Мөгаллим язмалары

Татарстан Республикасы Азнакай муниципаль районы  “Кәкре Елга авылы бюджет гомуми белем бирү мәктәбенең мәктәпкәчә балалар бүлеге”нең  2нче категорияле  тәрбиячесе Шәрәфетдинова Гөлзада Әнфәс кызы.  Тема:  “Кошлар- безнең дусларыбыз”.  (Коммуникацион сөйләм үстерү эшчәнлегенең  шөгыль планы.)

Максат:  Кышлаучы һәм күчмә кошлар турында күзаллауларын формалаштыру. Кошларга карата  мәрхәмәтлелек, кайгыртучанлык хисе тәрбияләү. Аларны рәнҗетмәскә кирәклеген төшендерү. Шигырьләр, әйтемнәр ятлау, табышмаклар әйтү, җырлар тыңлау.  Хәтер сәләтен үстерү.  Шигырьләрне сәнгатьле итеп сөйләү теләген булдыру.

Тәрбия бурычлары: Кошларга карата  сакчыл караш , мәрхәмәтлелек хисләре тәрбияләү.

Үстерү бурычлары: Логик фикер йөртү, гади нәтиҗәләр ясый белергә өйрәтү.

Белем бирү бурычлары:  Кош исемнәрен, гәүдә өлешләрен дөрес атауны, хәрәкәтне белдерүче фигыльләрне, предметның билгесен белдерүче сыйфатларны әйтә белүне ныгыту.

Интеграль белем бирү өлкәләре:  Матур әдәбият белән таныштыру, музыка , аралашу.

Ысуллар һәм алымнар:  Хәрәкәтле уеннар, сорауларга җаваплар, табышмак әйтү, күргәзмә материаллар,әңгәмә, биремнәр, балалар сөйләмен бәяләү,мактау, аудиоязма тыңлау.

Җиһазлар: Кош рәсемнәре, аудиоязмада кошлар тавышлары,магнитофон, туп ,   интерактив такта,“Сыерчык “җырына фонограмма.

Сүзлек өстендә эш: Сырт,туена, каурый, күчмә- перелетные птицы һәм кышлаучы кошлар-зимующие птицы, баш-голава, канатлар- крылья, койрык- хвост, томшык- клюв, тәпи- ноги, гәүдә- туловище.

Әзерлек эше: конспект язу, күрсәтмәлелек әзерләү ,матур әдәбият әсәрләре белән таныштыру,әңгәмә үткәрү, магнитофон язмасы аша кошлар тавышын тыңлау, күчмә кошлар турында рәсемнәр карау,дидактик уеннар уйнау.

Эшчәнлек барышы:

1.Кереш өлеш.

Әкрен генә кошлар тавышы язмасы яңгырый, интерактив тактада кышлаучы һәм күчмә кошлар рәсемнәре урнашкан.

-Хәерле көн ,балалар! Минем янга якынырак килегез,бер-беребезнең кулларын алыйк, елмаеп бер-беребезне сәләмлик һәм үзебезнең күңел җылыбызны иптәшләребезгә бүләк итик.Менә ничек рәхәт булып китте.Рәхмәт,без бер-беребезне ничек яратабыз.Бергәләп ярым түгәрәк булып утырыйк әле.Рәхим итегез.

2.Төп  өлеш. Әңгәмә.

Балалар мин сезгә табышмаклар әйтәм,ә сез җавапларын уйлап җавап бирегез.

1.Озын томшык,ике канат,

Очып килсә,ерткыч бөҗәкләрнең эше харап.

Бу нәрсә? (Кош)

2.Агач башында йорты,

Эчендә яши җырчы.  (Сыерчык)

3.Купшы итеп киенгән,

Кап-кара күлмәк кигән.

Яз килгәнен хәбәр итеп,

Җылы яклардан килгән. (Кара карга)

4.Күлмәге күгелҗем,

Ә түше җем-җем.

Яз җитә: гү-гү-гү!

Дусларыбыз ич безнең бу ! (Күгәрчен) Тулырак…

  

Казан шәһәре 96 нчы гимназиянең югары категорияле туган тел укытучысы  Сафина Гөлзадә Хәмит кызы. “Җыр керсен күңелгә” дигән музыкаль кичә сценариесе.

Сәхнә артыннан: С. Гәрәева “Татар җыры”  шигыре.

Татар җыры… Ерак тарихлардан

Алып килә халык хәтерен.

Оялчан ул, инсаф, ягымлы ул –

Үзе салмак, үзе әкрен.

Шул җыр белән сәфәр чыгып,

Тарих үрләреннән килгәнбез,

Татар җырын җырлап таралганбыз,

Татар җырын җырлап җиңгәнбез.

Мин хәзер дэ, үзәк өзелгәндә,

Җырлар канатында тирбәләм;

Кайгы килеп, башым иелсә дә,

Сөенсәм дә – җырлап җибәрәм.

1 алып баручы: Хәерле көн, кадерле дуслар!

                          Барчагызга:

2 алып баручы: яшегезгә, картыгызга,

3 алып баручы: олыгызга, кечегезгә, 

1а. б.: хезмәт сөйгән,

2 а. б.: эштә уңган,

3 а. б.: җыр җырларга,

1а. б.: көй көйләргә

         оста булган барчагызга!

2 а. б.: Якын дуслар җыелганнар,

         Шул уңай белән бүген.

         Җырларнын иң матурын гына

         Җырламый мөикин түгел!

3 а. б.:Тормышыбыз ямьле булсын,

         Ямьле булсын, гөрләп торсын!

         Сәлам, сезгә сәлам!

1 а. б.: Эшләрегез зурдан булсын,

         Илебезне бизәп торсын,

         Сәлам, сезгә сәлам!

3 а. б.: Һәр халык үзенең моң-сагышларын, әрнүләрен, шатлык-куанычларын көйләргә сала, җыр итеп җырлый.

2 а. б.: Моң – ул хис! Күңелендә кайбер истәлекләр яңарганда да моңланасың: күңелең нечкәрә,  сагышка батасын, боегасың. Татар җырлары элек-электән моңга бай булган. Берәүләргә мәхәббәт, кемнәргәдер сугыш турындагы, кайсынадыр туган як хакындагы җырлар ошый. Ә кемнәрдер әниләр турындагы җырларга гашыйк. Һәркем күңелендә йөрткән моңга аваздаш көйләр эзли.

1 а. б.: Җырсыз кешене канатсыз кош белән тиңлиләр. Җыр ул кешене сөендерә, уйландыра, хәсрәтне тарата. Җыр яраткан кешенең куңеле дә чиста буладыр, минемчә.

Укытучы: Бик хак сүзләр сөйлисез, укучылар. Хәерле көн, кадерле укучылар, укытучылар, хөрмәтле кунаклар. Без бүген сезнең белән “Татар халык җырлары” кичәсенә җыелдык. Җыр – татар халык иҗатының бер төре булып тора. Бөек шагыйребез Г.Тукай халык авыз иҗатына: “Җәүһәр вә якутлардан да кыйммәтле” җырларга, “халык куңеленең һич тә тутыкмас вә күгәрмәс саф вә раушан көзгеседер. Бу бертөрле сихри көзгедер”, – дип югары бәя биргән.

1 а. б.: Әллә ничә гасырлар буена күңелләрдә туып, камилләшеп килгән җырлардан халыкның яшәешен, кайгы-хәсрәтен һәм шатлыгын, ягъни күңел байлыгын ачык күреп була.

3 а. б.: Җырларда аның изге теләкләре, якты омтылышлары, бәхеткә иминлеккә, матурлыкка булган өметләре дә урын ала.

 4 а. б.: (сәхнә артыннан) Җыр – халыкның иң киң таралган, иң хөрмәтле иҗат җимеше. Ул халык тормышының чагылышы. Кеше күңелендәге хисләрнең матур яңгырашы, яктыртылышы. Тулырак…

Максат: Язучылар, шагыйрьләр  иҗаты мисалында  туган як темасын   өйрәнү;

Бурычлар:

1. Әдәби әсәрләрдәге туган якны тасвирлап язган сыйфатларны, автор табышларын күрергә өйрәнү;
2. Туган як темасын өйрәнү дәресләрендә укучыларда ватанпәрвәрлек сыйфаты тәрбияләү юлларын күрсәтү;
3. Тормышны яратырга, аның матурлыгын күрә, тоя белергә өйрәнү;

Җиһазлау:  презентация, Г.Тукайның “Шүрәле” әкиятенең видеоязмасы, таратма материал, авыл рәсемнәре, төсле карандашлар.

Кулланылган эш формалары:  төркемнәрдә эш, фронталь эш

Кулланылган методлар: сорау-җавап, әңгәмә

Төп юнәлешләр:

1. Туган як нинди төстә?
2. Туган якны тасвирлауда автор табышлары
3. Туган як темасын ачуда төп геройларның роле.

Мастер-классның барышы:

1. Оештыру моменты. Мастер- классның темасы, максаты, юнәлешләре белән таныштыру. Уңай психологик халәт тудыру

–    Исәнмесез, хөрмәтле коллегалар, мин мастер-классымның башында сезне үземә кунакка чакырам һәм сезгә кофе эчәргә тәкъдим итәм ( слайдта  төрле чашка рәсемнәре)

–     Һәркем үзенә чашка сайлап алсын әле, сайладыгызмы? Мәсәлән, менә сез, нинди чашка сайладыгыз? Ә сез?

–   Игътибар итегез әле, әлбәттә, без үзебезгә матуррак чашканы алып калырга тырышабыз, ә очсыз, гади чашкалар кала. Ә үзеңә һәрвакыт яхшыракны алырга омтылу – бу проблемаларның һәм стессларның башы . Чашканың нинди булуы безнең кофебызны тәмлерәк итми, шулай бит?  Ләкин без аңлы рәвештә матуррак, затлырак чашканы алырга тырышабыз һәм башкалар ниндине алды микән, шуның белән кызыксынабыз.

–    Ә хәзер уйлап карагыз, тормыш – ул кофе, ә эш, акча, җәмгыять – ул чашкалар. Алар безнең тормышны тотып торучы инструментлар. Күп вакыт  без шул  чашкаларга игътибарыбызны юнәлтәбез һәм  кофеның  үзенең тәмен белмибез дә. Бөтен яхшы әйберне дә үзендә булдырган, булдырырга тырышучы кешеләргә караганда, үзендә булган әйберләрнең яхшысын күрә белүче кешеләр бәхетлерәк яши.  Шулай булгач, хөрмәтле коллегалар, күбрәк чашкаларның түгел, ә кофеның  үзенең, ягъни тормышның тәмен белеп яшәргә кирәк.

–       Бүгенге мастер-классымда мин, тормышның тәме, яме, матурлыгы булган туган авыл, аның табигате турында сөйләшәсем килә, мастер-классның исеме дә “Туган авыл нинди төстә?” дип атала.

1. Төп өлеш.

Г. Тукайның “Шүрәле” әкиятеннән өзек тыңлау (видео)

Сорау: – Өзектә сурәтләнгән авыл матурмы?

–  Тавыклары җырлый;

–  Һәр ягы урман;

–  Болын, яшел үләннәр хәтфәдән юрган;

–  Бик салкын вә бик эссе түгел, урта һава;

–  Җил дә вакытында исеп, яңгыр да вакытында ява;

–   Күз ачып йомганчы җыярсың бер чиләк;

–   Ул авыл бик кечкенә;

–   Халкының эчкән суы бик кечкенә, инеш кенә;

     Фикерләр тыңлана, нәтиҗә ясала.

• Әйе, бөек шагыйребез әсәрендә сурәтләгән авылны – Кырлай авылын бик матур итеп сурәтли. Һәркемгә үз туган җире кадерле, газиз.

1нче нәтиҗә. Һәркем мактый үзенең туган җирен, мактап җырлый аның исемен.

1. Туган як нинди төстә?

–   Һәр төркемнән ике кеше буягыч рәсемнәрдә туган ягын нинди төсләрдә итеп күрә, шул төсләргә буйый. ( төркемнәргә авыл рәсемнәре һәм төсле карандашлар бирелә)   Ни өчен шундый төсләр кулланасыз, соңыннан әйтеп китәрсез

Төркемнәргә алдан таратма материал әзерләнә. Анда әсәрләрдән өзекләр бирелгән.

– Бирелгән өзекләрдә төсләргә игътибар итик әле. Беренче төркемдә утыручы калган кешеләр шушы өзекләрдә бирелгән төсләрне үзе ачыклаган сүзләре белән язып ала.

–  Ә икенче төркемдә утыручылар өзектән башка сыйфатларны, төсләрне белдерүчеләрен түгел,  үзләре ачыклаган сүзләре белән язып ала

1) Анда зәңгәр күк, ак болытлар, җылы кояш, көмеш ай, йолдызлар, аллы-гөлле күбәләкләр белән таныштык. Без әле оча алмый идек. Җирнең тәмен алган үлән орлыклары, бөҗәкләр белән безне әти-әниебез туйдырып торды. Тиздән без иген сабаклары, алтын камыллар арасында йөгерешә башладык, тәннәребез белән җирнең җылысын, талгын җилләрнең сафлыгын тойдык. Тулырак…

Казан шәһәре Вахитов районы 96 нчы гимназиянең I категорияле татар теле һәм әдәбияты укытучысы Самойлова Ләйлә Ахмадулла кызы. Дәреснең темасы: Әкиятләр. “Шалкан ” әкияте. 2 нче сыйныфның рус төркемендә татар әдәбияты дәресе планы.

Дәреснең максатлары :

1. Белем бирү: текстның мәгънәсен аңлау, тема буенча татарча сөйләм оештыра алу, сөйләшә белү.
2. Күнекмәләр булдыру: укучыларның сөйләм телен һәм фикерләү сәләтен үстерү.
3. Тәрбия бирү: өлкәннәргә булышуның яхшы гадәт икәнен анлау.

  Уку гамәлләрен камилләштерү:

Регулятив УУГ: эшчәнлекне планлаштыра, үз алдыңа максат куя белү, эшләгән эшеңнең сыйфатын һәм дәрәҗәсен билгеләү.

Коммуникатив УУГ: парларда эшләгәндә үз фикереңне җиткерә белү, үзара килешү, сыйныфташларың белән хезмәттәшлек итә алу.

Танып-белү УУГ:  дәреслек, такта һәм карточкалардагы мәгълүматлар белән эшли белү, логик чылбыр төзи белү.

Шәхескә кагылышлы УУГ: үз мөмкинлекләреңне бәяләү, башкаларның фикерләре белән килешү , ярдәмләшүнең яхшы сыйфат икәнен   аңлау.

Материал: рус урта гомуми белем бирү мәктәбенең 2 нче  сыйныфында укучы рус балалары өчен дәреслек, К.С.Фәтхуллова   2013 ел

Җиһазлау: карточкалар, тест сораулары, интерактив такта, ноутбук , рәсемнәр, төсле түгәрәкләр

Дәрес тибы: бәйләнешле сөйләм үстерү

Методлар: өлешчә эзләнү,  парларда эш , сәнгатьле уку

Эшчәнлек төрләре: сүзлек өстендә эш, әңгәмә үткәрү, дәреслек белән эш, тест үткәрү, техник чаралардан файдалану , сорауларга җавап бирү,

                                                 Дәрес барышы.

1. Оештыру.

Укучыларда уңай психологик халәт тудыру:

• Исәнмесез, хәерле көн, укучылар! Кәефләрегез ничек? Барыгызга да яхшы кәеф телим. Дәрес барышында сезгә уңышлар телим.  Кешеләр  көзен нинди эшләр башкаралар? Уңыш җыялар, гөмбә җыялар, укучылар мәктәпкә баралар.

2. Актуальләштерү. Өй эшен тикшерү

Сүзләрнең тәрҗемәләрен искә төшерү:

үсә –  растёт

җыялар – собирают

әкият – сказка

уңыш – урожай

тартып  чыгарырга – вытащить, вытянуть

чәчкән – посеял

чакыра – зовёт

3. Яңа белем һәм күнекмәләр булдыру.

• Прогноз ясау. Шалкан әкиятенән аерым геройлар , өлешләр күрсәтелә . Шулар ярдәмендә укучылар дәреснең темасын, текстның исемен ачыклыйлар.

Дәреснең төп максатын укучылар үзләре билгелиләр: тема буенча татарча аралашу, сөйләшү.

 – Сез инде беләсез, “Шалкан” –  рус халык әкияте. Нинди максаттан без аны татар теле дәресендә дә укыйбыз?

– Татарча өйрәнү, сөйләшү өчен.

    2)Текстны аңлап уку (укытучы укый), балалардан укыту.      Тулырак…

“Мөгаллим язмаларында”  чираттагы Акция!

Бушлай Диплом алу!

Моның өчен сайттагы иң соңгы 6 язманың берсенә комментарий язарга кирәк. Комментарий шушы битнең аскы өлешендә, скриншотта күрсәтелгән “Шәрехләү” дигән урында языла. Комментарийлар кимендә 4-5 җөмләдән торырга һәм шул язмага кызыксындыру уятырга яки аның эчтәлеген ачарга тиеш.

Моннан тыш комментарийны minmplan@mail.ru адресына да юлларга мөмкин. Билгеле инде, комментарий белән Диплом алу өчен, берәр хезмәтегезне дә җибәрергә кирәк.

  Акциянең вакыты: 24 март – 24 апрель.

Мин, Зарипова Миләүшә Васил кызы, аерым фәннәрне тирәнтен үзләштерүле 2 санлы Актаныш урта гомуми белем бирү мәктәбендә озынайтылган көн тәрбиячесе булып эшлим. Дәрестән тыш вакытларда укучылар белән төрле конкурс, мероприятиеләрдә катнашабыз. Күптән түгел бөек шагыйребез Муса Җәлил истәлегенә фәнни – гамәли конференция үткәрелде. Без анда “Җәлил рухы яши күңелдә” проекты белән катнашып, яхшы уңышка ирештек.

Җәлил рухы һәрчак күңелдә 

Кереш

     Без кечкенәдән үк шигырьләр, әкиятләр тыңлыйбыз. Хәреф танып укырга өйрәнүгә кулга китап алабыз. Укыганнарыбыз табигать дөньясы, тормыш, кешеләр, без белмәгән кызыклы хәлләр, вакыйгалар турында. Алар безне куандыра, шатландыра, тормышны яратырга өйрәтә, яки, киресенчә, безне борчый, уйланырга мәҗбүр итә.

     Язучы, шагыйрь дигән бөек исемне һәрбер кеше дә йөртә алмый. Минемчә, аның өчен табигать биргән зур илаһи көч, сабырлык, зирәклек һәм акыл тирәнлеге кирәк. Аларның иҗатын җаның-тәнең белән тоеп, аңлап укысаң, әсәреп китәсең. Гомумән, язучыларның әсәрләре кешене дулкынландыра да, шатландыра, куандыра да һәм зур киңлекләргә очыра. Язучы булган кеше хисчән, мәрхәмәтле, искиткеч матур күңелле һәм уйчан буладыр.

     Язучыларның төп бурычлары − яхшылыкны исбат итеп, яманлыкны инкарь итеп, дөньяның матурлыгын җырлау.

     Дөнья поэзиясе күгендә якты йолдызлардай балкыган шагыйрьләр аз түгел. Алар арасында татар шагыйре Муса Җәлил исеме дә бар.

     Фәнни эшемнең темасын: ” Җәлил рухы һәрчак күңелдә ”  дип атадым. Эш барышында мин үземә шундый максатлар куйдым: Муса Җәлилнең тормыш юлы,  иҗаты белән танышу, аның турындагы язмаларны эзләү; татар халкының патриот шагыйре Муса Җәлилнең әсәрләрен укучыларыма пропагандалау, шигырьләренең балаларга тәрбия бирүдәге ролен күрсәтү; Туган илгә мәхәббәт тәрбияләү; авыр чакларда бөгелеп төшмәскә, авырлыкларга бирешмәскә өндәү, ихтыяр көчен тәрбияләү өстендә эшне дәвам итү.

     Шундый нәтиҗәгә килдем: Муса Җәлил татар шигърияте  түрендә иң якты янган йолдызларның иң зурысы. Аның иҗат җимешләре һәм андагы рухи яктылык − безнең мактанычыбыз һәм горурлыгыбыз. Муса Җәлил балаларга бәя биреп бетермәслек рухи байлык калдырган шагыйрь. Аның иҗатын белмәгән, аның искиткеч көчле рухына сокланмаган кеше юктыр.

Төп өлеш. “Кечкенә дусларга” китабына күзәтү

      Кышкы салкын көннәрнең берсендә иксез-чиксез Оренбург далаларының Мостафа исемле татар авылында Мостафа абый белән Рәхимә апа гаиләсендә кечкенә Муса дөньяга килә.Ул бик хәрәкәтчән, тормыш сөючән бала булып үсә: уйный, көлә, урманга йөри, күлдә су коена. Абыйсы Ибраһимга ияреп, 6 яшендә үк укырга йөри башлый. Соңыннан шул күңелле вакытларны искә алып “Әлифба” шигырен дә яза. Муса бик тырышып укый, үсеп буйга җитә, шигырьләр язу белән мавыга.

Беренче шигырен ул 9 яшендә яза. 1922 нче елда Казанга килә, укырга керә. Мәскәүдә «Кечкенә иптәшләр» дигән балалар журналында редактор булып эшли.  Шагыйрь балалар өчен 20-30 нчы елларда актив яза, хәтта иҗаты бу еллар балалар әдәбиятының үсеш юнәлешен билгели дияргә дә мөмкин.Аның туган як табигате, кош-кортка һәм хайваннарга мәхәббәт темалары да чор рухы һәм патриотизм белән үрелеп бара.

      Муса Җәлил-балаларның якын дусты булган. Дөрестән дә, Муса үзенең кечкенә кызы Чулпанны, балаларны бик яраткан, аларны аңлый белгән, алар турында бик күп шигырьләр язган.Балалар өчен язылган шигырьләре “Кечкенә дусларга” китабында урын алган. Бу  фәнни эшемдә “Кечкенә дусларга” китабына күзәтү ясарга уйладым.Иң беренче булып мине китаптагы “Кызыма” шигыре үзенә җәлеп итте. Бу шигырен ул кечкенә кызы Чулпанга багышлый.

Кызыма (өзек)

Шаян кызым син минем,

Таң йолдызым син минем,

Йөрәгемдә кабынган

Шатлык җырым син минем. Тулырак…