратыла.  МЕНЕНДЖ МЭТ кулланып эшләү.Үзләре генә, иптәшләренә карамыйча гына бирелгән сүзләрне тәрҗемә итәләр. А лар Б белән, Б лар А белән  алышып (яки 3-4,1-2 алышып) бер-берсенең эшен тикшерәләр. (3 слайд)

Тырыш- старательный

Ярдәмчел-отзывчивый

Тыйнак- скромный

Ялкау-ленивый

Эшчән-трудолюбивый

Мактанчык-хвастун

Тәрбияле-воспитанный

Юына – моется

Урын  җыя-заправляет постель

1. Төп өлеш.

Тулырак…

Питрәч  муниципаль районы муниципаль  белем  учреждениесе   Питрәч икенче гомуми белем бирү мәктәбенең татар теле һәм әдәбияты укытучысы Дәминова Римма Александр  кызы. Тема: Сәиф   Сараиның    “Сөхәйл  вә  Гөлдерсен”    әсәрендә   сугыш   китергән   ачы     язмышларның  бирелеше  (10 нчы   сыйныфның татар төркемендә  татар әдәбиятыннан Сингапур  методикасы   кулланып  уздырылган  дәрес  планы). 

        Максат.  Алтын урда әдәбиятының үзенчәлеген, әдәби әсәр аша  борынгы бабаларыбызның тормыш- көнкүрешенең  чагылышын үзләштерү, кеше тормышындагы, тарихындагы  сугыш, басып алуларның  тәсирен, тарихыбыздагы  аянычлы язмышларны  аңлату; мәхәббәт, ярату хисләрен үстерү,  патриотик тәрбия бирү.

Җиһазлау:   схемалар,  карта,  таблица,  проектор,  экран,  компьютер, рәсемнәр, карточкалар, дәреслек

Дәреснең   тибы:    белемнәрне    системалаштыру.

   Дәрес барышы:

1. Оештыру өлеше

Укучылар группада   дүртешәр  утыралар.  ( Йөзгә йөз, җилкәгә җилкә)

Укытучының сәламләве

1) Укучыларның сәламләве

2)  Өстәл №1  укучы № 2  сыйныф исеменнән кунакларны сәламли. Укучылар бер- берсен сәламли.

3)  Командалар  команда исеме,  девиз уйлый.  Әйдәп баручыны, сәркәтипне  билгелиләр.                                                                  Teambuilding

(Тим- чир)  Командалар кычкырып исемен, девизын әйтә.  (кычкырып әйтү, кыска һәм күңелле  орфоэпик  күнегү)

4) Укытучының кереш сүзе.

II  Актуальләштерү.

Укытучы: (Тэйк Оф – Тач Даун)  Без  Алтын Урда тарихы һәм әдәбияты турында нәрсә беләбез?  Схема буенча  укучылар бер- бер артлы җавап бирәләр. ( “басарга-утырырга”)

III  Яңа күнекмәләр формалаштыру.  Проблема кую.

-Безнең тарихыбызда нинди сугышлар була?   Аларның максаты нинди?  Төркемнәрдә эшләү.   Сорауга җавапны  бер-бер артлы әйтәләр, фикер алышалар. (Single Round Robin яки Сингл Раунд Робин)

Укытучы  №.2.. өстәлдәге  №.3.. укучының җавап бирүен сорый.

  Бу язма бер хыял җимеше түгелдер,

  Ике гашыйк турында, булган эш бер.

 – Бу шигъри юлларны кем язган?

 -Әсәрдә нинди сугыш  турында сүз  бара?    Һәрбер укучы өзектән эзләп табып эчтән  укый,   аннары  әйдәп баручы  укый.

     Укучылар сорауга җавап  язалар:  “Әсәрдә нинди тарихи вакыйга сурәтләнә?  Нинди проблема  күтәрелә?”  Бу проблема  кайсы  төп геройларның язмышы аша  ачыла ?

 (Финк-Райт-Раунд- Робин) . Командада  уйла- яз- фикер алыш.  Сорауга  җавапны уйлыйлар, язалар,  чиратлашып сорау буенча фикер алышалар. Укытучы    һәр  өстәлдәге  № 1… укучыларның   телдән җавап бирүен сорый.  -Укытучы: Әйе укучылар, сугыш үзеннән соң    төзәлмәс яралар, тирән эз калдыра.

 -“Сөһәйл һәм Гөлдерсен язмышы- сугыш афәте ул.”

Шушы төшенчәне  ачыклап килүче сүзләрне   уйларга.. Кәгазьне (А4)   дүрткә бүлергә. Карточкаларга уйлаган сүзләрне язарга.  Карточкаларны бер рәткә тезеп куярга. (4 рәт, 16 кәгазь) . Рәтләр буенча  җөмләләр төзиләр .

( Джот Тотс)

Сәламәтлек минуты

Басалар, урындыкларын  алга этеп куялар. Музыка. Күзләрегезне йомыгыз, ачыгыз һәм күз   алдыгызга  матур  киләчәкне китереп,   кулларыгызны алга сузыгыз, аяк очларына басып,   кояшка үрелегез, бер-берегезгә карап елмайыгыз.

– Карточкадагы сорауларга җавап бирү.  Укучылар бер- берсенә, чиратлашып,  сораулар бирәләр.

*Сугыш үзеннән нинди эз калдыра?

*Сөһәйл белән Гөлдерсеннең   бер- берсенә мөнәсәбәте ничек?

  Гыйльми  яктан *Сөһәйл вә Гөлдерсен”дә әһәмияткә  ия булган нинди мөһим фикерләр бар?

 *Сөһәйл  ни өчен Гөлдерсенгә  гашыйк була?

* Проблеманы ачуда  төп геройларның  кичерешләре  нинди әһәмияткә ия?

*Гөлдерсенне Сөһәйлнең  нинди сыйфатлары үзенә  җәлеп итә?

 *Поэмада борынгы заман әдәбиятына хас нинди алым кулланылган?  Мисаллар китерегез.

Без  төш күрү  алымы  белән  нинди әсәрләрне  өйрәнгәндә очраштык?

Опроси –опроси –  обменяйся  карточками (Quiz-Quiz-Trade).    Тулырак…

Сагыну.

Яңа ел якынлашуын иң элек балалар сизә. Чөнки бала күңеле самими,эчкерсез. Ә менә зурларны тормыш мәшәкатьләре баскан. Аларның бәгырьләренә кышкы кар салкыны сеңгән. Әле ярый Яңа ел тылсымына кушылып күңел ачарга шул балалар  бар. Алар булмаса , өлкәннәр яңа ел килгән-киткәнен сизмәсләр дә иде. Яңа ел алдыннан зурларга да бала акылы керә. Ниндидер могҗиза булыр кебек. Могҗиза булып,тормышлар яхшырыр,сәламәтлек ныгыр кебек тоела башлый. Кешеләрнең бер-берсенә игътибарлары арта, йөзләрдә елмаю барлыкка килә ,күңелләр нурлана. Һәм хатирәләр яңара…Бу көннәрдә һәркем үзенең балачагын һәм балачагындагы Яңа елларын сагына. Ә ул хатирәләр шундый якын – кичә генә булган кебек. Шундый җылы – аларны онытасы , тарих тузанында һич кенә дә күмеп калдырасы килми.

Мәктәпне бизәү.

Балалар мәж килеп мәктәп залын бизиләр. Түшәмгә ялтырап торган шундый матур шарлар, ап-ак кар бөртекләре эләләр.Зур малайлар элә , кечерәкләре аларга китереп , биреп тора. Үзләренең күзләре ут булып яна , аяклары идәнгә тими – кая басканнарын белмиләр.

Без дә бизи идек мәктәп залларын.Ләкин без укыганда мондый уенчыклар юк иде.Барысын да укытучылар белән бергә үзебез ясый идек.Башта кәгазь битләрен төрле төсләргә буыйсың. Буявы кипкәч битләрне тасмалап кисәсең.Шул тасмалардан келәй белән ябыштырып боҗралар ясыйсың.Аннан боҗраларны бер-берләренә чылбыр итеп тоташтырасың. Озынлыгы өчәр-дүртәр метр булган шул чылбырларны чыршы куела торган зал түшәменә эләсең.Классларны да шулай бизи идек.Искиткеч матур , искиткеч бизәлеш була иде бу. Әле дә күз алдыннан китми. Бу эш атна буена сузыла торган иде. Бүгенге шикелле ике-өч сәгатьтә генә мәктәпне Яңа ел бәйрәменә әзерләп булмый иде.

Аннан безнең мәктәптә бер классны кышкы урман итеп бизиләр иде. Бөтен парталарны чыгарып бетерәләр. Ак җәймә белән каплап эскәмияләр куялар, чын кечкенә чыршылар утыртып чыгалар.Стеналарга балалар ясаган рәсемнәр эленә.Түшәмнән кар бөртекләре  асылынып тора. Кар бөртекләрен кечкенә мамык шарчыкларны җепкә тезеп үзебез ясыйбыз.Бөтен класс түшәмен җепкә тезелгән мамык-карлар белән бизәгәч, нәкъ кар яуган төсле булып тора иде. Мәктәпнең чыршы бәйрәмен карарга ярты авыл килә торган иде. Бу бүлмә шул килгән кешеләр кереп ял итеп алсын , сөйләшеп утырсыннар өчен әзерләнгәндер , мөгаен.

Уенчыклар, битлекләр.  

Аннан китә иде чыршыга элү өчен уенчыклар ясау. Катыргыдан төрле фигуралар кисеп, кар бөртекләре ясап рәхәтләнә идек. Чыршыда үзең ясаган уенчыкны күреп ләззәтләнүнең нәрсә икәнен бүгенге балалар белми шул.Күз явын алырлык уенчыклар алар өчен җансыз. Матур шарлар , ялтыравык кәгазьләр, көмеш тасмалар бүген әлеге чыршыда бик матур , әмма алар күңелдә сакланмаячак. Чөнки аларда балаларның хезмәте юк , аларга күңел җылысы салынмаган. Аларны ярату , истә калдыру мөмкин түгел.

Уйлый торгач , тагын бер уй килде. Чыршы бәйрәме өчен безнең бүгенге укучылар бернәрсәне дә үзләре ясамыйлар икән бит. Әзер уенчыклар ,әзер киемнәр…

Нинди генә битлекләр , киемнәр юк хәзер кибетләрдә. Аю булып киенәсең килсә – аю киеме , төлке булып киенәсең килсә – төлке киеме.Теләгәнен сайлап ал. Ә без һәр киемне үзебез тегә идек. Чөнки кибетләрдә булмады. Булырга тиештер дип тә уйламый идек.Минем иптәш малай белән берничә елкада колун булып киенүләр нык истә калган. Ватман кәгазеннән бөтен йөзне каплый торган конус эшләнә: күз,борын урыннарына тишекләр ясала.Аны кеше йөзе кыяфәтенә кертеп буыйсың, очына чуклар тагасың.Ә кия торган чалбарның бер балагы кызыл , икенчесе кара була торган иде. Бөтен эш Кыш бабайны әле арттан , әле алдан килеп котыртып йөрүдән гыйбарәт. Ну кызык,көләләр.Әле ахырдан атна буе сөйлиләр : бигрәк кызык булдыгыз диләр. Ничек онытасың инде шундый яңа елны.  Чыршы әйләнүләр ничек онытылсын?!  Кием-салым – барыбызда да бер чама , әти-әниләрнең иске күлмәк-ыштаннарын бозып тегелгән төрле җәнлек киемнәре. Ул Кар кызы белән Кыш бабайны чакырган әкияти мизгелләр… Тулырак…

Алабуга  шәһәре  22 нче “Оякай”  балалар  бакчасының 1 квалификацион  категорияле татар теле тәрбиячесе  Мазеева Альбина Альберт кызы. Тема:  «Туган телемнең милли-мәдәни тормышы».  Мәктәпкә әзерлек төркемендә татар халкының милли-мәдәни йолаларына,  бәйрәмнәренә багышланган ачык шөгыль.

Исәнләшү

Тәрбияче: -Исәнмесез, балалар.

Балалар: -Исәнмесез, Альбина Альбертовна.

Тәрбияче: -Хәлләрегез ничек?

Балалар: -Рәхмәт, әйбәт.Хәлләрегез ничек?

Тәрбияче: -Рәхмәт,балалар,әйбәт. Әйдәгез әле бер-беребезгә хәерле матур көннәр телик:

Хәерле иртә миңа,

Хәерле иртә сиңа,

Хәерле иртә безгә!   (Балалар бер-берсенә карап хәерле көн телиләр)

Тәрбияче: -Балалар, карагыз әле,безнең кояшыбыз бигрәк моңсу, үзенең нурларын да качырган бездән. Кояшның кәефен күтәрер өчен,әйдәгез әле, татарча матур, ягымлы сүзләр әйтик. (Һәрбер бала тәрбияче янына килә,  ягымлы сүз әйтеп, берәр кояш нурын ача. Балалар: -Исәнмесез, сау булыгыз, хәерле көн, хәерле кич,рәхмәт яусын,мин яратам сине, ашларыгыз тәмле булсын, тыныч йокы, һ.б.ягымлу сүзләр әйтәләр).

Тәрбияче: -Афәрин, балалар, туган телебездәге бик күп матур, ягымлы сүзләр беләсез икән.  (Кыңгырау тавышы ишетелә, электрон хат килә.Балалар экранга карый)

Балалар, безгә серле хат килгән икән. Әйдәгез әле, ачып, бергә тыңлап карыйк.

«Хөрмәтле, балалар!Мин Сезне Чыгарылыш кичәсенә үземнең могҗизалы серле өемә чакырам. Аның өчен мин әзерләгән барлык биремнәрне сез үтәргә тиеш. Биремнәр татар халкының милли- мәдәни йолаларына, бәйрәмнәренә кагылышлы, алар шушы серле сандыкта урнашкан. Әгәр дә ялгышмыйча  барлык биремнәрне үтәсәгез, һичшиксез минем могҗизалы өемә килеп җитәрсез. Сезгә уңышлар теләп калам!» 

1 нче бирем. “Безнең Республика” 

Экранда сораулар бирелә:

1. Без нинди Республикада яшибез? Татарстан Республикасында.
2. Беренче президентыбыз кем? М.Ш.Шәймиев.
3. Хәзерге президентыбыз кем? Р. Н. Миңнеханов.
4. Татарстан Республикасының әләме нинди төсләрдән тора?Яшел,ак,кызыл.
5. Татарстан гербында нинди җәнлек сурәтләнгән? Ак Барс.
6. Безнең Республикада нинди милләт кешеләре яши? Татар,рус,чуваш,башкорт,мари,удмурт,һ.б.милләтләр бар
7. Татарстан Республикасында ничә дәүләт теле бар? Аларны атагыз. Рус һәм татар теле.

2 нче бирем. Татар халык уены «Түбәтәй» 

(Балалар түгәрәккә басалар. Түбәндәге җырны җырлый-җырлый түбәтәйне бер-берсенә бирәләр. Җыр ахырында түбәтәй кемдә кала, шуңа “җәза” бирелә-бии,җырлый, шигырь сөйли, әтәч булып кычкыра, һ.б.)

Түбәтәеңне кигәнсең,

Бик ерактан килгәнсең.

Төскә матурлыгың белән

Шаккатырыйм, -дигәнсең.

Түп-түп-түбәтәй,

Түбәтәең укалы.

Чиккән матур түбәтәең

Менә кемдә тукталды.  Тулырак…

Аулак өй.Әти-әниләр белән кичә үткәрү

Кереш өлеш.

Иҗтимагый – мәдәни тормышта билгеле бер йолалар үтәү, гореф – гадәтләр тоту һәм бәйрәмнәр үткәрү барлык халыкларга да хас булган гомуми күренеш ул. Ул мәдәниятнең мөһим бер элементы булып исәпләнә һәм аның аермачык этник төстә булуы, халыкның бик тирәндә яткан сыйфат – хасиятләренә бәйләнгәнлеге күзгә ташланып тора. Чыннан да, теге яки бу халыкның үзенчәлеген аерып күрсәтәселәре килгәндә, шул халыкка гына хас булган аерым йола һәм бәйрәмнәрне атап әйтмичә калмыйлар.

Татар халкының борынгы ышанулары, аграр-практик ихтыяҗлары, гаилә-көнкүреше, җыйнап әйткәндә, күпкырлы рухи культурасына караган төрле йолалары, гореф-гадәтләре, бәйрәмнәре уеннар белән аерылгысыз бәйләнештә тора. Чөнки күп төрле нәүрүзләрнең, келәүләрнең, арбауларның һәм сыктауларның, такмазаларның һәм җырларның теге яки бу йола, уен барышында логик һәм эстетик бәйләнгән булуы, аларның шул бәйләнештән башка җанлы яшәештә бик сирәк очравы моның ачык дәлиле.

Аулак өй.

“Аулак өй” ул – җырлы-биюле көлкеле тамаша, шоу. Татар милләтенең йөзек кашы булган аулак өйләрдә уйналган уеннар, җырланган җырлар, такмаклар бары тарихта гына калып бара сыман.

Авыл өе күренеше.

Апасы кул эше эшләп утыра.Сеңлесе җырлый-җырлый өй җыештыра.

Ләйсән:Апа!Безнең әби белән бабай чынлап та кунакка китәрләрме икән?

Гүзәл: Китәләр.Нигә әле синең  аларны бик җибәрәсең килә сеңлем?

Ләйсән :Эх! Аулак өй ясар идек.Егетләр, кызлар килер иде.

Гүзәл:Сеңлем, нигә болай бик очынасың эле син! Алай-болай берәрсенә гашыйк булмаган-сыңдыр бит.

Ләйсән: Сорама инде апа.Әйдә әле,музыканы куябыз да рәхәтләнеп биибез, җырлыйбыз.

(“Эх кара каш кара күз”көенә җырлап бииләр.Әби белән бабай килеп керә.)

Әби:Кызларым ,безне Әсмабикә җиңгәңнәр бәби туена дәшкәннәр иде. Бабаң белән шунда барабыз. Кул эшләрегезне җитешкән кадәр эшли  торырсыз.

Бабай:Карагыз аны ,яшьләр җыеп аулак өй оештыра күрмәгез тагын!Колагыгызга киртләп куегыз!

Ләйсән:Борчылмагыз,минем кадерлеләрем,борчылмагыз.

Гүзәл:Сеңлем белән икәү рәхәтләнеп,әби кушкан эшләрне эшләп утырырбыз.

Әби:Кызым,бәлки без куна да калырбыз. Мәрфуга түтине эндәшерсез (Гүзәлгә) Син кызым зуррак, күз колак булу синең өстә. Бабаң әйткәннәрне исеңдә тот.

(Урамда машина кычкырткан тавыш ишетелә)

Бабай:Әйдә карчык,әнә лимузин килеп туктады.Аллага шөкер, уңдык кияүләрдән,кешедә булмаган машиналарда гына җилдертәбез.

Әби: Әйе,әйе атасы.Күрше-күлән карап калсын әле.

Гүзәл:Хәерле юл сезгә!!!

Ләйсән машина кузгалып киткән тавышны ишетүгә иптәш кызларына шалтырата башлый.

-Алло!Миләүшә ничек хәлләрең?Безнең әби белән бабай кунакка киттеләр,кил әйдә безгә “Аулак өй”ясыйбыз.Раиләгә,Иркәгә,Наиләгә, Миләүшәгәдә дә эндәш ! Тулырак…

Ярлымы син, әллә хәерчеме?

Хөрмәтле, дустым! Яңа ел мәшәкатьләре белән тыз-быз килеп йөргән көннәрдә синең хөкемеңә тагын бер мәкалә тәкъдим итәм. Кәефне күтәрә торган күңелле язма түгел. Ул – ярлылык турында. Туйган хәерчелектән дип газетаны читкә алып куярга ашыкма. Мәкаләдәге күпләгән саннар сине куркытмасыннар. Алар безнең ничек яшәвебезне күрсәтүче хәвефле саннар. Без бит Яңа елдан һәрвакыт яхшылык кына көтәбез. Монда язылганнар да иске елда калып , яхшы якка үзгәрешләр башланса иде дип телик. 

Ярлы кеше нинди була?

 Ярлылык төшенчәсе Россиядә гел үзгәреп тора. ВЦИОМ уздырган сорашулар буенча,  россияннар гаиләдәге һәр кешегә керем 15000 сумнан   (бер айга) ким булса, үзләрен ярлы гаилә дип саныйлар.

Иң кирәкле ихтыяҗларны (ашау-эчү, киенү, торак) канәгатьләндерү мөмкинлеге булмау ярлылыкны күрсәтә. Икътисад өлкәсендәге белгечләр һәм социологлар фикеренчә, ярлылык дәрәҗәсен билгеләү хәзерге вакытта бик томанлы. Россияннарның 1/3 өлеше өчен машинаң булмау һәм чит илләргә чыга алмау – ярлылык санала.

Халыкның төп өлеше өчен ярлылык – хезмәт хакыннан хезмәт хакына яшәү ; арзанлы , сыйфатсыз ашамлыклар белән туклану; базардан алып киенү һәм бурычларың булу. Ничек кенә әйләндерсәк тә, безнең турыда гел кайгыртып торучы сөекле хөкүмәтебез кешегә яшәү өчен иң түбән чикне күптән билгеләп куйган инде. Бүген ярлылыкны күрсәтүче бу чик- гаиләдәге һәр кешегә бүлгәч килеп чыга торган сан – 9700 сум. Илдәге 20 миллионнан артык кеше шушы акчага көн күрә. Бу халыкның 14%ы яки  Рәсәй илендә яшәүче һәр җиденче кеше дигән сүз.

Чыннан да шулаймы?  Калган бөтен халык муллыкка тиенеп яши микән? Статистика керемнәре яшәү минимумыннан ким булганнарны гына ярлылыр рәтенә кертә. Пенсионерлар бөтенләй исәпкә алынмый. Яшәү минимумыннан ким булган пенсия алучылар – 16,7%. Пенсияләренә өстәмә түләү алучыларның саны – 5,3 млн. Ә уртача пенсиянең күләме 11,9 мең икәнлеген исәпкә алсак , 43,8 млн.пенсионерны да ярлылыр рәтенә кертеп була. Чөнки аларның пенсиясе яшәү минимумыннан 2,5меңгә генә артык. Билгеле , закон чыгаручылар бу аерма шактый зур һәм ул ярлылырны уртача яшәүчеләрдән аерып тора диләр. Көлке булса да әйтмичә булмый. Бу 2,5 мең акча бюджетта укучы студентка яшәү һәм уку өчен җитәрлек акча икән. Әмма Росстат биргән мәгълүматларга ышанып бетәргә ярамый. Чөнки бәяләр котырып үскән заманда бу акчаның бәясе бөтенләй төшеп бетәргә мөмкин.

Коры куаныч 

 Әмма безгә борынны салындырып утыру килешми, куанырга кирәк. Чөнки РФ Хезмәт һәм социаль яклау министрлыгы хәерчелекне бетерү буенча бер матур проект әзерләп ята. Алар аз керемле гаиләләрне барлап, аларга адреслы матди ярдәм күрсәтергә җыеналар , шулай ук эшкә урнаштырырга да ярдәм итәчәкләр, имеш. Имеш димичә булмый , чөнки әкиятләрдәге шикелле мондый булышу турындагы имеш – мимешләрне  без күп тапкырлар ишеткән халык.

Тәҗрибә мәйданчыгы булган Татарстанда һәм тагын алты төбәктә моны сынап карамакчылар. Бездәге ярлылыр баеп китсә, ил буенча да ярлылырга “һөҗүм” башларга уйлыйлар. Уйламый хәлләре юк , чөнки Президент В.Путин үзенең май фәрманы белән 2024 елга илдәге хәерчеләрне ике тапкыр киметергә боерды. Бетерергә түгел , киметергә! Соңгы егерме елда мондый боерыкларның инде чутын оныткан халык өчен монысы да шул коерык кына булып калмагае.

 Ярлылыкның төгәл саннарын һәм сурәтен куллану кәрҗинендә күрергә мөмкин.

Кәрҗин нәрсә ул?

Кулланучы кәрҗине – кешенең бер елга җитәрлек ихтыяҗлары җыелмасы ул. Аңа кеше ел дәвамында куллана торган хезмәтләр, кием-салым, аяк киеме кебек товарлар һәм бер елга җитәрлек азык-төлек исемлеге кергән. Һәр төбәк әлеге кәрҗинне үзе төзи. Татарстанда 2013 елда Дәүләт Советы кабул иткән закон гамәлдә. Анда кешегә ел буена җитәрлек ризыкларның күләме һәм төрләре билгеләнгән. Гомуми яшәү минимумы 8334 сумны тәшкил итә.  Татарстанның Министрлар Кабинеты каршындагы икътисади һәм социаль тикшеренүләр үзәгеннән алынган мәгълүматлар буенча, эшләүче кешеләр өчен куллану кәрҗиненең 3934 сумы – ашамлыкларга, 1787 сумы кием-салым һәм азык-төлек булмаган башка кирәк-яракларга, 2180 сумы – төрле хезмәтләр өчен, 976 сумы салымнарга каралган. Депутатлар 2019 елда Татарстанда пенсионерларның яшәү минимумы күләмен 8 232 сум дәрәҗәсендә билгеләргә тәкъдим итте.

Яшәү кәрҗине кешенең яшәве өчен кирәкле булган чыгымнар суммасына тигез булырга тиеш.Чынлыкта ул аңа туры килми. Яшәү кәрҗине турыдан туры яшәү минимумына , ә 2018 елдан минималь хезмәт хакына да йогынты ясый башлады.Аның эчтәлеге аңлашылып бетмәсә дә, эшләү механизмы бик гади. Росстат квартал саен куллану кәрҗиненең бәясен исәпләп чыгара һәм шуның нигезендә яшәү минимумы билгеләнә. 2018 елның 1 маеннан минималь хезмәт хакы яшәү минимумының 100%ын тәшкил итә. Тулырак…